ბს-888-855(კ-08) 16 ოქტომბერი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მარიამ ცისკაძე

ნინო ქადაგიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2007 წლის 23 იანვარს გ. დ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, მან 1997 წლის 16 ივლისს თბილისის დიდუბის რაიონულ სასამართლოში გაიარა რეგისტრაცია, როგორც ინდივიდუალურმა მეწარმე “....”. 1999 წლის 6 ივლისს თბილისის დიდუბის რაიონის საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლებმა მოსარჩელის საწარმოში ჩაატარეს ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხის შემოწმება, რომელიც შეეხო 1998 წლის 1 ივლისიდან 1999 წლის 1 ივლისამდე პერიოდს. ვინაიდან მოსარჩელეს გადაწყვეტილი ჰქონდა საქმიანობის შეჩერება, მისი განცხადების საფუძველზე, კვლავ ჩატარდა შემოწმება, რომელიც შეეხო 1999 წლის 1 ივლისიდან 1 ნოემბრამდე პერიოდს. შედგა სათანადო აქტი, რომელშიც აღინიშნა, რომ 1999 წლის 1 ნოემბრიდან შემოწმების დღემდე (16 ნოემბრამდე) მოსარჩელის მიერ რეალიზებულ იქნა 16565 ლარის ღირებულების საქონელი, ხოლო მასზე დარიცხული დამატებული ღირებულების გადასახადი შეადგენდა 3313 ლარს. ხსენებულ აქტში ასევე აღინიშნა, რომ იმავე წლის 16 ნოემბრისთვის მოსარჩელეს საქონელი სარეალიზაციოდ აღარ ერიცხებოდა, აღნიშნული შემოწმების შემდეგ კი მან შეაჩერა საქმიანობა. 2004 წელს მოსარჩელემ კვლავ განაახლა საქმიანობა, რის შემდეგაც კვლავ განიზრახა საქმიანობის შეჩერება, მაგრამ 2006 წლის ბოლოს თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საგადასახადო ინსპექციისგან მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ერიცხებოდა დავალიანება დღგ-ს სახით და მასზე დარიცხული ჰქონდა საურავი. მოსარჩელემ განცხადებით მოითხოვა მისთვის განემარტათ, თუ რატომ ერიცხებოდა აღნიშნული დავალიანება, რაზედაც პასუხად მიიღო ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის გადამხდელთა მომსახურების სამმართველოს დიდუბე-ჩუღურეთის განყოფილების უფროსის წერილი, საიდანაც ირკვეოდა, რომ 2001 წლის 5 მაისს საქართველოს კონტროლის პალატამ შეამოწმა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურების მიღების, გაცემისა და აღრიცხვის მდგომარეობა და რევიზიის აქტის საფუძველზე, ი/ს “....” დღგ-ს სახით დაერიცხა _ ძირითადი თანხა _ 3006 ლარი, სანქცია _ 751 ლარი და საურავი _ 2300 ლარი, რაც სულ შეადგენდა 6057 ლარს. აღნიშნულის შემდეგ მოსარჩელემ მოითხოვა შედარების აქტი, რომლის მიხედვითაც, დავალიანება შეადგენდა _ ნარჩენი _ 6393,68 ლარს, საურავი _ 20302,81 ლარს, ხოლო ზედმეტობა _ 624,41 ლარს.

