ბს-886-849(კ-06) 24 აპრილი, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლალი ლაზარაშვილი

ლანა ჭანტურიას მდივნობით

კასატორი (მოპასუხე) – ქ. თბილისის მერია წარმომადგენელი: ნ. ს-ა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ი. შ-ა წარმომადგენლები:

დ. ც-ე და ი. ც-ე

III პირი _ თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობა _ წარმომადგენელი არ გამოცხადდა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება

სარჩელის საგანი – საგარანტიო ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

ი. შ-ამ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხე ქ. თბილისის მერიის მიმართ, მესამე პირის _ თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვა საგარანტიო ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ზიანის ანაზღაურება/იხ.ს.ფ. 3-5/.

საქმის გარემოებები:

საქართველოს ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა ინსტიტუტთან არსებული სამეცნიერო საპროექტო-სამშენებლო და სარემონტო კოოპერატივ ,,ჰ-ისა" და სრულიად საქართველოს დ. ა-ის ს. ს. ... ,,ს-ის" ს. ფირმა ,,ო-ის" თხოვნის საფუძველზე, საბინაო კომპლექსის აშენების მიზნით, ქ. თბილისის პრეფექტმა 1991 წლის 30 მაისს მიიღო ¹80 დადგენილება, რომლითაც ,,ჰ-ისა" და სრულიად საქართველოს დ. ა-ის ს. ს. ... ,,ს-ის" ს. ფირმა ,,ო-ს" გადაეცათ .... ქ. ¹40/27-სა და .... ქ. ¹47-ში მდებარე, 1990 წელს ხანძრის შედეგად დამწვარი და სახელმწიფო ფონდში რიცხული სახლები მიმდებარე ტერიტორიით, იმ პირობით, რომ უზრუნველყოფდნენ ამ სახლებში მცხოვრებთა საცხოვრებელი ბინებით დაკმაყოფილებას. ბრძანების მე-3 პუნქტით, კოოპერატივ ,,ჰ-სა და ფირმა ,,ო-ს" ნება დაერთოთ ჩუღურეთის რაიონის საკრებულოსთან ერთად, ხანძრის შედეგად დაზარალებული ოჯახების ბინებით დაკმაყოფილების მიზნით, საგარანტიო ხელშეკრულებები გაეცათ. ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანების საფუძველზე, ერთი მხრივ, კოოპერატივ ,,ჰ-ს", ფირმა ,,ო-სა" და მეორე მხრივ, ი. შ-ას შორის 1991 წლის 22 ივლისს გაფორმდა საგარანტიო ხელშეკრულება ¹2, რომლის თანახმად, მოსარჩელე კისრულობდა ვალდებულებას, მასზე რიცხული 50 კვ.მ ოროთახიანი ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, ..... მე-.... მ/რ, კორპ. 12, სად.1, სართ. 4, ბინა 12 ჩაბარებაზე, სადაც ხანძრისაგან დაზარალებული, ... ქ. ¹47/40 მცხოვრები ალექსანდრე არაქელოვის ოჯახი უნდა შესახლებულიყო, ხოლო ,,ჰ-ი" და ,,ო-ი" უზრუნველყოფდნენ ახლად აშენებულ სახლში ოთხოთახიანი ბინით მოსარჩელის ოჯახის დაკმაყოფილებას.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულების პირობები სრულად შესრულდა, კერძოდ, ჩააბარა კუთვნილი ოროთახიანი ბინა, რომელშიც შესახლდა ა. ა-ის ოჯახი, მაგრამ არ დაუკმაყოფილებიათ საგარანტიო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით, რის გამოც მრავალი წლის განმავლობაში სხვადასხვა მისამართზე ქირით ცხოვრობს. მოსარჩელის მოსაზრებით, ხელშეკრულება შესრულდა ცალმხრივად, რადგან სამშენებლო ორგანიზაციები _ ,,ჰ-ი" და ,,ო-ი" ლიკვიდირებულია და მათ სამართალმემკვიდრე არ დარჩენიათ, თუმცა ქ. თბილისის მერია წარმოადგენდა ქ. თბილისის პრეფექტის სამართალმემკვიდრეს, რომლის დადგენილების საფუძველზეც, ჩუღურეთის გამგეობამ, ფირმა ,,ჰ-მა" და ,,ო-მა" მოსარჩელეს მისცეს საგარანტიო ხელშეკრულება ოთხოთახიანი ბინის აშენების თაობაზე. ამასთან, მოსარჩელემ რაიონულ სასამართლოში წარადგინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებები მსგავსი კატეგორიის დავებზე (მოქ. ლ. ჩ-მა თავისი ბინა ჩააბარა ფირმა ,,,ჰ-ს" და ,,ო-ს" და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით ქ. თბილისის მერიას დაეკისრა ბინის სანაცვლოდ საკომპენსაციო თანხის გადახდა; მოქალაქე პ. შ-ემ ანალოგიურად ჩააბარა ბინა ,,ჰ-ს" და ფირმა ,,ო-ს" და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003 წლის 29 მაისის განჩინებით მასაც აუნაზღაურდა ქ. თბილისის მერიის მიერ ბინის საკომპენსაციო თანხა).

