¹ბს-868-831(კ-06) 15 მაისი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ რ. ი-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ რუსთავის საგადასახადო ინსპექცია

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 26 აპრილის განჩინება

დავის საგანი _ საგადასახადო მოთხოვნისა და ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

რ. ი-მა სარჩელი აღძრა რუსთავის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა საგადასახადო მოთხოვნისა და ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა (იხ. ს.ფ. 2).

საქმის გარემოებები:

2005 წლის 2 აპრილს რ. ი-ის მეუღლეს ჩაჰბარდა რუსთვაის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 24 თებერვლის ¹140 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლის თანახმადაც მას დაეკისრა 10100 ლარის გადასახადისა და მასზე დარიცხული საურავის გადახდა ხუთი დღის განმავლობაში. მოსარჩელე არ ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას და საკითხის გასარკვევად მიმართა საგადასახადო ინსპექციას, რომლის 2005 წლის 13 აპრილის წერილით ეცნობა, რომ მას შეეძლო ედავა საგადასახადო კოდექსის მე-7 თავის შესაბამისად, ასევე მიეთითა, რომ ¹140 საგადასახადო მოთხოვნა მას ჩაჰბარდა 2005 წლის 11 მარტს. მოსარჩელის მოთხოვნის მიუხედავად, მოპასუხეს არ განუმარტავს გადასახადის დარიცხვის საფუძველი.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელემ მოითხოვა რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის პირველი ნაწილის, მე-4 ნაწილის ,,ე” და ,,ვ” ქვეპუნქტებისა და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის ,,დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად.

საქალაქო სასამართლოში რ. ი-მა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და 2005 წლის 24 თებერვლის ¹140 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობასთან ერთად მოითხოვა 2002 წლის 18 ივნისის აქტის ბათილად ცნობა. მოსარჩელის განმარტებით, აქტში მოყვანილი ფაქტობრივი გარემოებები არ შეესაბამება სინამდვილეს. საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარმოდგენილი დეკლარაციების მიხედვით, 2001 წლის 24 აპრილს, 1 და 2 მაისს მოსარჩელემ საბაჟოზე გადაიტანა საქონელი, თუმცა ამავე აქტის თანახმად, 2001 წლის 24 აპრილისა და 1-4 მაისის დოკუმენტები საჭიროებდა დამატებით მოკვლევას. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საგადასახადო ინსპექცია, ფაქტობრივად, ედავებოდა 2000 წლის 5 მაისიდან 25 ნოემბრის ჩათვლით და 2001 წლის 18 თებერვალს იმპორტირებული საქონლის შემოტანასთან დაკავშირებული გადასახადების გადაუხდელობას, რაზედაც არანაირი წერილობითი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია.