მოსარჩელის მტკიცებით, ქ. თბილისში, თევდორე მღვდლის ქ. ¹2-ის ჩიხი ¹9-ში აღარ ცხოვრობდა 2000 წლიდან, რის გამოც 2006 წელს ჩაიბარა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2005 წლის 23 თებერვალს მის მიმართ შედგენილი ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც მას ერიცხებოდა დავალიანება _ ძირითადი თანხა _ 6778,26 ლარი, საურავი _ 20204,69 ლარი, ხოლო ზედმეტობა იყო 624,41 ლარი, სულ კი დავალიანება _ 26982,95 ლარი. აღნიშნულ მოთხოვნაში არ იყო განმარტებული, თუ რა სახის გადასახადზე იყო საუბარი, მაგრამ შედარების აქტსა და იმავე მოთხოვნაში მითითებული ძირითადი თანხა ემთხვეოდა ერთმანეთს. ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 23 თებერვლის ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნის მოსარჩელისთვის ჩაბარება არ მომხდარა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 46-ე მუხლით დადგენილი წესით _ იგი მას უნდა გადასცემოდა პირადად ან მის უფლებამოსილ, ან კანონიერ წარმომადგენელს. დაზღვეული ფოსტითაც რომ ყოფილიყო გაგზავნილი ხსენებული მოთხოვნა, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის თანახმად, იგი ჩაბარებულად ჩაითვლებოდა ადრესატისათვის გადაცემის მომენტიდან. აღნიშნული მოთხოვნის შესახებ კი მოსარჩელემ შეიტყო სრულიად შემთხვევით, 2006 წლის დეკემბრის ბოლოს.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 45-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს არც ერთ შეტყობინებას არ ჰქონდა სავალდებულო იურიდიული ძალა გადასახადის გადამხდელისათვის/საგადასახადო აგენტისათვის ან სხვა ვალდებული პირისათვის, თუ იგი არ იყო შედგენილი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წერილობითი ფორმით და ამ კოდექსის 46-ე მუხლით დადგენილი წესით არ ჩაჰბარდა გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს. ზემოხსენებული საგადასახადო მოთხოვნა შედგენილი იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესის დარღვევით, კერძოდ, ამ კოდექსის 45-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტის თანახმად, ვალდებულების დამდგენ მოთხოვნაში უნდა ყოფილიყო მოთხოვნის შინაარსი, ხოლო მე-80 მუხლის მე-5 ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის მიხედვით, საგადასახადო მოთხოვნაში უნდა აღნიშნულიყო მისი წარდგენის საფუძველი, საგადასახადო კანონმდებლობის იმ ნორმაზე მითითებით, რომლის თანახმადაც, მოხდა გადასახადის დარიცხვა ან რომელიც დარღვეული იყო გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ, იმავე მუხლის მე-5 ნაწილის “ვ” ქვეპუნქტის თანახმად კი, საგადასახადო მოთხოვნაში უნდა აღნიშნულიყო მისი შინაარსი (დაბეგვრის ობიექტი, დარიცხული გადასახადის, საურავისა და ჯარიმის ოდენობა, ამ მოთხოვნის შესრულების ვადა, გადახდის წესი). ზემოთ დასახელებულ საგადასახადო მოთხოვნაში არ იყო განმარტებული, თუ რომელი კანონის საფუძველზე დაეკისრა მოსარჩელეს გადასახადის გადახდა, რის გამოც იმავე მოთხოვნას, ხსენებული კოდექსის 45-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მისთვის არ ჰქონდა სავალდებულო იურიდიული ძალა.