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

¹2 საგარანტიო ხელშეკრულების გაცემის მომენტისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 205-ე მუხლის, ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანებულების საფუძველზე და ,,საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ" კანონის თანახმად, თბილისის მმართველ ორგანოს წარმოადგენს მერია, ხოლო დიდუბე-ჩუღურეთის გამგეობა _ მის ტერიტორიულ ორგანოს, რის გამოც ქ. თბილისის მერია იყო ვალდებული, აენაზღაურებინა მოსარჩელისათვის ჩაბარებული ბინის კომპენსაცია, ოცი ათასი ამერიკული დოლარის ეკვივალენტი ლარი. მოსარჩელემ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9, 207-ე, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 365-ე, 408-ე, 409-ე მუხლების თანახმად, მოითხოვა 1991 წლის 22 ივლისს გაცემული ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის 20000 (ოცი ათასი) დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება.

საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ი. შ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის აღმასკომის მიერ მოსარჩელის _ ი. შ-ას სამწევრიან ოჯახს საცხოვრებლად გადაეცა ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, .... მე-..... მ/რ, კორპ. 12-ში. ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30.05 ¹80 ბრძანებით ქ. თბილისში, ..... ქ. ¹40/2-ში ხანძრის შედეგად დაზიანებულ სახლში მცხოვრებ მობინადრეთა საბინაო საკითხის გადაწყვეტის მიზნით, მიღებულ იქნა საპროექტო სამშენებლო და სარემონტო კოოპერატივ _ ,,ჰ-ისა" და საქართველოს დ. ა-ის ს. ს. ... ,,ს-ის" ს. ფირმა ,,ო-ის" თხოვნა და მათ საწარმო საბინაო კომპლექსის ასაშენებლად გადაეცათ .... ქ. ¹40/2-სა და .... ქ. ¹47-ში მდებარე, ხანძრის შედეგად დამწვარი სახლები, მიმდებარე ტერიტორიით, იმ პირობით, რომ უზრუნველყოფდნენ ამ სახლებში მცხოვრებთა დაკმაყოფილებას საცხოვრებელი ბინებით. ბრძანების მესამე პუნქტის თანახმად, სამშენებლო კოოპერატივ ,,ჰ-სა" და კომერციულ ფირმა ,,ო-ს" ნება დაერთოთ, ჩუღურეთის რაიონის საკრებულოსთან ერთად, ხანძრის შედეგად დაზარალებული ოჯახების ბინებით დაკმაყოფილების მიზნით, გაეცათ საგარანტიო ხელშეკრულებები და არსებული წესის მიხედვით ჩაებარებინათ მოქალაქეთა ბინები. 