რ. ი-მა განმარტა, რომ 2005 წლის 24 თებერვლის ¹140 საგადასახადო მოთხოვნა შესრულებულია საგადასახადო კანონმდებლობის უხეში დარღვევით, არ არის მითითებული მისი მიღებისა და წარდგენის საფუძველი, საგადასახადო კანონმდებლობის აქტის იმ ნორმაზე მითითებით, რომლის თანახმადაც მოხდა გადასახადის დარიცხვა ან, რომელიც დარღვეულია გადასახადის გადამხდელის მიერ.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხემ – რუსთავის საგადასახადო ინსპექციამ არ ცნო სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით რ. ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; უარი ეთქვა 2002 წლის 18 ივნისის აქტისა და 2005 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობაზე, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ ი/მ “რ. ი-ი” რეგისტრირებულია რუსთავის საგადასახადო ინსპექციაში გადასახადის გადამხდელად და იგი ახორციელებდა სამეურნეო და სამრეწველო საქმიანობას. ქ. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 19 მარტის ¹54 ბრძანების თანახმად, განხორციელდა ი/მ “რ. ი-ის” მიერ 1997 წლის 12 ივნისიდან 2002 წლის 1 თებერვლამდე პერიოდში საგადასახადო კანონმდებლობის დაცვის და ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების შემოწმება. ი/მ “რ. ი-ის” მიერ საგადასახადო ორგანოში, მათ შორის, შემოწმების პერიოდშიც, არ ყოფილა წარდგენილი არც ერთი საგადასახადო დეკლარაცია და საბუღალტრო აღრიცხვა-ანგარიშგების დოკუმენტები ზოგიერთი საქონლის შეძენისა და რეალიზაციის შესახებ. საგადასახადო ორგანო სადავო აქტის მიღებისას დაეყრდნო საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტიდან გადაცემული საქონლის ექსპორტ-იმპორტის შესახებ არსებულ ინფორმაციას, რომლის თანახმადაც მოსარჩელეს 2000 წლის 5 მაისიდან 25 ნოემბრის ჩათვლით იმპორტირებული ჰქონდა 17472 ლარის სამეურნეო და სამრეწველო დანიშნულების საქონელი, რომლის რეალიზაციიდან ამონაგებმა თანხამ შეადგინა 19705 ლარი, მოგებამ კი _ 2233 ლარი, აქედან ეკონომიკური საქმიანობისათვის გადასახადმა შეადგინა 22,33 ლარი, სოციალურმა გადასახადმა _ 462,47 ლარი, დასაქმების ფონდის გადასახადმა _ 17.02 ლარი, ხოლო საშემოსავლო გადასახადმა _ 271,60 ლარი. აღნიშნულის გამო მოსარჩელეს დეკლარაციების წარუდგენლობისათვის დაერიცხა სანქციები. 2001 წლის 18 თებერვალს მოსარჩელემ შემოიტანა სამი საძინებელი, რომლის საბაჟო ღირებულებამ შეადგინა 5934 ლარი. იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 92-ე მუხლის მოთხოვნების მიუხედავად, მოსარჩელეს საგადასახადო ორგანოში არ წარუდგენია განცხადება დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრირებისათვის. მის მიერ არ იქნა წარდგენილი აღნიშნულის შეძენისა და რეალიზაციის დამადასტურებელი დოკუმენტები, რის გამოც ბიუჯეტში ამოღებას დაექვემდებარა 5934 ლარი. ასევე, 2001 წლის 24 აპრილს, საბაჟო დეკლარაციის მიხედვით, მოსარჩელემ შემოიტანა 2575 ლარის ღირებულების საქონელი, ამავე დეკლარაციით შემოტანილი აქვს სპორტული ტანსაცმელი, საერთო ღირებულებით 3304 ლარი, 1 მაისს _ სპორტული ტანსაცმელი, ღირებულებით 4648 ლარი, ამავე დეკლარაციით შემოტანილი აქვს ბავშვის სპორტული ფეხსაცმელი, ღირებულებით 3154 ლარი, 4 მაისის დეკლარაციით შემოტანილი აქვს სპორტული ფეხსაცმელი, ღირებულებით 7988 ლარი. იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული საქონლის ღირებულება და რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლები დამატებით მოკვლევას საჭიროებდა, საგადასახადო კოდექსის 254-ე მუხლის გათვალისწინებით აქტი დამატებითი მოკვლევისათვის საგადასახადო ორგანოს მიერ გადაგზავნილ იქნა შესაბამის ორგანოში. აღნიშნულ აქტს გაეცნო მოსარჩელე 2002 წლის ზაფხულს, რომლის კანონიერებაც აქამდე სადავოდ არ გაუხდია.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ დაარღვია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმად: “გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია, სრულად აღრიცხოს მის საქმიანობასთან დაკავშირებული ყველა ოპერაცია, რათა გარანტირებული იყოს კონტროლი მათ დაწესებაზე, მიმდინარეობასა და დასასრულზე".

სასამართლომ განმარტა, რომ რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 24 თებერვლის ¹140 საგადასახადო მოთხოვნის მიღების საფუძველი იყო 2002 წლის 18 ივნისის შემოწმების აქტი, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელეს დაერიცხა სხვადასხვა გადასახადი, კერძოდ, სამეწარმეო გადასახადი 42.71 ლარი, სოციალური გადასახადი _ 884.71 ლარი, დასაქმების ფონდის გადასახადი _ 32.55 ლარი, საშემოსავლო გადასახადი _ 519.57 ლარი, აღურიცხავი საქონლის ღირებულება 5934 ლარი, სულ 6413.54 ლარი, საიდანაც 773.42 ლარი ძირითადი თანხაა, 6127.35 ლარი სანქცია და 512.77 ლარი _ საურავი. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული აქტი მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია ექვსი თვის ვადაში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამასთან სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენელთა აზრი, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ შეიძლებოდა გამხდარიყო ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეს არ ჩაჰბარებია გასაჩივრებული აქტი.

სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად: “თუ გადასახადის გადამხდელი საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს “საგადასახადო მოთხოვნის’’ შესრულბაზე, იგი ვალდებულია, “საგადასახადო მოთხოვნის" მიღებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში ამ კოდექსის 44-ე მუხლით დადგენილი წესით საგადასახადო ორგანოს გადაუგზავნოს წერილობითი შესაგებელი, თუ დავის დაწყების ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში ან წერილობითი შეტყობინება, თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტილას სასამართლოს მიერ". აღნიშნული ნორმით დადგენილი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ამავე ნორმის მეშვიდე ნაწილის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მიიჩნევა, რომ გადასახადის გადამხდელი პირის მიერ მოხდა “საგადასახადო მოთხოვნის" აღიარება და იგი მიექცევა აღსასრულებლად. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენელთა მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ საგადასახადო მოთხოვნა მოსარჩელეს ჩაჰბარდა 2 აპრილს, ვინაიდან მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საფოსტო გზავნილით დადგენილად მიიჩნია, რომ ¹140 საგადასახადო მოთხოვნა პირადად ჩაჰბარდა რ. ი-ს 2005 წლის 11 მარტს.

სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო ორგანოს მხრიდან საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი პირობის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. ამასთან, აღნიშნული ნორმის მე-2 ნაწილი აზუსტებს თუ რა ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებით დარღვევად და მითითებულია ამავე კოდექსის 32-ე და 34-ე მუხლებზე, რომლებიც შეეხება სხდომათა საჯაროობასა და კოლეგიური საჯარო დაწესებულების სხდომათა ჩატარების პროცედურას, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული.

სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად არ მიიჩნია მოსარჩელის წარმომადგენლის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ საგადასახადო მოთხოვნის შედგენისას მოპასუხის მიერ დაირღვა საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის პირველი ნაწილისა და მე-5 ნაწილის “ე’’ და ,,ვ” ქვეპუნქტების მოთხოვნები, ვინაიდან აქტში მითითებულია დაბეგვრის ობიექტის, დარიცხული გადასახადის, საურავისა და ჯარიმის ოდენობის შესახებ, აგრეთვე, ამ მოთხოვნის შესრულების ვადასა და გადახდის წესზე (იხ. ს.ფ. 65-67).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ი-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივით:

გასაჩივრებული საგადასახადო მოთხოვნა რ. ი-ს გადასცა მისმა მეუღლემ 2005 წლის 2 აპრილს, რადგან მოსარჩელე და მისი ძმა იმყოფებოდნენ მარნეულის რაიონის სოფ. ......-ში. აპელანტს 2005 წლის 11 მარტს საგადასახადო მოთხოვნა არ ჩაჰბარებია, იგი თებერვალ-მარტი-აპრილის დასაწყისში იმყოფებოდა სოფელში, ხოლო საგადასახადო მოთხოვნა მიიღო მისმა მეუღლემ _ ნ. ი-ამ.

2005 წლის 7 აპრილს რ. ი-მა განცხადებით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის რუსთავის საგადასახადო ინსპექციას საგადასახადო მოთხოვნის შესახებ, რათა წარმოედგინა შესაგებელი, რაზეც პასუხი მიიღო 2005 წლის 13 აპრილს, ხოლო სარჩელით სასამართლოს აპელანტმა მიმართა 2005 წლის 17 აპრილს, შესაბამისად მის მიერ დაცული იყო კანონმდებლობით გათვალისწინებული გასაჩივრების ვადები.