მოსარჩელის მტკიცებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-5 მუხლის თანახმად, “საგადასახადო მოთხოვნის” (გადასახადის ან/და სანქციის თანხის დარიცხვის შესახებ) და “გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის” წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა იყო 6 წელი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ იყო გათვალისწინებული. ეს ვადა აითვლებოდა შესაბამისი ვალდებულების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან. ამ შემთხვევაში, დარიცხული გადასახადისათვის ექვსწლიანი ვადის ათვლა დაიწყო 2000 წლის 1 იანვარს და იგი გავიდა 2006 წლის 31 დეკემბერს. ამ დროის განმავლობაში საგადასახადო ინსპექციის მიერ არ ყოფილა მოსარჩელისთვის გაგზავნილი საგადასახადო მოთხოვნა, რომელსაც სავალდებული იურიდიული ძალა ექნებოდა მისთვის, რის გამოც მოპასუხის მიერ გაშვებული იყო ხანდაზმულობის ვადა. 3313 ლარის ოდენობის დღგ მოსარჩელეს 1999 წლის 16 ნოემბერს შემოწმების დროს დაარიცხეს სათანადო აქტით საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლებმა, 16569 ლარის ღირებულების საქონლის რეალიზაციისათვის. აღნიშნული საქონლის რეალიზაციისას მოსარჩელის მიერ 1999 წლის 11 ნოემბერს გამოწერილ იქნა ¹636777 საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა. იმავე ანგარიშ-ფაქტურაზე იყო საუბარი საქართველოს კონტროლის პალატის შესაბამის აქტში და მასში დღგ-ს იგივე თანხა იყო მითითებული. აღნიშნულს ადასტურებდა ასევე ის ფაქტიც, რომ საქართველოს კონტროლის პალატის შესაბამის აქტსა და 1999 წლის 16 ნოემბრის შემოწმების აქტში საქონლის რეალიზაციის დრო ერთმანეთს ემთხვეოდა. მოსარჩელის მიერ გამოთხოვილი შედარების აქტის დღგ-ს გრაფაში გადასახადის ძირითადი თანხა შეადგენდა 6393 ლარს და გადაუხდელი დღგ იყო 3006 ლარი. აქედან გამომდინარე, 1999 წლის 16 ნოემბრის საგადასახადო შემოწმების აქტში აღნიშნული დღგ-ს თანხა და საქართველოს კონტროლის პალატის რევიზიის აქტში მითითებული დღგ-ს თანხა გაერთიანებული იყო შეცდომით, ვინაიდან ერთსა და იმავე საქონლის რეალიზაციისათვის დამატებული ღირებულების გადასახადის ორჯერ დარიცხვა არ შეიძლებოდა და ამ შეცდომის შედეგად, იზრდებოდა ძირითად თანხაზე დარიცხული საურავიც. როგორც ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის გადამხდელთა მომსახურების სამმართველოს დიდუბე-ჩუღურეთის განყოფილების უფროსის წერილიდან ჩანდა, დღგ-ს ძირითადი თანხა (საქართველოს კონტროლის პალატის რევიზიის აქტზე დაყრდნობით) შეადგენდა 3006 ლარს, სანქცია _ 751 ლარს, ხოლო საურავი _ 2300 ლარს, სულ კი იყო 6057 ლარი. შეიძლებოდა ვარაუდი, რომ შედარების აქტში, დღგ-ს გრაფაში მითითებული ძირითადი თანხა იყო საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ დათვლილი დღგ-სა და სანქციების ჯამი, ხოლო თუ დღგ-ს ძირითადი თანხის ზრდა გამოწვეული იყო ამ შეცდომით, ასევე შეცდომით იყო დარიცხული საურავიც, ვინაიდან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის თანახმად, მისი დარიცხვა ხდებოდა გადასახადის ძირითად თანხაზე, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე და არ შეიძლებოდა გადაუხდელ საურავს დარიცხოდა საურავი.

