ბს-885-847(კ-07) 1 აპრილი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

გ. ილინას მდივნობით

კასატორი (მოსარჩელე) – პ. ც-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე): საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო

III პირი _ საქართველოს გენერალური პროკურატურა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 21 ივნისის განჩინება

დავის საგანი – შესრულების სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

პ. ც-მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიმართ, რომლითაც მოითხოვა შესრულებული სამუშაოს გასამრჯელოს, მორალური ზიანისა და თვალის ოპერაციისათვის საჭირო თანხის მოპასუხისთვის დაკისრება, შემდეგი საფუძვლით:

საქმის გარემოებები:

2004 წლის 23 თებერვალს მოსარჩელეს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრში გაუფორმეს შრომითი ხელშეკრულება - შტატგარეშე მოსამსახურედ მიღების შესახებ. მოსარჩელეს, როგორც შტატგარეშე თანამშრომელს, სახელფასო განაკვეთი არ გააჩნდა და მას შრომითი გასამრჯელო უნდა მიეღო შესრულებული სამუშაოს ოდენობის მიხედვით. 2004 წლის 24 თებერვლიდან 23 მარტის ჩათვლით მოსარჩელე მივლინებული იყო საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სამინისტროში სატარიფო პოლიტიკის ამსახველი საქმიანობის კომპლექსური რევიზიის ჩასატარებლად. ამასთან, ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის დირექტორის 2004 წლის 15 მარტის ¹27 ბრძანებით, ამავე წლის 15 მარტიდან 5 მაისამდე პ. ც-ი ასევე მივლინებული იყო შპს “....” საფინანსო-სამეურნეო საქმიანობის დოკუმენტური რევიზიის ჩასატარებლად. მოსარჩელის განმარტებით, მის მიერ რევიზიები ჩატარდა კეთილსინდისიერად. მიუხედავად აღნიშნული სამუშაოს შესრულებისა, ცენტრის ხელმძღვანელობას შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება არ მიუცია.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

2004 წლის 10 ივნისს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა ცენტრის დირექციას, რათა მიეღო შესრულებული სამუშაოს მიხედვით შესაბამისი ანაზღაურება, მაგრამ 2004 წლის 14 ივლისს ცენტრის დირექციისგან ეთქვა უარი, იმ საფუძლით, რომ “საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 104.2 მუხლის თანახმად, ექსპერტს და სპეციალისტს უფლება აქვთ, მიიღონ გასამრჯელო თავიანთი მოვალეობის შესრულებისათვის, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს მოვალეობა სრულდება სამსახურებრივი დავალების წესით”. 2004 წლის 3 დეკემბერს მოსარჩელემ მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს, რაზეც 2005 წლის 20 თებერვალს მიიღო პასუხი, სადაც აღნიშნული იყო, რომ “ცენტრსა და პ. ც-ს შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების მიხედვით, ცენტრი იღებდა ვალდებულებას, აენაზღაურებინა პ. ც-ის შრომითი გასამრჯელო შესრულებული სამუშაოს ოდენობის მიხედვით, საექსპერტო საქმიანობის დამკვეთის მიერ სათანადო ანაზაღაურების გადახდის შემთხვევაში, რაც იმას ნიშნავდა, რომ დამქირავებელი (ცენტრი) ვალდებულებას არ იღებდა, დამქირავებლისათვის (რომელიც წარმოადგენდა შტატგარეშე თანამშრომელს და სახელფასო განაკვეთი არ გააჩნდა), მისი მხრიდან მიღებული დავალების შესრულების მიუხედავად, გადაეხადა შესაბამისი ანაზღაურება, ანუ ხელშეკრულება სავალდებულო წესით არ ითვალისწინებდა პ. ც-ის შრომის ანაზღაურებას.

მოსარჩელის განმარტებით, ცენტრის ხელმძღვანელობას ტრანსპორტის პროკურატურიდან იმ შემთხვევაში უნდა მიეღო დაკვეთა, თუ მათ შორის გაფორმდებოდა ორმხრივი ხელშეკრულება და პირობებიც გათვალისწინებული იქნებოდა, რაც არ განხორციელებულა. დღევანდელი მდგომარეობით ტრანსპორტის პროკურატურა გაუქმებულია, მაგრამ იგი შედიოდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის დაქვემდებარებაში. ამდენად, ცენტრი ვალდებული იყო, სამუშაოს ღირებულება მოეთხოვა გენერალური პროკურატურისგან. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრს დაკისრებოდა მისი შრომის ანაზღაურების - 725 ლარის გადახდა. ამასთან, მოსარჩელემ ნერვიულობის საფუძველზე მიიღო თვალის კატარაქტა, გახდა საოპერაციო, რომლის ღირებულებაც შეადგენდა 800 ლარს, ხოლო მორალური ზიანისთვის მოითხოვა 1,000 ლარი, სულ - 2,525 ლარი /იხ.ს.ფ.1-3/.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები მითითებული არ არის.