საგადასახადო ორგანო სადავო აქტის მიღებისას დაეყრდნო საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტიდან გადაცემულ საქონლის ექსპორტ-იმპორტის შესახებ არსებულ ინფორმაციას. თუმცა გაურკვეველია, რატომ არ გადასცა საბაჟო დეპარტამენტმა დეკლარაციები 2001 წლის 18 თებერვალს შემოტანილ “აღურიცხავ” 3 საძინებელზე. ამასთან, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დეკლარაციების მიხედვით 2001 წლის 24 აპრილს, 1 და 2 მაისს რ. ი-მა საბაჟოზე გადაიტანა საქონელი, თუმცა სადავო აქტის თანახმად, 2001 წლის 24 აპრილის, 1-4 მაისის დოკუმენტები საჭიროებდა დამატებით მოკვლევას, ანუ ფაქტობრივად, აქტის თანახმად, რუსთავის საგადასახადო ინსპექცია რ. ი-ს ედავება 2000 წლის 5 მაისიდან 25 ნოემბრამდე იმპორტირებული საქონლის შემოტანასთან დაკავშირებული გადასახადების გადაუხდელობას და 2001 წლის 18 თებერვალს შემოტანილი 3 საძინებლის კომპლექტთან დაკავშირებულ გადასახადების გადაუხდელობას, რაზედაც არანაირი წერილობითი მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარმოუდგენია. უფრო მეტიც, გასაჩივრებული აქტი, რომელიც 2002 წლის 18 ივნისით თარიღდება, საგადასახადო ინსპექციამ არ გადაუგზავნა დამატებითი მოკვლევისათვის შესაბამის ორგანოს, როგორც ეს მითითებულია სადავო აქტში /იხ.ს.ფ 68/.

მოწინააღმდეგე მხარემ – რუსთავის საგადასახადო ინსპექციამ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე არ ცნო სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 90-97/.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ 2006 წლის 26 აპრილის განჩინებით არ დააკმაყოფილა რ. ი-ის სააპელაციო საჩივარი, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

ი/მ “რ. ი-ი” რეგისტრირებული იყო რუსთავის საგადასახადო ინსპექციაში გადასახადის გადამხდელად და ახორციელებდა სამეურნეო და სამრეწველო საქმიანობას. რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 19 მარტის ¹54 ბრძანების თანახმად, განხორციელდა ი/მ “რ. ი-ის” მიერ 1997 წლის 12 ივნისიდან 2002 წლის 1 თებერვლამდე პერიოდში საგადასახადო კანონმდებლობის დაცვის და ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების შემოწმება. ი/მ “რ. ი-ს” 1997 წლის 3 სექტემბრიდან 2000 წლის 3 ივნისამდე შეწყვეტილი ჰქონდა საქმიანობა, მაგრამ მის მიერ საგადასახადო ორგანოში არც მანამდე და არც შემოწმების დროს არ ყოფილა წარმოდგენილი არც ერთი საგადასახადო დეკლარაცია და საბუღალტრო აღრიცხვა-ანგარიშგების დოკუმენტები ზოგიერთი საქონლის შეძენისა და რეალიზაციის შესახებ.

საგადასახადო ინსპექცია აქტის შედგენისას დაეყრდნო საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტის მიერ გადაცემულ საქონლის ექსპორტ-იმპორტის შესახებ არსებულ ინფორმაციას, რომლის მიხედვითაც ი/მ “რ. ი-ს” 2000 წლის 5 მაისიდან 25 ნოემბრის ჩათვლით იმპორტირებული ჰქონდა 17472 ლარის სამეურნეო და სამრეწველო დანიშნულების საქონელი, რომლის რეალიზაციიდან ამონაგებმა თანხამ შეადგინა 19705 ლარი, მოგებამ კი 2233 ლარი, აქედან ეკონომიკური საქმიანობისათვის გადასახადმა შეადგინა 22.33 ლარი, სოციალურმა გადასახადმა _ 462.47 ლარი, დასაქმების ფონდის გადასახადმა _ 17.02 ლარი, ხოლო საშემოსავლო გადასახადმა _ 271.60 ლარი. აღნიშნული დეკლარაციების წარუდგენლობისათვის ი/მ “რ. ი-ს” დაერიცხა სანქციები.