მოსარჩელის განმარტებით, მას არასწორად ერიცხებოდა დღგ-ს ძირითადი თანხა და შესაბამისად, არასწორად ხდებოდა მასზე საურავის დარიცხვა. მოსარჩელის მიერ გადასახდელი იყო დღგ _ 3006 ლარი, ხოლო ამ თანხაზე საურავის დარიცხვისას, იმჟამინდელი მდგომარეობით, გადასახდელი თანხა უნდა ყოფილიყო იმ თანხის ნახევარი, რაც შედარების აქტში იყო ნაჩვენები. თავად დღგ-ს თანხა _ 3006 ლარი საქართველოს (ძველი) საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის საფუძველზე, ექვემდებარებოდა ჩათვლას, რასაც ადასტურებდა მოსარჩელის მიერ საგადასახადო ორგანოში წარდგენილი დეკლარაციები, კერძოდ, 1998 წლის ნოემბრისა და 1999 წლის იანვრის თვეებში წარდგენილი დეკლარაციები, რომელთა საფუძველზე, ჩასათვლელი თანხა შეადგენდა 2191 ლარს, ანუ მოსარჩელეს ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი რჩებოდა 1122 ლარი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა: ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 23 თებერვლის ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნის იურიდიული ძალის არმქონედ აღიარება; 1999 წელს წარმოშობილ დღგ-ს თანხასთან და მასზე დარიცხულ საურავთან დაკავშირებით, საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის უფლების არარსებობის დადგენა და საგადასახადო ინსპექციისთვის აღნიშნული თანხის ჩამოწერის დავალება; იმის დადგენა, რომ საგადასახადო ინსპექციას, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი ექვსწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დაცვის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიმართ ჰქონდა 1999 წლის 11 ნოემბერს 16569 ლარის ღირებულების საქონლის რეალიზაციისათვის დღგ-ს სახით მხოლოდ 3313 ლარისა და მხოლოდ ამ თანხაზე დარიცხული საურავის, ხოლო საქართველოს (ძველი) საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის თანახმად, ამ თანხიდან მხოლოდ 1122 ლარისა და მასზე დარიცხული საურავის მოთხოვნის უფლება; სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 914 ლარის მის სასარგებლოდ ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განმწესრიგებელ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა მოითხოვა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 23 თებერვლის ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით ი/მ “....” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2005 წლის 23 თებერვალს მოსარჩელე ი/მ “....” მიმართ შედგენილ იქნა ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლის თანახმად, 2005 წლის 23 თებერვლის მდგომარეობით, ი/მ “....” საგადასახადო დავალიანება შეადგენდა _ ძირითადი თანხა _ 6778,26 ლარს, საურავი _ 20204,69 ლარს, სულ კი _ 26982,95 ლარს. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის საგადასახადო ინსპექციის 1999 წლის 2 ნოემბრის ¹05-10/739 ბრძანების საფუძველზე, ჩატარდა ი/მ “....” საგადასახადო შემოწმება, რომლის შედეგად 1999 წლის 16 ნოემბერს შედგა აქტი, რომლის თანახმად, ი/მ “....” დაერიცხა დღგ 3313 ლარის ოდენობით, რომელიც ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში ჩარიცხვას. ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საგადასახადო ინსპექციის შედარების აქტის თანახმად, 2007 წლის 2 იანვრიდან 2007 წლის 10 იანვრამდე ..... გადასახდელად სულ დარიცხული ჰქონდა ნარჩენი _ 6778,26 ლარი, საურავი _ 23065,23 ლარი და ზედმეტობა _ 624,41 ლარი. ი/მ “....” დღგ-ს ნაწილში დარიცხვა განხორციელდა საქართველოს კონტროლის პალატის 2001 წლის 5 იანვრის შემოწმების საფუძველზე.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლის თანახმად, გადასახადების დარიცხვა გულისხმობდა კონკრეტულ საგადასახადო პერიოდში გადამხდელისთვის კუთვნილი გადასახადის თანხის საგადასახადო ორგანოში აღრიცხვას. “საქართველოს კონტროლის პალატის შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით, საქართველოს კონტროლის პალატა უფლებამოსილი იყო, შეემოწმებინა ნებისმიერი ფიზიკური თუ იურიდიული პირის საქმიანობა საბიუჯეტო ან სახელმწიფო სპეციალური ფონდების კუთვნილი თანხების მიღებასთან, გადარიცხვასთან ან გამოყენებასთან დაკავშირებით. რევიზიის შემოწმების შედეგებზე დგებოდა აქტი ან ცნობა, რომლის სისწორეზე პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა კონტროლის პალატის შესაბამის პასუხისმგებელ მუშაკს. შემოწმების აქტთან დაკავშირებით, კონტროლის პალატა იღებდა დადგენილებას, რომელიც შეიძლებოდა გასაჩივრებულიყო სასამართლოში ან ზემდგომ ორგანოში კანონით დადგენილი წესით. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანო ვალდებული იყო, გადასახადის გადამხდელისთვის, საგადასახადო აგენტისთვის და სხვა ვალდებული პირისთვის წარედგინა საგადასახადო მოთხოვნა, თუ დადგინდებოდა მისი წარმომავლობა. სასამართლოს არ გააჩნდა კონტროლის პალატის შემოწმების აქტის კანონიერების შემოწმების უფლებამოსილება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლთან მიმართებაში, რადგან გადასახადის დარიცხვის საფუძველი იყო საქართველოს კონტროლის პალატის შემოწმების აქტი და დადგენილება, რომლებიც მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია, კონტროლის პალატის დადგენილება კი, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, იყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს კონტროლის პალატის 2001 წლის 5 იანვრის აქტის თანახმად, ი/მ “....” 1999 წლის ნოემბერში გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურით (“ბ” 636777) დარიცხული დღგ _ 3005 ლარი ბიუჯეტისათვის არ გადაუხდია, თუმცა მისი ჩათვლა იმავე თვის დეკლარაციაში მოახდინა ი/მ “....”. მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია, აგრეთვე, 1999 წლის 16 ნოემბრის საგადასახადო შემოწმების აქტი, რომლის თანახმად, ი/მ “....” დაერიცხა დღგ 3313 ლარის ოდენობით, რომელიც ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში ჩარიცხვას. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 129-ე მუხლის (საქართველოს 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის) თანახმად, თუ გადასახადის თანხა არ იყო გადახდილი დადგენილი ვადისათვის, გადასახადის გადამხდელი ვალდებული იყო, გადაეხადა საურავი ყოველ გადაცილებულ დღეზე, გადახდის ვადის დადგენილი თარიღიდან გადასახადის გადახდის თარიღამდე. მოსარჩელის წარმომადგენლის არგუმენტი, რომ საგადასახადო მოთხოვნაზე გასული იყო ხანდაზმულობის ვადა, იყო უსაფუძვლო. ხსენებული კოდექსის მე-5 მუხლის მიხედვით, საგადასახადო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა იყო 6 წელი. ეს ვადა აითვლებოდა შესაბამისი ვალდებულების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან. ი/მ “....” დღგ-ს ნაწილში გადასახადის დარიცხვა განხორციელდა საქართველოს კონტროლის პალატის 2001 წლის 5 იანვრის შემოწმების საფუძველზე. ხანდაზმულობის ვადა, ამ კოდექსის მე-5 მუხლის საფუძველზე, აითვლებოდა 2001 წლის 31 დეკემბრიდან. ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2005 წლის 23 თებერვალს მოსარჩელე ი/მ “....” მიმართ შედგენილ იქნა ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნა. ამდენად, საგადასახადო ორგანოს მიერ, ხსენებული მუხლის შესაბამისად, დაცული იყო საგადასახადო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ექვსწლიანი ვადა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 38-ე, მე-80 მუხლებზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლის პირველ ნაწილზე და უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის წარმომადგენლის არგუმენტი, რომ საგადასახადო მოთხოვნა შედგენილი იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნათა დარღვევით. საგადასახადო მოთხოვნის გამოცემისას დაცული იყო აქტის გამოცემის, როგორც ფორმალური, ასევე მატერიალური კანონიერება, საგადასახადო მოთხოვნა არ ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 და 68-ე მუხლების მოთხოვნებს და ამ საკითხზე სხვაგვარი გადაწყვეტილება ვერ იქნებოდა მიღებული. საქმეში წარმოდგენილი იყო საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის საფუძველი _ საქართველოს კონტროლის პალატის 2001 წლის 5 იანვრის შემოწმების აქტი. ამდენად, არ არსებობდა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 23 თებერვლის ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. დ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 14 მაისის საოქმო განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექცია შეიცვალა მისი უფლებამონაცვლე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრით (საგადასახადო ინსპექცია).