1991 წლის 22 ივლისის საგარანტიო ხელშეკრულებით, ერთი მხრივ, კოოპერატივ ,,ჰ-ის" თავმჯდომარისა და ფირმა ,,ო-ის" პრეზიდენტის, რომლებიც მოქმედებდნენ ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30.05. ¹80 ბრძანებით და მეორე მხრივ, მოსარჩელე ი. შ-ას შორის გაფორმდა საგარანტიო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ი. შ-ა კისრულობდა ვალდებულებას, ჩაებარებინა მასზე რიცხული ოროთახიანი საცხოვრებელი ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, .... მე-.... მ/რ-ის მე-12 კორპუსში, რომელშიც შესახლდა მოქალაქე ალექსანდრე არაქელოვი, მცხ. თბილისში .... ქ. ¹47-ში, მესამე პუნქტის თანახმად, კოოპერატივი ,,ჰ-ი" და ფირმა ,,ო-ი" იღებდნენ ვალდებულებას, რომ ი. შ-ას გადასცემდნენ ოთხოთახიან ბინას განსხვავებულ ფართობზე ღირებულების გადახდით. ხელშეკრულება ძალში შევიდა ხელისმოწერისთანავე, ამასთან, საგარანტიო ხელშეკრულება შეთანხმდა ჩუღურეთის რაიონის საკრებულოსთან.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება შემდეგზე, რომ საგარანტიო ხელშეკრულება შეთანხმებული იყო ჩუღურეთის რაიონის გამგეობასთან და ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30.05 ¹30 ბრძანებით მოპასუხეებს ვალდებულება ეკისრებოდათ მოსარჩელისთვის აენაზღაურებინათ ოროთახიანი საცხოვრებელი ბინის კომპენსაცია საბაზრო ფასებით და განმარტა, რომ საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის მე-5 მუხლის თანახმად, სახელმწიფოს კუთვნილი საცხოვრებელი სახლები, საცხოვრებელი სადგომები და სხვა ნაგებობები ქმნიდა სახელმწიფო საბინაო ფონდს, რომლის მართვას ახორციელებდა აღმასკომი. საცხოვრებელი ბინები დამქირავებელს გადაეცემოდა ორდერის საფუძველზე, რომელიც დამქირავებელსა და გამქირავებელს _ სახელმწიფო შორის ქირავნობის ხელშეკრულებას ადასტურებდა. სასამართლოს დასკვნით, საცხოვრებელი სადგომები სარგებლობის უფლებით გადაეცემოდა ბინის დამქირავებელს ორდერის საფუძველზე, მაგრამ ბინის მესაკუთრეს წარმოადგენდა სახელმწიფო აღმასკომები, რომელთაც გადაცემული ჰქონდათ საბინაო ფონდის მართვა.

საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, ბინის დამქირავებელს მხოლოდ მესაკუთრის, აღმასკომის ნებართვის საფუძველზე გააჩნდა უფლება მასზე გაცემული საცხოვრებელი ბინა გაეცვალა ან ქვექირავნობის ხელშეკრულება დაედო. საცხოვრებელი სახლის დამქირავებელს უფლება ჰქონდა, ნებისმიერ დროს მოეშალა ქირავნობის ხელშეკრულება და არ ევალებოდა მიეთითებინა ხელშეკრულების მოშლის პირობები, ხოლო ის გარემოება, რომ საგარანტიო ხელშეკრულება შეთანხმებული იყო თბილისის ჩუღურეთის რაიონის საკრებულოსთან, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს არ წარმოადგენდა.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ საგარანტიო ხელშეკრულებით ჩაბარებული ბინა წარმოადგენდა სახელმწიფო საბინაო ფონდის საკუთრებას და რადგან მოსარჩელემ გამოხატა ნება, მისი საცხოვრებელი ბინა ჩაებარებინა კოოპერატივ ,,ჰ-ისა" და ფირმა ,,ო-ის," აუცილებელი იყო მესაკუთრესთან შეთანხმება ბინის ჩაბარების თაობაზე. საგარანტიო ხელშეკრულების მხარეს არ წარმოადგენდნენ ქ. თბილისის მერია და ჩუღურეთის რაიონის საკრებულო, რომელთაც დაეკისრებოდათ ვალდებულება მოსარჩელისათვის ბინის კომპენსაციის ანაზღაურებაზე. სამოქალაქო კოდექსის 205-ე მუხლის თანახმად კი გარანტიად მიიჩნევა კანონით ან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რომლის ძალით მოვალე პასუხს აგებს კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის. სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენენ, ერთი მხრივ, კოოპერატივი ,,ჰ-ი" და ფირმა ,,ო-ი," ხოლო, მეორე მხრივ, მოსარჩელე ი. შ-ია. ხელშეკრულებით განისაზღვრა მათი უფლება- მოვალეობანი და ვალდებულებები, რომლის თანახმად, კოოპერატივ ,,ჰ-სა" და ფირმა ,,ო-ს" ვალდებულება ეკისრებოდათ, მოსარჩელის მიერ ბინის ჩაბარების სანაცვლოდ, მისთვის გადაეცათ ოთხოთახიანი საცხოვრებელი ბინა, ხოლო ის გარემოება, რომ საგარანტიო ხელშეკრულების საფუძველს ქ. თბილისის პრეფექტის 30.05 ¹30 ბრძანება წარმოადგენდა, სასამართლოს დასკვნით, მოპასუხისთვის ბინის კომპენსაციის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველს არ წარმოადგენდა, რამდენადაც თბილისის პრეფექტის ¹30 ბრძანებით კოოპერატივ ,,ჰ-ს" და ფირმა ,,ო-ს" ეკისრებოდათ ვალდებულება, მათთვის გადაცემულ ტერიტორიაზე მდებარე საცხოვრებელ სახლებში მცხოვრებთა უზრუნველყოფა საცხოვრებელი ბინებით /იხ.ს.ფ. 59-60/.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. შ-ამ, რომლითაც მოითხოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივით:

¹2 საგარანტიო ხელშეკრულების გაცემის მომენტისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 205-ე მუხლისა და ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანებულების საფუძველზე, ,,საქართველოს დედაქალაქის-თბილისის შესახებ" კანონის თანახმად, თბილისის მმართველ ორგანოს წარმოადგენდა მერია, ხოლო დიდუბე-ჩუღურეთის გამგეობა _ მის ტერიტორიულ ორგანოს, რის გამოც, აპელანტის მითითებით, ქ. თბილისის მერია წარმოადგენდა ვალდებულ პირს, გადაეხადა კომპენსაცია.

აპელანტის მითითებით, საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას გამოიყენა საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის მე-5 და მე-100 მუხლები, რომელიც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, /ამოქმედდა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან/ ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი, ანუ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 მუხლი, ვინაიდან ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომელსაც ხელს აწერდნენ კოოპერატივ ,,ჰ-ის" გარდა, ჩუღურეთის რაიონის საკრებულო, თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹30 იმპერატიული ბრძანების თანახმად, აპელანტს წარმოეშვა კანონიერი ნდობა ქ. თბილისის პრეფექტურის მიმართ და ეს ნდობა დარჩა სახელმწიფო ორგანოს მიერ განუხორციელებელი 13 წლის მანძილზე.