2001 წლის 18 თებერვალს ი/მ “რ. ი-ის” მიერ შემოტანილ იქნა სამი საძინებელი კომპლექტი, რომლის საბაჟო ღირებულებაც შეადგენდა 5934 ლარს. იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 92-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, მას არ წარუდგენია განცხადება დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრირებისათვის. მის მიერ არ იქნა წარდგენილი აღნიშნულის შეძენისა და რეალიზაციის დამადასტურებელი დოკუმენტები, რის გამოც ბიუჯეტში ამოღებას დაექვემდებარა 5934 ლარი. 2001 წლის 24 აპრილს, საბაჟო დეკლარაციის მიხედვით, ი/მ “რ. ი-მა” შემოიტანა 2575 ლარის ღირებულების სპორტული ფეხსაცმელი, ამავე დეკლარაციით მან ასევე შემოიტანა სპორტული ტანსაცმელი, საერთო ღირებულებით 3304 ლარი. 2001 წლის 11 მაისს შემოიტანა სპორტული ტანსაცმელი, ღირებულებით 4648 ლარი, ამავე დეკლარაციით შემოიტანა სპორტული ფეხსაცმელი, ღირებულებით 3154 ლარი, ხოლო 4 მაისის დეკლარაციით _ სპორტული ფეხსაცმელი ღირებულებით 7988 ლარი.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნებს და განმარტა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლი მე-2 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია, სრულად აღრიცხოს მის საქმიანობასთან დაკავშირებული ყველა ოპერაცია, რათა გარანტირებული იყოს კონტროლი მათ დაწესებაზე, მიმდინარეობასა და დასასრულზე, რაც ი/მ “რ. ი-ს” არ შეუსრულებია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 24 თებერვლის ¹140 საგადასახადო მოთხოვნის მიღების საფუძველი იყო 2002 წლის 18 ივნისის შემოწმების აქტი, რომლითაც ი/მ “რ. ი-ს” დაერიცხა სხვადასხვა გადასახადი და აღნიშნული აქტი მოსარჩელის მიერ არ გასაჩივრებულა იმ დროისათვის მოქმედი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ექვსი თვის ვადაში.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ გადამხდელი, საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს “საგადასახადო მოთხოვნის" შესრულებაზე, იგი ვალდებულია, “საგადასახადო მოთხოვნის" მიღებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში ამ კოდექსის 44-ე მუხლით დადგენილი წესით საგადასახადო ორგანოს გადაუგზავნოს წერილობითი შესაგებელი, თუ დავის დაწყების ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში ან წერილობითი შეტყობინება, თუU დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას სასამართლოში, რაც ასევე არ გაუკეთებია ი/მ “რ. ი-ს” კანონით დადგენილ ვადაში, რასაც ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი საფოსტო გზავნილით, რომლის თანახმადაც, ¹140 საგადასახადო მოთხოვნა აპელანატს პირადად ჩაჰბარდა 2005 წლის 11 მარტს. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს სადავო აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი (იხ. ს.ფ. 100-103).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ი-მა, რომლითაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 26 აპრილის განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად თბილისის სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება.

კასაციის მოტივები:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არის უკანონო, იურიდიულად დაუსაბუთებელი და მიღებული საპროცესო ნორმების უხეში დარღვევით. კასატორის განმარტებით, მისი სახელი და გვარია რ. ი-ი, მაგრამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები გამოტანილია რ. ი-პ-ისა და რ. ი-ფ-ის სახელზე. საქალაქო სასამართლოს მიერ დაშვებული შეცდომა გაიმეორა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ.