საქალაქო სასამართლოში მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა მოპასუხისათვის სახელფასო დავალიანების სახით3200 ლარის, მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით 300 ლარის, თვალის ოპერაციისათვის 800 ლარის დაკისრება /იხ.ს.ფ. 75/

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 23 იანვრის გადაწყვეტილებით პ. ც-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველი იყო საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2004 წლის 23 თებერვლის ¹16 ბრძანება და მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება. მითითებული ხელშეკრულების 2.3 მუხლის მიხედვით, ცენტრი ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა პ. ც-ის შრომითი გასამრჯელო შესრულებული სამუშაოს ოდენობის მიხედვით (ცენტრის დორექტორის მიერ 2002 წლის 5 სექტემბრის ¹15 ბრძანების საფუძველზე). საექსპერტო საქმიანობის დამკვეთის მიერ სათანადო საქმიანობის ანაზღაურების გადახდის შემთხვევაში. მოპასუხის ახსნა-განმარტებით, საექსპერტო საქმიანობის დამკვეთს ცენტრის ანგარიშზე თანხა არ ჩაურიცხავს და მოსარჩელეს აღნიშნული ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია.

საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, ვინაიდან მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით მოსარჩელისათვის შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო დამკვეთის მიერ თანხის ჩარიცხვის შემდეგ, რაც დღემდე არ არის ჩარიცხული მოპასუხის ანგარიშზე, ამიტომ ამ უკანასკნელს არ წარმოშობია ვალდებულება პ. ც-ის შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა ხელფასის ანაზღაურების შესახებ არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.1 მუხლი და განმარტა, რომ მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაესაბუთებინა თავისი სარჩელი და წარმოედგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, ასევე მოპასუხეც ვალდებული იყო, დაესაბუთებინა თავისი შესაგებელი და წარმოედგინა შესაბამისი მტკიცებულებები. სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა ვერანაირი მტკიცებულება მორალური ზიანის ანაზღაურებისა და თვალის ოპერაციისათვის საჭირო თანხის გადახდასთან დაკავშირებით, რის გამოც, აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნები არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას /იხ.ს.ფ. 114-117/.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პ. ც-მა, რომელმაც მოითხოვა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილი იყო პროცესუალური დარღვევებით, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორი შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ სრულად იქნა შესრულებული ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის დავალებები.

საქალაქო სასამართლომ პრაქტიკულად გაიზიარა ცენტრის პოზიცია და გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ, ვინაიდან მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით, შესრულებული სამუშაოსათვის მოსარჩელის ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო დამკვეთის მიერ თანხის ჩარიცხვის შემდეგ და აღნიშნული თანხა დღემდე არ ჩარიცხულა მოპასუხის ანგარიშზე, ამ უკანასკნელს არ წარმოშობია ვალდებულება მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე. აღნიშნული მსჯელობა უსაფუძვლოა, ვინაიდან როგორც იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრისათვის, ისე დამკვეთისათვის ცნობილი იყო, რომ რთული და დიდი მოცულობის სამუშაოს შესრულება, რომელიც ჩატარდა მოსარჩელის მიერ, ვერ განხორციელდებოდა უსასყიდლოდ. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების 2.3 მუხლი გულისხმობდა, რომ ცენტრს აპელანტისათვის ანაზღაურება უნდა გადაეხადა დამკვეთის მიერ ცენტრისათვის თანხის გადარიცხვის შემთხვევაში. ამავე დროს ცენტრი ვალდებული იყო, ეცნობებინა პროკურატურისათვის შესრულებული სამუშაოს საზღაურის ოდენობა, რაც განსაზღვრული იყო “ხელშეკრულება-ორდერის” შესაბამისად. მოპასუხემ არ აცნობა პროკურატურას შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების თაობაზე, რის გამოც პროკურატურამ არ გადარიცხა თანხა ცენტრის ანგარიშზე. შესაბამისად, ცენტრმა არ შეასრულა მოსარჩელის წინაშე არსებული ვალდებულება და არ აანაზღაურა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა /იხ.ს.ფ. 120-125/.

სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურა საქმეში ჩაბმულ იქნა მესამე პირად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1. მუხლის საფუძველზე /იხ.ს.ფ. 174/.

სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 21 ივნისის განჩინებით პ. ციციშვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველი გახდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2004 წლის 23 თებერვლის ¹16 ბრძანება და მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პ. ც-ის შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო დამკვეთის მიერ, მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ თანხის ჩარიცხვის შემდეგ. საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას საქართველოს გენერალური პროკურატურის ¹გ11.06.07 წერილის საფუძველზე დადგინდა ის გარემოება, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრისათვის 2004 წლის თებერვალ-მარტში მომსახურების საფასური არ ანაზღაურებულა, ვინაიდან ამ პერიოდში სახელმწიფო სტრუქტურების, მათ შორის, საქართველოს გენერალური პროკურატურის, მომსახურება ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 393-394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს, შესაბამისად, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერი იყო და არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები /იხ.ს.ფ. 237-239/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პ. ც-მა, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ასევე სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, სასამართლომ შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს და საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო მის მიერ პროკურატურიდან გამოთხოვილ ცნობას, რომლის თანახმად, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზის სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრიდან 2004 წლის თებერვალ-მარტში მომსახურების საფასური არ ანაზღაურებულა. სახელმწიფო სტრუქტურების მომსახურება, ცალკეული შემთხვევების გარდა, ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა იმ ფაქტის შესახებ, რომ პროკურატურის აღნიშნულ წერილში მოყვანილი ინფორმაცია არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს და საქმეში მოიპოვება არა ერთი მტკიცებულება, რომელიც საწინააღმდეგოს ადასტურებს, კერძოდ, თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც პროკურატურას დაევალა სახელფასო თანხის იუსტიციის სამინისტროს ანგარიშზე დარიცხვა, რის შემდეგაც აღნიშნული თანხა პ. ც-ს უნდა გადასცემოდა ხელფასის სახით. გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, დაქირავებულის შრომა ანაზღაურებას ექვემდებარება. გაურკვეველია, მოხდა თუ არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებისთვის დამკვეთის მიერ თანხის გადარიცხვა. ამასთან, გაურკვეველია, კანონის რომელი ნორმის საფუძველზე იყო უფლებამოსილი ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო, გენერალური პროკურატურისათვის უსასყიდლოდ შეესრულებინა დაკვეთები. სააპელაციო სასამართლომ კი არც ერთ ზემოაღნიშნულ გარემოებას შეფასება არ მისცა /იხ.ს.ფ. 246-249/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 29 იანვრის განჩინებით პ. ც-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “გ” პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 25 მარტის სასამართლოს სხდომაზე კასატორ პ. ც-ის წარმომადგენელმა ი. რ-მა სარჩელზე ნაწილობრივ უარი თქვა, კერძოდ, მორალური ზიანის 300 ლარის ანაზღაურებისა და თვალის ოპერაციისათვის 800 ლარის ანაზღაურების ნაწილში და ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლოს საოქმო განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის სსსკ-ის 272 “გ" მუხლის საფუძველზე შეწყდა საქმის წარმოება, პ. ც-ის წარმომადგენლის მიერ სარჩელის ამ ნაწილზე უარის თქმის გამო, ხოლო სარჩელის დანარჩენ 3200 ლარის ანაზღაურების ნაწილში კასატორ პ. ც-ის წარმომადგენელმა ი. რ-მა მხარი დაუჭირა სასარჩელო მოთხოვნას და მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება /იხ.ს.ფ. 307-324/.

მოწინააღმდეგე მხარის სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს” წარმომადგენელმა არ ცნო პ. ც-ის საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 328-333, სხდომის ოქმი/.

მესამე პირის _ საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენელმა არ ცნო პ. ც-ის საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ, 328-333 სხდომის ოქმი/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმებისა და საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ პ. ც-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 ივნისის განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც პ. ც-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს; სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს” პ. ც-ის სასარგებლოდ დაეკისროს 3200 ლარის გადახდა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას დაარღვია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.2 და 394.,,ე” მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ არ გამოიყენა არც ერთი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას, რის გამოც განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს” წარმომადგენლის მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავა.

საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის ,,ზ’’ პუნქტის საფუძველზე განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე, სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია, დადოს როგორც ადმინისტრაციული, ისე კერძო სამართლებრივი ხასიათის ხელშეკრულება და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ხასიათის განმსაზღვრელ ძირითად ელემენტს წარმოადგენს როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი, ისე სამართლებრივ ურთიერთობაში მისი, როგორც სუბიექტის, სამართლებრივი სტატუსი, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65^I.1. მუხლის შესაბამისად, ცალსახად განისაზღვრა, რომ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი და ამ პირობებში მასზე არ ვრცელდება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნები. ამასთან, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65.2. მუხლით განსაზღვრულია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება როგორც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის, ისე სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული დამატებითი მოთხოვნები.

დოქტრინის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულებისა და კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულების ერთმანეთისაგან გამიჯვნის ერთ-ერთ კრიტერიუმს წარმოადგენს ხელშეკრულების საგანი ანუ ნების გამოვლენის შედეგად წარმოშობილი სამართალურთიერთობა. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ისეთი ხელშეკრულება, რომელიც წარმოშობს, შეცვლის ან შეწყვეტს სამართლებრივ ურთიერთობას საჯარო სამართლის სფეროში. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული ხელშეკრულებები, როგორც წესი, ორგანიზაციული ხასიათისაა, რამდენადაც თვით ადმინისტრაციულ ორგანოთა საქმიანობაა ორგანიზაციული. მათი მიზანია საზოგადოებრივად მნიშვნელოვანი შედეგის მიღწევა, საჯარო სამართლებრივი ინტერესის განხორციელება. ხელშეკრულებათა გამიჯვნის დროს აქცენტი უნდა გამახვილდეს ხელშეკრულებით რეგულირებული სამართლებრივი ურთიერთობისას ვისი ინტერესები დგას წინა პლანზე: ერთეულების კერძო ინტერესები თუ საჯარო ინტერესები (ინტერესთა თეორია).

საკასაციო სასამართლო დასკვნის სახით განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ დადებული მხოლოდ ისეთი ხელშეკრულებები შედის ადმინისტრაციული კანონმდებლობით რეგულირებულ საჯაროსამართლებრივ სფეროში, რომლის საგანიც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობაა, რომელიც ადმინისტრაციული სამართლის ნორმებით მოწესრიგდება და რომელიც ადმინისტრაციულ უფლებებსა და ვალდებულებებს წარმოშობს, შეცვლის ან შეწყვეტს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო” პ. ც-ან შრომითი ხელშეკრულების დადებისას ახორციელებდა საჯაროსამართლებრივ უფლებამოსილებას, რამდენადაც მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება დაიდო საჯარო უფლებამოსილების _ სისხლის სამართლის საქმეზე საექსპერტო საქმიანობის განხორციელების მიზნით, ანუ ხელშეკრულების საგანი საექსპერტო საქმიანობის შესრულება მიზნად ისახავდა სისხლის სამართლის საქმეზე კვალიფიციური და ობიექტური მოკვლევის ჩატარებას, რაც პროკურატურის საქართველოს კონსტიტუციით და სისხლის საპროცესო კოდექსით განსაზღვრულ საჯარო ვალდებულებას წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში პ. ც-ის მიერ აღძრულია ადმინისტრაციული სარჩელი ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე ითხოვს ვალდებულების _ შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურებას, ამასთან, სარჩელი აღძრულია ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ, რამდენადაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. “ა” მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო” წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო “საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ საჯარო სამართლის იურიდიული პირი არის შესაბამისი კანონით, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ან კანონის საფუძველზე ადმინისტრაციული აქტით შექმნილი ორგანიზაცია, რომელიც სახელმწიფოს კონტროლით ახორციელებს პოლიტიკურ, სახელმწიფოებრივ, სოციალურ, საგანმანათლებლო, კულტურულ და სხვა საქმიანობას. ხოლო ამავე კანონის 9.1. მუხლის თანახმად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი შეიძლება შეიქმნას მხოლოდ ისეთი საჯარო მიზნებისა და ფუნქციების შესასრულებლად, რომელთა განხორციელება უშუალოდ არ შედის სახელმწიფო მმართველობის ორგანოების კომპეტენციაში.

საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 66-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულება უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კანონმდებლობას.

სსსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

კონკრეტულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ პ. ციციშვილის საკასაციო პრეტენზია დასაბუთებულია, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად, მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველი გახდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2004 წლის 23 თებერვლის ¹16 ბრძანება და მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება. მითითებული ხელშეკრულების 2.3 მუხლის მიხედვით, ცენტრი ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა პ. ც-ის შრომითი გასამრჯელო შესრულებული სამუშაოს ოდენობის მიხედვით (ცენტრის დორექტორის მიერ 2002 წლის 5 სექტემბრის ¹15 ბრძანების საფუძველზე), საექსპერტო საქმიანობის დამკვეთის მიერ სათანადო საქმიანობის ანაზღაურების გადახდის შემთხვევაში. საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას საქართველოს გენერალური პროკურატურის ¹გ11.06.07 წერილის საფუძველზე დადგინდა ის გარემოება, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრისათვის 2004 წლის თებერვალ-მარტში მომსახურების საფასური არ ანაზღაურებულა, ვინაიდან ამ პერიოდში სახელმწიფო სტრუქტურების, მათ შორის, საქართველოს გენერალური პროკურატურის, მომსახურება ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა.

საკასაციო სასამართლოს სრულიად დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ, ვინაიდან საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ, მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების 2.3. მუხლის თანახმად, არ მომხდარა ცენტრის ანგარიშზე 2004 წლის თებერვალ-მარტში პ. ც-ის, როგორც ექსპერტის მომსახურების საფასურის გადარიცხვა, სარჩელი არ ექემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

საკასაციო სასამართლო 1973 წლის შრომის კანონთა კოდექსის 3. “ბ” მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ თანაბარი მუშაობის პირობებში მუშაკს უფლება აქვს ჰქონდეს თანაბარი ანაზღაურება შრომის რაოდენობისა და ხარისხის შესაბამისად ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე, მაგრამ არანაკლებ საარსებო მინიმუმისა კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის მე-16 მუხლის თანახმად, შრომის ხელშეკრულება (კონტრაქტი) არის შეთანხმება საწარმოს, დაწესებულების და ორგანიზაციის ადმინისტრაციასა და მუშაკს შორის, რომლითაც ერთი მხარე _ საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის ადმინისტრაცია ვალდებულებას იღებს უზრუნველყოს მუშაკი შრომის სათანადო პირობებით, გადაუხადოს ხელფასი იმ ოდენობით, რაც ხელშეკრულებით (კონტრაქტით) არის გათვალისწინებული, ხოლო მეორე მხარე _ მუშაკი ვალდებულებას იღებს შეასრულოს გარკვეული სამუშაო სპეციალობის, კვალიფიკაციისა და თანამდებობის გათვალისწინებით, დაიცვას შრომის ხელშეკრულების პირობები, დაემორჩილოს შრომის შინაგანაწესს.