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით გ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 23 თებერვლის ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნა და მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია) დაევალა, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, იმავე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია) დაეკისრა გ. დ-ის მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1974 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დარღვეული იყო მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, ხოლო ხსენებული გადაწყვეტილება, იურიდიული თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 23 თებერვლის ¹04-02-223 საგადასახადო მოთხოვნით ი/მ “....” 2005 წლის 23 თებერვლის მდგომარეობით, დაერიცხა ძირითადი თანხა _ 6778,26 ლარი, საურავი _ 20204,69 ლარი, სულ _ 26982,95 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის (“საგადასახადო მოთხოვნა”) პირველ, მე-2, მე-4 ნაწილებზე და მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, გაურკვეველი იყო სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის _ საგადასახადო მოთხოვნის ფაქტობრივი მხარე, ასევე დარღვეული იყო მისი ფორმალური კანონშესაბამისობა, რაც გამოიხატებოდა იმაში, რომ იგი არ შეიცავდა ხსენებული კოდექსის მე-80 მუხლის მე-5 ნაწილის “ე” და “ვ” ქვეპუნქტებით განსაზღვრულ სავალდებულო რეკვიზიტებს, კერძოდ, იმავე საგადასახადო მოთხოვნაში აღნიშნული არ იყო მისი წარდგენის საფუძველი, საგადასახადო კანონმდებლობის აქტის იმ ნორმაზე მითითებით, რომლის თანახმადაც მოხდა გადასახადის დარიცხვა ან რომელიც დარღვეული იყო გადასახადის გადამხდელის მიერ. აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა ასევე არ შეიცავდა მითითებას გადასახადის დასახელების შესახებ, რის გამოც გაურკვეველი იყო, თუ რა სახის გადასახადების გადახდა დაეკისრა მოსარჩელეს. ამასთან, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის ფაქტობრივი საფუძველი, კერძოდ, დადგენილი იყო, რომ თბილისის დიდუბის რაიონის საგადასახადო ინსპექციის 1999 წლის 6 ივლისის საგადასახადო შემოწმების აქტით ი/მ “....” დაერიცხა 260,14 ლარი, საიდანაც დღგ (ჯარიმა-საურავით) იყო 255,69 ლარი, ხოლო სამეწარმეო საქმიანობის გადასახადი _ 2,80 ლარი. თბილისის დიდუბის რაიონის საგადასახადო ინსპექციის 1999 წლის 2 ნოემბრის ¹05-10/739 ბრძანების საფუძველზე, ჩატარდა ი/მ “....” საგადასახადო შემოწმება, რის შედეგადაც 1999 წლის 16 ნოემბერს შედგა აქტი, რომლის თანახმად, ი/მ “.....” დაერიცხა დღგ 3313 ლარის ოდენობით, რომელიც ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში ჩარიცხვას. საქმის მასალებში იყო საქართველოს კონტროლის პალატის 2001 წლის 3 მაისით დათარიღებული აქტი, რომლის თანახმადაც, თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში შემოწმებულ იქნა 1997 წლის 1 სექტემბრიდან 2000 წლის 1 დეკემბრამდე დამატებული ღირებულების გადასახადის ანგარიშ-ფაქტურების მიღების, აღრიცხვის, მიღებული შემოსავლებისა და მასზე დაწესებული კონტროლის მდგომარეობა. მითითებული აქტის მიხედვით, ი/მ “....” 1999 წლის ნოემბერში გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურით (“ბ” 636777) დარიცხული დღგ _ 3006 ლარი ბიუჯეტში არ ჰქონდა გადახდილი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, ი/მ “.....” დღგ-ს ნაწილში გადასახადი დაერიცხა სწორედ საქართველოს კონტროლის პალატის შემოწმების საფუძველზე, თუმცა სასამართლომ ვერ ახსნა, თუ რა მტკიცებულების მიხედვით მივიდა იგი ამ დასკვნამდე, რით იყო გამოწვეული გასაჩივრებულ საგადასახადო მოთხოვნასა და ამ აქტში მითითებულ გადასახადების თანხებს შორის არსებული სერიოზული სხვაობა და ხომ არ იყო აღნიშნული გამოწვეული იმით, რომ ამ საგადასახადო მოთხოვნაში მითითებული გადასახადის ძირითადი თანხა წარმოადგენდა ზემოაღნიშნული სამი აქტით დარიცხული გადასახადების ჯამს (თუმცა ვერც მათი ჯამური რაოდენობა იძლეოდა საგადასახადო მოთხოვნაში მითითებულ ციფრს). თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის საგადასახადო ინსპექციის შედარების აქტით, 2007 წლის 2 იანვრიდან 2007 წლის 10 იანვრამდე გ. დ-ეს გადასახდელად სულ დარიცხული ჰქონდა _ ნარჩენი _ 6778,26 ლარი (დღგ _ 6393,68 ლარი, ხოლო საშემოსავლო გადასახადი _ 384,58 ლარი), საურავი _ 23065,23 ლარი, ზედმეტობა _ 624,41 ლარი. მართალია, სადავო საგადასახადო მოთხოვნაში მითითებული იყო იმავე გადასახადის ძირითადი თანხა, რაც ხსენებულ შედარების აქტში, კერძოდ _ 6778,26 ლარი, მაგრამ ვერ დგინდებოდა მისი წარმოშობის საფუძველი.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო აქტი (საგადასახადო მოთხოვნა) გამოცემული იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, რის გამოც გაურკვეველი იყო მისი გამოცემის ფაქტობრივი საფუძველი და წინაპირობები, ხოლო სასამართლოს მხრიდან არ არსებობდა სადავო საკითხის არსებითად გადასაწყვეტად შესაბამისი წანამძღვრები. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო აქტის მართლზომიერება ცალსახად ექვემდებარებოდა სამართლებრივ შეფასებას, როგორც კანონსაწინააღმდეგო აქტისა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და მიიჩნია, რომ სადავო აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობდა მოსარჩელე მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი _ ამ აქტით ი/მ “.....” დაეკისრა გადასახადის გადახდა, რის გამოც საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის (2005 წლის 15 ივლისამდე მოქმედი რედაქცია) საფუძველზე, იგი ექვემდებარებოდა ბათილად ცნობას. ამასთან, საქართველოს საგადასახადო კოდექსისა და საგადასახადო კანონმდებლობის სხვა აქტების მიხედვით, გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიმართ კუთვნილი საგადასახადო ვალდებულების დარიცხვა წარმოადგენდა საგადასახადო ორგანოს, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს, დისკრეციულ უფლებამოსილებას. შესაბამისად, ადმინისტრაციულ ორგანოს _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის (“საგადასახადო მოთხოვნა”) გამოცემისას მკაცრად უნდა დაეცვა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული და საგადასახადო კოდექსების მოთხოვნები. ამდენად, სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და დასკვნას დავის არსებითად გადაწყვეტის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. აპელანტის მოთხოვნა სასამართლო ხარჯებთან დაკავშირებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2, მე-6 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. 1999 წლის 16 ნოემბრის შემოწმების აქტით დარიცხული თანხები ი/მ “....” სადავოდ არ გაუხდია და არ გაუსაჩივრებია. გადაუხდელ დამატებული ღირებულების გადასახადზე, იმჟამად მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 129-ე მუხლის შესაბამისად, განხორციელდა საურავის დარიცხვა. არანაირი საფუძველი არ არის სახეზე იმისათვის, რომ თავიდან იქნეს გამოკვლეული საქმეზე არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, მით უმეტეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია თანხების დარიცხვის ფაქტები.

რაც შეეხება სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხს, კასატორის განმარტებით, “სახელმწიფო ბაჟის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის “ლ” ქვეპუნქტით იგი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. აქედან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც თბილისის რეგიონალურ ცენტრს (საგადასახადო ინსპექცია) დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა, უკანონოა.

კასატორის მტკიცებით, მოცემულ საქმეში ასევე არ იქნა ჩაბმული საქართველოს კონტროლის პალატა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 29 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 29 ივლისის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2008 წლის 16 ოქტომბრამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, როგორიცაა: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და არსებობს ვარაუდი, რომ მას შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.