გარდა ამისა, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს სასამართლო უწყების ჩაბარების წესს, კერძოდ: “მხარეებსა და მათ წარმომადგენლებს სასამართლო უწყებით ეცნობებათ სასამართლო სხდომის ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი". ადინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის საფუძველზე სასამართლო ვალდებული იყო დაეცვა ეს სამოქალაქო საპროცესო ნორმა და სასამართლო უწყება გაეგზავნა როგორც მხარისათვის, ასევე წარმომადგენლებისათვის, რაც არ გაუკეთებია (იხ. ს.ფ. 106-107; 119-120).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 23 აპრილის განჩინებით რ. ი-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 “გ” პუნქტის შესაბამისად /პროცესუალური კასაცია/ (იხ. ს.ფ. 140-142).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ რ. ი-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 26 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა გადაეცეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას სასამართლოს მიერ დარღვეულია საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.3. და 394.“ბ” მუხლების მოთხოვნები, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის მოტივი საფუძვლიანია, რამდენადაც საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სასამართლო კოლეგიის 2006 წლის 26 აპრილის სასამართლო სხდომის შესახებ უწყება კანონით დადგენილი წესით აპელანტის წარმომადგენლებს: ც. შ-ესა და ნ. ლ-ეს არ ჩაჰბარებიათ, რამდენადაც დადასტურება სასამართლო უწყების ჩაბარების შესახებ საქმეში არ მოიპოვება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სასამართლო სხდომის დანიშვნის შესახებ უწყება გაეგზავნა და ჩაჰბარდა მხოლოდ აპელანტ – რ. ი-ს (იხ. ს.ფ 86-87). საქმეში არსებული რწმუნებულების თანახმად (იხ. ს.ფ. 16) მოსარჩელემ _ რ. ი-მა სასამართლოში საქმისწარმოების უფლებამოსილება მიანიჭა ც. შ-ესა და ნ. ლ-ეს, რწმუნებულება გაიცა განუსაზღვრელი ვადით. მიუხედავად ამისა, სასამართლოს სხდომის შესახებ მოსარჩელის წარმომადგენლებს ც. შ-ესა და ნ. ლ-ეს უწყება საერთოდ არ გაგზავნიათ. შესაბამისად, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, საქმის განხილვა დაეწყო 2006 წლის 26 აპრილს, აღნიშნული გარემოება საქმის განხილვას ვერ დააბრკოლებდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარეს და მის წარმომადგენლებს უწყება ჩაჰბარდებოდათ კანონით დადგენილი წესით.

სსსკ-ის 70.1. მუხლის შესაბამისად, მხარეეებს და მათ წარმომადგენლებს სასამართლო უწყებით ეცნობებათ სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებული იყო, სსსკ-ის 70-78-ე მუხლების /2006 წლის 13 ივლისამდე არსებული რედაქცია/ შესაბამისად ეცნობებინა აპელანტის წარმომადგენლებისათვის სასამართლოს სხდომის დროისა და ადგილის შესახებ, რამდენადაც სასამართლო არ არის გათავისუფლებული ვალდებულებისაგან, სასამართლო სხდომის შესახებ აცნობოს მხარის წარმომადგენელს, ხოლო ამგვარი შეტყობინების გარეშე სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება ექვემდებარება გაუქმებას, რამდენადაც საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსსკ-ის 393.3. მუხლის შესაბამისად, წარმომადგენლის გარეშე საქმის განხილვა წარმოადგენს არსებით პროცესუალურ დარღვევას, რის გამოც მოცემული საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, საპროცესო ნორმების დაცვის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უწყება ჩაბარებულად ითვლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ უწყების მეორე ეგზემპლარზე, რომელსაც ხელს აწერს ადრესატი, აღნიშნულია მისი ჩაბარების დრო, იგი დაუბრუნდა სასამართლოს და ჩაკერებულია საქმეში, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ დასტურდება, ვინაიდან საქმის მასალებში ასეთის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ მოიპოვება, შესაბამისად სასამართლომ ისე განიხილა და გადაწყვიტა მოცემული დავა, რომ არ გამოიკვლია, ჰქონდათ თუ არა მხარეებს შესაძლებლობა, დაეცვათ საპროცესო უფლებები სასამართლო სხდომაზე მონაწილეობის მიღების გზით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 13.4 მუხლით იმპერატიულად არის დადგენილი სასამართლოს ვალდებულება, თუ მხარე საქმეს აწარმოებს წარმომადგენლის მეშვეობით, ყველა დოკუმენტი გაუგზავნოს წარმომადგენელს, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც დოკუმენტი მხარესაც უნდა გაეგზავნოს. ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს წარმომადგენლის ინსტიტუტს და ყველა დოკუმენტი უნდა გაეგზავნოს პირველ რიგში წარმომადგენელს გარდა იმ შემთხვევისა როცა მხარესაც უნდა გაეგზავნოს. შესაბამისად, სასამართლო ვალდებული იყო შეეტყობინებინა აპელანტის წარმომადგენლებისათვის სასამართლო სხდომის განხილვის დრო და ადგილი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმის გამოყენება ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში საჭიროებს ამ სამართალწარმოების თავისებურების აუცილებელ გათვალისწინებას, კერძოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2. მუხლის მიხედვით ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ანუ კანონმდებელი ნეგატიური დათქმის პრინციპზე აგებს ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმების გამოყენების შესაძლებლობას, შესაბამისად ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმების ამ კონტექსტში განუმარტავად გამოყენება აუცილებლად გამოიწვევს მხარეთა საპროცესო უფლებების შეზღუდვას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო დაცვის ძირითადი უფლებიდან გამომდინარე სასამართლო პროცესის ყოველ მონაწილეს, უნდა ჰქონდეს საკუთარი შეხედულების გამოთქმისა და პოზიციის დაფიქსირების უფლება. ეს უფლება უზრუნველყოფილი უნდა იყოს არა ზოგადად, არამედ ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოების მიმართ, რომელიც სასამართლო განხილვის საგანია. ყოველ მხარეს უნდა ჰქონდეს საკუთარი შეფასების გამოხატვის შესაძლებლობა იმ ფაქტის მიმართ, რომელსაც წარმოადგენს მეორე მხარე ან რომელსაც იხილავს სასამართლო საკუთარი ინიციატივით.