შრომის კანონთა კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად კი მუშაკისათვის შრომის ანაზღაურება ხდება შრომის ოდენობისა და ხარისხის მიხედვით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის თანახმად ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთლსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, ხოლო მისი არაჯეროვანი შესრულება იწვევს სამოქალაქო კანონმდებლობით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლით დადგენილია, რომ მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, ამასთან, ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა სახეზეა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის გამომრიცხავი გარემოება. სამოქალაქო კოდექსის 397-ე მუხლის თანახმად განსაზღვრულია მოვალის პასუხისმგებლობა მაშინაც კი, როცა შესრულების საგანი სხვა პირისაგან უნდა მიეღო და ვერ მიიღო, თუკი ხელშეკრულებიდან ან სხვა გარემოებებიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ ცენტრისათვის გაწეული სამუშაოს საფასურის არ გადარიცხვა არ შეიძლება გახდეს პ. ც-ის შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი, რამდენადაც საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით აღიარებული და უზრუნველყოფილია შრომითი უფლებების დაცვა, შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლება. აღსანიშნავია, რომ ხელშეკრულების კონტრაჰენტს _ სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს” დამკვეთის _ პროკურატურისაგან თანხის გადარიცხვა მოსარჩელის მიერ გაწეული სამუშაოს ანაზღაურების მიზნით არც მოუთხოვია, მეტიც, ფაქტობრივად მოიხსნა პასუხისმგებლობა მოსარჩელის მიმართ ხელშეკრულების 2.3. მუხლში განსაზღვრული დათქმის (დამკვეთის მიერ სათანადო ანაზღაურების გადახდის შემთხვევაში) გამო, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით, “ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ” საერთაშორისო პაქტის მე-7 და “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” 23-ე მუხლით უზრუნველყოფილ და აღიარებულ უფლებას შრომის სამართლიანი ანაზღაურების შესახებ.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მესამე პირის საქართველოს გენერალური პროკურატურის მოსაზრებას, რომ რაიმე დოკუმენტი ან მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდება პროკურატურიდან სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროსათვის დაკვეთა საექსპერტო საქმიანობის შესრულებაზე არ მოიპოვება, შესაბამისად არ დასტურდება მათ მიერ სამუშაოს შეკვეთის ფაქტი. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის მასალების თანახმად, პ. ც-ი სისხლის სამართლის საქმეზე საექსპერტო საქმიანობის შესასრულებლად დაშვებულ იქნა, როგორც ექსპერტმა მან შეასრულა სამუშაო, ხოლო ამგვარ უფლებამოსილებას ის ვერ განახორციელებდა დამკვეთისაგან შესაბამისი ნების არარსებობის პირობებში. ასევე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებას, რომ ტრანსპორტის პროკურატურას არ ევალებოდა შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება, ვინაიდან აღნიშნული გარემოება შესაბამისი მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ პ. ც-ს არ შეიძლება დაეკისროს მტკიცების ტვირთი შემდეგზე, რომ მას უნდა გადაემოწმებინა სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროსა” და დამკვეთს _ საქართველოს ტრანსპორტის პროკურატურას შორის არსებობდა თუ არა წერილობითი შეთანხმება, კანონით, კერძოდ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მიხედვით ექვემდებარებოდა თუ არა პროკურატურის სასარგებლოდ ჩატარებული საექსპერტო სამუშაო ინდივიდუალურად, ხელშეკრულების საფუძველზე ანაზღაურებას, ამგვარი გადამოწმების ვალდებულება მას არ გააჩნდა, აღნიშნულთან დაკავშირებით ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შინაარსის განსაზღვრისას და მოქმედ კანონმდებლობასთან შესაბამისობის თაობაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება სწორედ ადმინისტრაციულ ორგანოს, ადმინისტრაციულ ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას /ისევე, როგორც სხვა საქმიანობის სამართლებრივი ფორმების განხორციელებისას/ მოქმედებს კანონიერი ნდობის პრინციპი, რაც დაცულ უნდა იქნას ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან.

საქმის მასალებით დასტურდება და არც მოპასუხე უარყოფს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ პ. ც-მა შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ჯეროვნად, კერძოდ, ს.ფ. 15-16 მდებარე ხელშეკრულების ორდერების თანახმად, პ. ც-მა ტრანსპორტის პროკურატურის მოთხოვნის საფუძველზე შეასრულა საექსპერტო საქმიანობა 1400 ლარისა და 1800 ლარის ოდენობით. აღნიშნულთან დაკავშირებით სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს” წარმომადგენლის საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გამოთქმულ პრეტენზიას თანხის ოდენობის არასარწმუნოობის თაობაზე საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სსსკ-ის 407.1. მუხლის საფუძველზე, რადგან ეს ფაქტობრივი გარემოება არ შეიძლება გახდეს საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი, რაკი აღნიშნული სადავო არ გამხდარა არცერთ სასამართლო ინსტანციაში. ამდენად, პ. ც-ის მიერ ნაკისრი შრომითი ვალდებულება შესრულდა სამოქალაქო კოდექსის 361.1. მუხლის მოთხოვნათა დაცვით _ ჯეროვნად, დათქმულ დროსა და ადგილას, ხოლო ის გარემოება, რომ საქართველოს ტრანსპორტის პროკურატურის მიერ არ გადაირიცხა შესრულებული სამუშაოს ღირებულება ცენტრის ანგარიშზე, არ შეიძლება გახდეს მოსარჩელის მოთხოვნის _ შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურების _ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების, სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების სამართლებრივი წინაპირობები, რომლითაც პ. ც-ის სარჩელი ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსიპ “ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.2. მუხლის საფუძველზე, სასამართლო ხარჯების სახით უნდა დაეკისროს 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 389-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

პ. ც-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 ივნისის განჩინება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება; პ. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს დაეკისროს 3200 ლარის გადახდა პელაგია ციციშვილის სასარგებლოდ; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს დაეკისროს სასამართლო ხარჯების სახით 100 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.