აპელანტის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 205-ე მუხლი, რომლის საფუძველზეც მოვალედ ჩათვალა ,,ჰ-ი" და ,,ო-ი", ასევე საამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408.1. მუხლი /იხ.ს.ფ. 65-69/.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით, ი. შ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ი. შ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა: ქ. თბილისის მერიას დაეკისრა ი. შ-ას სასარგებლოდ 20000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა, რომ 1991 წლის 22 ივლისს გაიცა ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულება, რომლის ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენდნენ კოოპერატივი ,,ჰ-ი" და ფირმა ,,ო-ი". აღნიშნული ხელშეკრულებით მათ იკისრეს ვალდებულება, მოსარჩელე ი. შ-ვის გადაეცათ ახლად აშენებულ სახლში ოთხოთახიანი ბინა, ხოლო, თავის მხრივ, ი. შ-ა ვალდებული იყო, ჩაებარებინა მასზე რიცხული, .... მე-... მ/რ, კორპ. 12, სად. 1-ში მდებარე ოროთახიანი ბინა ხანძრის შედეგად დაზარალებულ ალ. ა-ის ოჯახისათვის. ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულება შეთანხმებული იყო ჩუღურეთის რაიონის საკრებულოსა და გამგეობასთან, რომელიც გაცემული იყო ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანების საფუძველზე, რომლითაც კოოპერატივ ,,ჰ-ს" და ფირმა ,,ო-ს" საბინაო კომპლექსის ასაშენებლად გადაეცათ ... ქ. ¹40/2-სა და .... ქ. ¹47-ში მდებარე, ხანძრის შედეგად დამწვარი ბინები. ბრძანების მე-3 პუნქტით ,,ჰ-სა" და ,,ო-ს," ჩუღურეთის გამგეობასთან ერთად, ნება დაერთოთ საგარანტიო ხელშეკრულებების გაცემაზე, ამასთან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები ი. შ-ას მიერ კეთილსინდისიერად იქნა შესრულებული, რომელიც გულისხმობდა მოქალაქე ა. ა-ვის მასზე რიცხული ბინის გადაცემას.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს საბინაო კოდექსი არ ითვალისწინებდა ბინიდან მოქალაქეთა გამოსახლებას სხვა ბინის გაუცემლად, გარდა ამ კოდექსის 109-111-ე მუხლებით გათვალისწინებული გამონაკლისისა, კერძოდ: როცა დამქირავებელი სისტემატურად ანგრევს სადგომს, იყენებს არადანიშნულებისამებრ, თვითნებურად აქვს დაკავებული ან ბინის ორდერი ბათილად არის ცნობილი, რაც ი. შ-ას შემთხვევაში არ დასტურდებოდა. სასამართლოს დასკვნით, ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სახლი არ აშენებულა, რის გამოც ი. შ-ას ბინით დაკმაყოფილებაც ვერ მოხდა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კოოპერატივი ,,ჰ-ი" და ფირმა ,,ო-ი", რომლებიც ხელშეკრულების შესრულებისას გარანტს წარმოადგენდნენ, აღარ ფუნქციონირებდნენ და მათი უფლებამონაცვლეც დადგენილი ვერ იქნა.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 205-ე მუხლი და განმარტა, რომ საგარანტიო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, კოოპერატივ ,,ჰ-ისა" და ფირმა ,,ო-ის" მიერ შეუსრულებლობის გამო, ქ. თბილისის მერიას უნდა აენაზღაურებინა ი. შ-ას სასარგებლოდ, მის მიერ ჩაბარებული ოროთახიანი ბინის საკომპენსაციოდ 20000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში, ვინაიდან ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულება გაიცა ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანების საფუძველზე და ,,საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ" კანონის თანახმად, თბილისის მმართველობის ორგანოს მერია წარმოადგენდა, ხოლო ჩუღურეთის გამგეობა _ მის ტერიტორიულ ორგანოს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიამ, რომლითაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ი. შ-ას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 118-1120/.

კასაციის მიზეზი:

სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ ი. შ-ას ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანებისა და 1991 წლის 20 აგვისტოს ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულების საფუძველზე, ბინის ჩაბარების შემდეგ, ადმინისტრაციული ორგანოსადმი წარმოეშვა კანონიერი ნდობა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სსრ სამოქალაქო კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 205-ე მუხლი, რომლის თანახმად, გარანტიად მიიჩნევა კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, რომლის ნაწილის შეუსრულებლობის ან ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებისათვის მოვალე ორგანიზაციის ზემდგომი ორგანო პასუხს აგებს მისი კრედიტორი ორგანიზაციის წინაშე.

არასწორია სასამართლოს დასკვნა, რომ ი. შ-ვის, ჩაბარებული ბინის სანაცვლოდ, საკომპენსაციო 20000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში ანაზღაურება უნდა მოხდეს ქ. თბილისის მერიის მიერ, რადგან ქ. თბილისის მერია არ შეიძლება ჩაითვალოს ლიკვიდირებული კერძო სამართლის იურიდიული პირის სამართალმემკვიდრედ, მით უფრო, რომ რაიმე დოკუმენტი, რომ მერიამ მოსარჩელის წინაშე აიღო ვალდებულება, არ არსებობს. 1991 წლის 30 მაისის პრეფექტის ¹80 ბრძანებით დაკმაყოფილდა მხოლოდ მშენებლის მოთხოვნა, გამოიყო მიწის ნაკვეთი და არავითარი ვალდებულება მერიას არ აუღია საბინაო კომპლექსის ასაშენებლად. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სსრ სამოქალაქო სამართლის 205-ე მუხლი და არ გამოიყენა ამავე კოდექსის 75-ე მუხლი, რომლის თანახმად, საერთო ვადა უფლების დაცვისა იმ პირის სარჩელით, რომლის უფლებაც დარღვეულია (სასარჩელო ხანდაზმულობა), განისაზღვრება სამი წლით, ხოლო სახელმწიფო ორგანიზაციების, კოლმეურნეობებისა და სხვა კოოპერაციული და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების ურთიერთშორის სარჩელებისათვის - ერთი წლით. მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა-ექვს წელს. მოსარჩელეს 1991 წლის შემდეგ არ მიუმართავს ადგილობრივი ორგანოსათვის და არ მოუთხოვია ვალდებულების შესრულება, საქმეში არ მოიპოვება არც ერთი მტკიცებულება მოთხოვნის თაობაზე, რის გამოც ი. შ-ას გაშვებული ჰქონდა, როგორც ძველი სამოქალაქო კოდექსის 75-ე მუხლით, ასევე ახალი სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები. კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ ქ. თბილისის მერია არ წარმოადგენდა სათანადო მოპასუხეს, სათანადო მოპასუხედ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობა /იხ.ს.ფ. 118-120/.

საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 18 იანვრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. მუხლის გ) პუნქტის საფუძველზე ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად /პროცესუალური კასაცია//იხ.ს.ფ./.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების და საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დარღვეულია სსსკ-ის 393.2 და 394 ,,ე” მუხლების მოთხოვნები, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია არასრულად, სწორი შეფასება არ მიეცა საქმის მასალებს და გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებულია.

სსსკ-ის 407.2 მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

კონკრეტულ შემთხვევაში საკასაციო პრეტენზია დასაბუთებულია, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე გადაწყვიტა დავა, რომ არ გამოიკვლია სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხი.

საქმის მასალების თანახმად, ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანების საფუძველზე, ერთი მხრივ, კოოპერატივ ,,ჰ-ს", ფირმა ,,ო-სა" და მეორე მხრივ, ი. შ-ას შორის 1991 წლის 22 ივლისს გაფორმდა საგარანტიო ხელშეკრულება ¹2, რომლის თანახმად, მოსარჩელე კისრულობდა ვალდებულებას, მასზე რიცხული 50 კვ.მ ოროთახიანი ბინის, მდებარე ქ. თბილისში, ... მე-... მ/რ, კორპ. 12, სად.1, სართ. 4, ბინა 12-ის ჩაბარებაზე, რაც განახორციელა, ხოლო ,,ჰ-ი" და ,,ო-ი" უზრუნველყოფდნენ ახლად აშენებულ სახლში ოთხოთახიანი ბინით მოსარჩელის ოჯახის დაკმაყოფილებას. ასევე, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ¹2 საგარანტიო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სახლი დღემდე არ აშენებულა და შესაბამისად, ი. შ-ას ბინით დაკმაყოფილება ვერ მოხდა. გარანტი - საქართველოს ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკის ნაგებობათა ინსტიტუტთან არსებული სამეცნიერო-საპროექტო-სამშენებლო და სარემონტო კოოპერატივი “ჰ-ი” და სრულიად საქართველოს დ. ა-ის ს. ს. ... ,,ს-ის" ს. ფირმა ,,ო-ი" დღეისთვის აღარ ფუნქციონირებენ და არც მათი უფლებამონაცვლეა დადგენილი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია საქმის გარემოებები და გამოეტანა დასკვნა სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რამდენადაც საგარანტიო ხელშეკრულება, რომლის ბათილად ცნობასაც ითხოვდა მოსარჩელე ი. შ-ა, დადებულია 1991 წლის 22 ივლისს, ხოლო სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 2005 წლის 31 მაისს. სასამართლოს უნდა გამოერკვია, თუ როდის წარმოეშვა ი. შ-ას მოთხოვნის უფლება, რის გამოსაკვლევადაც, სასამართლოს უნდა ემსჯელა თუ როდის უნდა შეესრულებინა საგარანტიო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ხელშეკრულების დანარჩენ კონტრაჰენტებს, კერძოდ, როდის უნდა უზრუნველეყოთ ი. შ-ა საცხოვრებელი ბინით, რომელიც საგარანტიო ხელშეკრულებით არის გათვალისწინებული.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე შეფასება არ მისცა იმ გარემოებას, რომ რეალურად დავის საგანია ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, რის გამოც მოცემული დავის საგნის მიმართ ვერ გავრცელდება ვალდებულების შესრულებისათვის დადგენილი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადები, რამდენადაც ესენი სრულიად განსხვავებულ დავის საგნებს წარმოადგენენ და კონკრეტულ დავის საგანთან მიმართებაში კანონმდებლის მიერ დადგენილია მოთხოვნის ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადები. სააპელაციო სასამართლოს ასევე არ უმსჯელია იმ გარემოებაზე, რომ სამოქალაქო კოდექსის 129.1. მუხლის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა სამი წელი, ხოლო ხანდაზმულობის ვადის დინება იწყება იმ მომენტიდან როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო სამართლის კოდექსის /1964 წლის რედაქცია/ 75-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ საერთო ვადა უფლების დაცვისა იმ პირისა, რომლის უფლებაც დარღვეულია (სასარჩელო ხანდაზმულობა), განისაზღვრება სამი წლით. ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის მიხედვით, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან, სარჩელის უფლება კი წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო სსრ სამოქალაქო კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 205-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ გარანტიად მიიჩნევა კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, რომლის ნაწილის შეუსრულებლობის ან ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებისათვის მოვალე ორგანიზაციის ზემდგომი ორგანო პასუხს აგებს მისი კრედიტორი ორგანიზაციის წინაშე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა მოიპოვოს მტკიცებულებები, სარწმუნოდ დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არ არსებობის შესახებ, კერძოდ სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ის გარემოება, რომ გარანტი - საქართველოს ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკის ნაგებობათა ინსტიტუტთან არსებული სამეცნიერო-საპროექტო-სამშენებლო და სარემონტო კოოპერატივი “ჰ-ი” და სრულიად საქართველოს დ. ა-ის ს. ს. ... ,,ს-ის" ს. ფირმა ,,ო-ი" დღეისთვის აღარ ფუნქციონირებენ, მაგრამ დღევანდელი მდომარეობით არსებობს თუ არა საქართველოს ენერგეტიკისა და ჰოდროტექნიკურ ნაგებობათა ინსტიტუტი, რომელთანაც არსებობდა სამეცნიერო საპროექტო-სამშენებლო კოოპერატივი “ჰ-ი,” საქართველოს დ. ა-ის ს. ს. ... ,,ს-ი".

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა იმსჯელოს ქ. თბილისის მერია შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს ლიკვიდირებული კერძო სამართლის იურიდიული პირის სამართალმემკვიდრედ, რამდენადაც საგარანტიო ხელშეკრულება გაცემულია ქ. თბილისის პრეფექტის 1991 წლის 30 მაისის ¹80 ბრძანების საფუძველზე. მითითებული ბრძანებით დაკმაყოფილდა მშენებლის მოთხოვნა, გამოიყო მიწის ნაკვეთი და ამასთან, ქ. თბილისის მერიას არ აუღია ვალდებულება საბინაო კომპლექსის ასაშენებლად. რაიმე დოკუმენტი, რომ მერიამ მოსარჩელის წინაშე აიღო ვალდებულება, საქმის მასალებში არ მოიპოვება.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ისე განიხილა საქმე და გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომ არ უმსჯელია სააპელაციო საჩივრის ერთ-ერთ მოტივზე /რომელზედაც ი. შ-ა აფუძნებს სარჩელის მოთხოვნას _ ქ. თბილისის მერიისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე/, რომ ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით /რომელიც უცვლელად იქნა დატოვებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ/ ქ. თბილისის მერიას და გამგეობას ჩამოერთვათ “ჰ-ზე” გადაცემული მიწები, რომელზედაც სახლი უნდა აშენებულიყო და დაუბრუნდა ძველ მფლობელს, რის გამოც, ი. შ-ას მოსაზრებით, ქ. თბილისის მერია და გამგეობა არაუფლებამოსილნი იყვნენ გადაეცათ “ჰ-ვის” სახლის ასაშენებლად მიწის ნაკვეთები /იხ.ს.ფ.66/. აღნიშნულ გარემოებაზე სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, არ გამოუკვლევია და არ დაუდგენია ფაქტები და შესაბამისი სამართლებრივი დასკვნა არ გამოუტანია, მით უფრო იმ პირობებში, როცა სააპელაციო საჩივრის ერთ-ერთ ძირითადი მოტივი სწორედ -ამ ფაქტობრივ გარემოებას ეფუძნება, რის გამოც საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილება ამ ნაწილში გამოტანილია სსსკ-ის 394. “ე” მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, სააპელაციო სასამრთლოს გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილებით, მოიპოვოს და გამოიკვლიოს მტკიცებულებები, დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები და შესაბამისი სამართლებრივი დასკვნა გამოიტანოს იმ ფაქტთან დაკავშირებით, ქ. თბილისის მერიის მიერ “ჰ-ვის” სახლის ასაშენებლად გადაცემული მიწის ნაკვეთები იმყოფებოდა თუ არა სახელმწიფო საკუთრებაში, შესაბამისად უფლებამოსილი იყო თუ არა ეს უკანასკნელი გაესხვისებინა სახელმწიფო საკუთრება, რამდენადაც საქმის მასალებში აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ მოიპოვება, შესაბამისად, არც აღნიშნული გარემოება გამხდარა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი.

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო სამართლის კოდექსის /1964 წლის რედაქცია/ 169-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ როცა ვალდებულების შესრულების ვადა არ არის წინასწარ აღნიშნული ან მოთხოვნის მომენტითაა განსაზღვრული, კრედიტორს უფლება აქვს მოითხოვოს შესრულება, როცა მოისურვებს, ხოლო მოვალეს მართებს შეასრულოს ასეთი ვალდებულება კრედიტორის მიერ მოთხოვნის წაყენებიდან შვიდი დღის ვადაში, თუ დაუყოვნებლივ შესრულების ვალდებულება არ გამომდინარეობს კანონის, ხელშეკრულების ან ვალდებულების არსიდან.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას ასევე უნდა იმსჯელოს იმ გარემოებაზე, რომ 1991 წლის 22 ივლისს გაფორმებულ საგარანტიო ხელშეკრულებაში არ არის რა განსაზღვრული ვადა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესასრულებლად, კერძოდ, არ არის მითითებული ვადა, თუ როდის უნდა უზრუნველეყოთ ი. შ-ა საცხოვრებელი ბინით, აღნიშნული გარემოება წარმოადგენს იმის საფუძველს, რომ ი. შ-ას ნებისმიერ დროს შეეძლო მოეთხოვა ვალდებულების შესრულება, ხოლო მოცემულ საქმეში დავის საგანს წარმოადგენს ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც, სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 25 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.