წარმომადგენელი არის პირი, რომელიც მარწმუნებლის სახელით და მისი ინტერესების შესაბამისად ასრულებს სასამართლოში ყველა იმ საპროცესო მოქმედებას, რაც გათვალისწინებულია კანონით და მარწმუნებლის მიერ გაცემული მინდობილობით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში თუ მხარე საქმეს აწარმოებს წარმომადგენლის მეშვეობით სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს სასამართლო უწყების წარმომადგენლისათვის გაგზავნა, რამდენადაც ადმინისტრაციული სამართალწარმოების თავისებურებიდან გამომდინარე წარმომადგენლის ინსტიტუტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება; მხარის წარმომადგენლის ინფორმირება სასამართლო სხდომის შესახებ, მისი მონაწილეობა სასამართლოს სხდომაზე ერთ-ერთ გარანტიას წარმოადგენს, რომ სრულყოფილად იქნება დაცული მხარის იურიდიული ინტერესი სასამართლო სხდომაზე, მის მიერ უფლებამოსილება მინიჭებული პირის მიერ; ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 13.4. მუხლიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა გააკეთა დათქმა “გარდა ამ მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევისა, როცა დოკუმენტი მხარესაც უნდა გაეგზავნოს”, ანუ ნებისმიერ შემთხვევაში თუ მხარე საქმეს აწარმოებს წარმომადგენლის მეშვეობით, ყველა დოკუმენტი, მათ შორის სასამართლო უწყება, აუცილებლად უნდა გაეგზავნოს წარმომადგენელს, ხოლო კანონით გამონაკლისი შემთხვევაში _ “როცა დოკუმენტი მხარესაც უნდა გაეგზავნოს” მიუთითებს ამავე კოდექსის 13.2. მუხლით იმპერატიულად დადგენილ სასამართლოს ვალდებულებაზე, რომ სასამართლოს ყველა გადაწყვეტილების, განჩინების, ბრძანების, დადგენილების ასლი უნდა გადაეცეს მხარეს. ამდენად, კანონმდებელმა ზუსტად განსაზღვრა იმ საპროცესო დოკუმენტთა წრე, რომლის გადაგზავნის (გადაცემის) ვალდებულება სასამართლოს გააჩნია მხარის მიმართ, ხოლო წარმომადგენლის მიერ საქმის წარმოების შემთხვევაში სასამართლო უწყების წარმომადგენლისათვის ჩაბარება ათავისუფლებს სასამართლოს სასამართლო უწყების მხარისათვის ჩაბარების ვალდებულებისაგან, რამდენადაც ადმინისტრაციული წარმოების სპეციფიურობის გათვალისწინებით, წარმომადგენლისათვის უწების ჩაბარება თავისთავად გულისხმობს მხარისათვის უწყების ჩაბარებას, მხარის ინფორმირებას სასამართლო სხდომის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 13.4. მუხლი /კოდექსის 2006 წლის 24 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია/ ადგენდა სასამართლოს ვალდებულებას, თუ მხარე საქმეს აწარმოებდა წარმომადგენლის მეშვეობით, ყველა დოკუმენტი გაეგზავნა წარმომადგენლისათვის, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც დოკუმენტი მხარესაც უნდა გაგზავნოდა. “კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში” კანონმდებელი გულისხმობდა სასამართლო უწყების მხარისათვის გადაგზავნის აუცილებლობაზე.

2005 წლის 24 ივნისს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებით აღნიშნულმა ნორმამ განიცადა ცვლილება და ჩამოყალიბდა ახალი რედაქციით, რომლითაც ცალსახად დადგინდა, რომ ამ მუხლით (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 13-ე მუხლი) გათვალისწინებულ შემთხვევებში, არის ვალდებული სასამართლო საპროცესო დოკუმენტი, როგორიცაა გადაწყვეტილება, განჩინება, ბრძანება, დადგენილება _ გაუგზავნოს წარმომადგენელთან ერთად მხარეს, მაშინ, როცა კანონით დადგენილ დათქმაში “გარდა ამ მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა” არ მოიაზრება სასამართლო უწყების მხარისათვის აუცილებელი ჩაბარება, რამდენადაც აღნიშნული ცვლილებით სასამართლო, წარმომადგენლისათვის უწყების ჩაბარების შემთხვევაში გათავისუფლდა ამგვარი საპროცესო მოვალეობისაგან მხარის მიმართ. აღნიშნულით კი ფაქტობრივად უზურნველყოფილია მართლმსაჯულების ეკონომიურობის პრინციპი, რამდენადაც ადმინისტრაციულ სამართალწარმოების სპეციფიურობის გათვალისწინებით და საქმეში მონაწილე მხარეთა სიმრავლის გამო (ასე მაგალითად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2. მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლოს ვალდებულება საქმეში მესამე პირების სავალდებულო ჩართვის შესახებ) სასამართლო იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მესამე პირი 10-ზე მეტია და საქმეს აწარმოებს წარმომადგენლის მეშვეობით წარმომადგენლისათვის უწყების ჩაბარების შემთხვევაში გათავისუფლებულია მესამე პირებისათვის უწყების ჩაბარების ვალდებულებისაგან.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 13.4. მუხლის ახალი რედაქციით სასამართლო არამხოლოდ უწყების გაგზავნის ვალდებულებისაგან არის გათავისუფლებული მხარისათვის, თუ ეს უკანასკნელი საქმეს აწარმოებს წარმომადგენლის მეშვეობით, არამედ, სასამართლოს ყველა საპროცესო დოკუმენტი _ მხარეთა წერილობითი შუამდგომლობები, მტკიცებულებები, მოსაზრებები, სავალდებულოა გაეგზავნოს მხარის წარმომადგენელს, გარდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 13.2. მუხლით დადგენილი საპროცესო დოკუმენტების, კერძოდ, სასამართლო აქტების ჩამონათვალისა, რომელიც წარმომადგენლისათვის გაგზავნის შემთხვევაშიც კი უპირობოდ უნდა გადაეცეს მხარესაც.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივს სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების არსებით დარღვევასთან დაკავშირებით, იმ მიმართებით, რომ საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებმა გადაწყვეტილებაში (განჩინებაში) არასწორად მიუთითეს მოსარჩელის სახელი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული არ წარმოადგენს არსებით დარღვევას და სსსკ-ის 260-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოს შეუძლია მხარეთა თხოვნით ან თავისი ინიციატივით გაასწოროს გადაწყვეტილებაში დაშვებული უსწორობანი ან აშკარად არითმეტიკული შეცდომები.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია იმსჯელოს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უკანონობაზე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, მასში აღნიშნული კასაციის მიზეზების საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით, რის გამოც მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ იქნა რა წარმოდგენილი დასაბუთებული არგუმენტაცია სააპელაციო სასამართლო სხვა დარღვევებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელობს ამგვარ დარღვევებზე საკასაციო საჩივარში მოთხოვნის არარსებობის გამო.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412.1. მუხლით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები. სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების მიღების მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. ი-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 26 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება;