ბს-908-768-კ-04 17 დეკემბერი, 2008წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მარიამ ცისკაძე, ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – სს ,,...”

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.06.04წ. გადაწყვეტილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

სს ,,...-ის” კოლექტივის სახელით საზოგადოების გენერალურმა დირექტორმა 09.03.04წ. სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 09.11.98წ. ¹1-3/699 ბრძანებით მიყენებული ზარალის ანაზღაურება მოითხოვა. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 10.03.04წ. განჩინებით სარჩელს განესაზღვრა ხარვეზი. კოლეგიამ მიუთითა, რომ ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის თანახმად, დირექტორი წარმოადგენს საზოგადოებას. შრომითი კოლექტივის სახელით სარჩელის წარდგენის უფლებამოსილება დირექტორს არ გააჩნია. შრომითი კოლექტივის სახელით სარჩელის აღძვრის უფლება აქვთ შრომითი კოლექტივის წევრებს ან მათ წარმომადგენლებს კანონის შესაბამისად გაცემული და გაფორმებული მინდობილობის საფუძველზე. მოსარჩელეს შრომითი კოლექტივის წევრებთან კანონით დადგენილი წესით გაფორმებული მინდობილობები წარმოდგენილი არ ჰქონია.

16.03.04წ. სს ,,...-ის” გენერალურმა დირექტორმა აღმოფხვრა განჩინებაში მითითებული ხარვეზი და სს ,,...-ის” სახელით მმართა ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს. მოსარჩელემ განმარტა, რომ ,,...-ის” ¹... რკინა-ბეტონის ქარხნის მშენებლობა თავდაპირველად ფინანსდებოდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროში შემავალი ორგანიზაციების მიერ შეტანილი მოგების სახსრებიდან. სამინისტროს რეორგანიზაციის შემდეგ, 22.03.91წ. ხსენებული ქარხანა გადაეცა ,,...-ს” ბალანსიდან ბალანსზე. შესრულებული სამუშაოს აუნაზღაურებელი ღირებულება შეადგენდა 333000 მანეთს, ხოლო ობიექტზე შეტანილი (შეძენილი) ღირებულება – 178 600 მანეთს. ექსპერტის დასკვნის თანახმად, აღნიშნული თანხების ჯამი 234 895 აშშ დოლარს შეადგენდა. ,,...” არ იყო საბიუჯეტო დაქვემდებარების ორგანიზაცია და გადასული იყო თვითდაფინანსების სისტემაზე. ზემოაღნიშნული თანხა დაფარული იქნა ,,...-ის” კოლექტივის სახსრებით. სამინისტროს მიერ ამ თანხის გადაუხდელობამ ,,...” მძიმე ეკონომიკურ მდგომარეობაში ჩააყენა. საქართველოს მთავრობის დავალებით ,,...” ერთი წლის მანძილზე მუშაობდა საჩხერის რაიონში მიწისძვრისაგან დაზიანებული სახლების აღსადგენად. ,,...-ის” ხელმძღვანელების ქალაქში არყოფნით ისარგებლა ¹... რკინა-ბეტონის მშენებარე ქარხნის დირექტორმა და შპს ,,ბ.-თან” გააფორმა ორი ხელშეკრულება. დირექტორი უფლებამოსილების გადამეტების საფუძვლით გაათავისუფლეს თანამდებობიდან. საქართველოს მშენებლობის სამინისტროსთან შეთანხმებით, შპს ,,ბ.-თან” გაფორმდა მესამე ხელშეკრულება, რომელიც დარღვეული იქნა შპს ,,ბ.-ის” ხელმძღვანელის, თ. ჭ.-ის მიერ. ქონების მართვის საიმნისტროს ეცნობა შპს ,,ბ.-ის” მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევის შესახებ. სამინისტრომ გამოითხოვა ხელშეკრულებები და ყველა საჭირო ინფორმაცია, მათ შორის ინფორმაცია საწარმოთა შორის გადარიცხვების შესახებ. სამინისტროში არსებული მასალებისა და სს ,,...-ის” სადამფუძნებლო დოკუმენტების მიუხედავად, რომელშიც მითითებული იყო ,,...-ის” შემადგენლობაში შემავალი ორგანიზაციები, დირექტორთა ვინაობა და სამეთვალყურეო საბჭოს შემადგენლობა, ფორმირებული საწესდებო კაპიტალი, საწარმოს ქონება და ვალდებულებები, ქონების მართვის მინისტრმა 09.11.98წ. ¹13/699 ბრძანებით სს ,,...-ის” ბალანსზე რიცხული საწესდებო კაპიტალი კერძო საკუთრებაში გადასცა შპს ,,ბ.-ს” ვაკის რაიონის სასამართლოს 18.09.98წ. გადაწყვეტილების შესრულების მიზნით. მოსარჩელის განმარტებით, ვაკის რაიონის სასამართლოს 18.09.98წ. გადაწყვეტილება მიღებული იქნა შპს ,,ბ.-ის” 05.08.98წ. სასარჩელო განცხადებაზე, რომელიც აღძრული იყო საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიმართ. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართთვის სამინისტრომ სს ,,...-ს” არ აცნობა სასამართლო დავის შესახებ. სასამართლო დავა ეხებოდა ხელშეკრულებებს, რომელზეც საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო პასუხისმგებელი არ იყო. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ არ აცნობა სასამართლო პროცესის დანიშვნის და სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ, რომლითაც ქარხნის აქციათა 100% გადაეცა შპს ,,ბ.-ს” და განიმარტა გადაწყვეტილების გასაჩივრების 14 დღიანი ვადა. სამინისტრომ არ მოითხოვა შპს ,,ბ.-ის” მიერ სადავოდ გამხდარ თანხაზე ბუღალტრული ექსპერტიზის დანიშვნა და არ შეიტანა მიღებულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი. პირიქით, სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე შპს ,,ბ.-ს” საკუთრებაში გადასცა სს ,,...-ის” აქციების 100%. სს ,,...-ს” არ ეცნობა ასევე, რომ შპს ,,ბ.-ის” დირექტორმა, რომელსაც უკვე საკუთრებაში ჰქონდა გადაცემული სს ,,...-ის” აქციების 100%, საწარმოს შეუცვალა სახელი და დიდუბის რაიონის სასამართლოში საწარმო სს ,,...-ის” ნაცვლად რეგისტრაციაში გაატარა სს ,,ბ”. აღნიშნული ფაქტი სს ,,...-ის” ხელმძღვანელებისათვის ცნობილი გახდა ერთი წლის შემდეგ სასამართლო პროცესზე, რომელზეც იხილებოდა სს ,,...-ის” მიერ შესრულებული სარემონტო სამუშაოებისათვის კუთვნილი თანხის ანაზღაურების საკითხი. იმ ფაქტმა, რომ იმ დროისათვის სს ,,...-ს” იურიდიული სტატუსი გაუქმებული ჰქონდა, ხელი შეუწყო იმას, რომ სარჩელი არსებითად არ განხილულიყო. ამის შემდეგ სს ,,...-მა” მიმართა ქალაქის სასამართლოს, რომელმაც 11.02.99წ. გააუქმა ვაკის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა საქართველოს უზენაესმა სასამართლომაც. ვაკის რაიონულმა სასამართლომ, რომელსაც განსახილველად დაუბრუნდა თ. ჭ.-ის სარჩელი, სასამართლოს პროცესზე დასწრების უფლება არ მისცა სს ,,...-ს” და მის შრომით კოლექტივს იმ მოტივით, რომ არ გადაიხადეს სახელმწიფო ბაჟი და ზედმეტად აქტიურები იყვნენ. სასამართლო დავის დასრულებამდე თ. ჭ.-ი ყიდდა საწარმოს მატერიალურ ფასეულობებს. საწარმოს ხელმძღვანელებმა მიმართეს ქალაქის პროკურატურას სახელმწიფო და სს ,,...-ის” ქონების დატაცების ფაქტების აღკვეთის მიზნით, თუმცა უშედეგოდ. იურიდიული სტატუსის გაუქმებით ორგანიზაციამ დიდი ზარალი განიცადა. სს ,,...-ს” ძალისხმევის შედეგად საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს იდუბე-ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაუბრუნდა აქციათა 100%. სს ,,...-მა” მიაღწია სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღებას. დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 31.07.03წ. განჩინებით საწარმომ აღიდგინა რეგისტრაცია და დაიბრუნა იურიდიული სტატუსი.

04.06.04წ. სს ,,...-მა” დააზუსტა მოთხოვნები და რკინა-ბეტონის ქარხნის მშენებლობაზე წილობრივად გახარჯული ,,...-ის” საკუთარი თანხის, 290497 ლარის, ამავე ქარხნის ტერიტორიაზე მშენებლობის დანიშნულებისათვის საქმეში ჩადებული და ამჟამად არ არსებული მასალების ღირებულების, 155 804 ლარის, ორგანიზაციის მიერ ხელფასის სახით გასაცემი თანხის, 138 572 ლარის, იურიდიული სტატუსის უკანონო გაუქმების შედეგად დამკვეთისაგან მიუღებელი დავალების გამო 1 418 202 ლარის და მატერიალურ-მორალური ზიანის, 8 895 ლარის, სულ 2 011 970 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა სასამართლოს ხარჯებისა და სასამართლოს გარე ხარჯის, კერძოდ, ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მოპასუხისათვის დაკისრება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.06.04წ. გადაწყვეტილებით სს ,,...-ის” სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს დაეკისრა 2500 ლარის სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

სასამართლო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ ვაკის რაიონულ სასამართლოში შპს ,,ბ.-ის” სასარჩელო განცხადების განხილვაში სამინისტროს მონაწილეობა არ ატარებდა მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს. სამინისტროს არც ერთი თანამშრომლის მიმართ განზრახი ან უხეში გაუფრთხიებლობით სამსახურებრივი მოვალეობების დარღვევის გამო არ იყო გამოყენებული სისხლისამართლებრივი, ადმინისტრაციული ან დისციპლინური პასუხისმგებლობა. სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება არ ქმნიდა სამინისტროს ქმედების, კერძოდ, ამ პროცესში მონაწილეობის, მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის საფუძველს, სამინისტროს 09.11.98წ. ბრძანება არ გასაჩივრებულა, არ არსებობდა მისი ბათითლად ცნობის შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილება ან ადმინისტრაციული ორგანოს ბრძანება. ხსენებული ბრძანება გაუქმებული იქნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 27.03.2000წ. განჩინების საფუძველზე, რომლითაც საქმე არსებითად არ გადაწყვეტილა და რომელშიც არაფერია ნათქვამი სამინისტროს 09.11.98წ. ბრძანების კანონთან შეუსაბამობის შესახებ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა დელიქტური ვალდებულება, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება. სასამართლო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ სარჩელი არ იყო აღძრული სს ,,...-ის” კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად, მოპასუხე საწარმოს დამფუძნებელი და მისი ერთადერთი აქციონერი იყო. ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის შესაბამისად, პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო საწარმოს დირექტორის მიერ ამ საწარმოს აქციათა სრული პაკეტის მფლობელისაგან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან სააქციო საზოგადოება ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა საკუთარი დამფუძნებლისაგან და ერთადერთი აქციონერისაგან, სარჩელი აღძრული იყო საწარმოს კანონით დაცული ინტერესების საწინააღმდეგოდ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.06.04წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს ,,...-მა”.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამრთლომ საერთოდ არ შეაფასა ყველაზე უმთავრესი გარემოება. წინააღმდეგ შემთხვევაში აღარ მიუთითებდა, რომ მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს დამდგარ შედეგთან, კერძოდ, ვაკის რაიონის სასამართლოს 18.09.98წ. გადაწყვეტილებაში (რაც ცალკე მსჯელობის საგანია) არ ეწერა, რომ შპს ,,ბ.-ს” გადასცემოდა ,,...-ის” აქციათა პაკეტი. სამინისტრომ აშკარად გადააჭარბა უფლებამოსილებას და გასცდა გადაწყვეტილების ფარგლებს. იგივე ითქმის სააღსრულებო ფუოცელზეც, სადაც ეწერა ¹... რკინა-ბეტონის ქარხნის აქციათა პაკეტი. ამგვარი სააქციო საზოგადოება არ არსებობდა. სამინისტროში დაცული იყო სს ,,...-ის” დაფუძნების მასალები და სააქციო საზოგადოებაში შემავალი ორგანიზაციების ჩამონათვალი.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი ,,მეწარმეთა შესახებ”, არასწორი ინტერპრეტაცია მისცა კანონს და არ დააკონკრეტა, თუ კანონის რომელ მუხლს ან პუნქტს ეწინააღმდეგებოდა ,,...-ის” მოთხოვნა. ასეთი ზოგადი მსჯელობა გადაწყვეტილების სამათლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმების შესაძლებლობას არ იძლევა, რაც საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

კასატორის განცხადებით, 16.06.04წ. სასამართლო სხდომაზე მოსამართლეებმა აღშფოთება გამოხატეს ვაკის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილების და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს პოზიციის გამო, რაც არ დააფიქსირეს 18.06.04წ. გადაწყვეტილებაში. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსათვის ცნობილი იყო სს ,,...-ს” და თ. ჭ.-ს შორის არსებული დავა, რაც 1994 წლიდან სხვადასხვა ინსტანციებში მიმდინარეობდა, ამ ორგანიზაციების დასკვნები და დოკუმენტაცია ჰქონდათ. სასამართლოს წარუდგინეს ზოგიერთი მათგანი. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ არ გაასაჩივრა გადაწყვეტილება, სრულიად გასაიდუმლოებულად ჩაატარა პროცესები ვაკის და დიდუბის რაიონის სასამართლოებში, ფარულად გამოსცა ბრძანება სს ,,...-ის” და მასში შემავალი ყველა ორგანიზაციების ქონების გადაცემის შესახებ. ქონება საკუთრებაში გადასცეს კრიმინალურ პიროვნებას. სასამართლოს აღსრულების ფურცლიდან ,,...-ის” თანამშრომლებისათვის ცნობილი იყო, რომ საქმე ეხებოდა ¹... მშენებარე რკინა-ბეტონის ქარხანას, ხოლო სამინისტროს უკანონო ბრძანების არსებობის შესახებ შეიტყვეს ერთი წლის მერე, სასამათლო პროცესზე. სამინისტრომ იმის ნაცვლად, რომ დამნაშავისათვის ეგებებინა პასუხი განიავებულ ქონებაზე, თ. ჭ.-ი ქონების გამკარგველად დატოვა. ეკონომიკის სამინისტროს განმარტება იმის თაობაზე, რომ თ. ჭ.-ი უფლებამოსილი იყო გაეყიდა ქონება, გაუგებარია. ქონებას სამჯერ დაედო ყადაღა. გამოუკვლეველი და შეუფასებელი დარჩა ქონებაზე რამდენჯერმე ყადაღის მოხსნის ფაქტი. ამ საკითხსაც მოსამართლეებმა გვერდი აუარეს. აღნიშნული სასამართლო პროცესი საგნობრივად და ლოგიკურად წინა სასამართლო პროცესის გაგრძელებაა, როდესაც დავა მიმდინარეობდა სს ,,...-ს”, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს და თ. ჭ.-ს შორის. ამ ფაქტის გათვალისწინებით მოსამართლეებმა ი. თ.-მ და დ. თ.-მ დაარღვიეს სსკ-ის 29-ე მუხლის მოთხოვნა. სამართლიანი იქნებოდა მათ გამოეცხადებინათ თვითაცილება. მათ მიერ ყადაღის მოხსნის განჩინების მიღების შედეგად დიდძალი ქონება განიავდა. ყველა მათ მიერ გამოტანილი რამდენიმე განჩინება უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა. სასამართლო სხდომაზე უყურადღებოდ დატოვეს მოპასუხის მიერ სსკ-ის 226-ე მუხლის დარღვევის ფაქტი.

კასატორის განცხადებით, სარჩელით მოთხოვნილი თანხის სიდიდის გამო მოსამართლეებს გაუჭირდებოდათ ობიექტური გადაწყვეტილების მიღება, ამიტომაც მოპასუხეს გადაეცა მოთხოვნილი თანხის შემცირების შესახებ განცხადება, ხოლო მოსამართლეებმა აღნიშნული განცხადება არ მიიღეს. კომპენსაციის სახით ითხოვდა მხოლოდ იმ ქონებას, რომელიც სს ,,...-ის” თანამშრომელთა ძალისხმევით გადაურჩა განიავებას. მოსამართლეებმა ქონების მართვის სამინისტროს ქმედებებში ვერ აღმოაჩინეს შრომის კანონმდებლობის დარღვევის ფაქტები, მაშინ როდესაც გაათავისუფლეს და უმუშევარი დატოვეს საწარმოს ხელმძღვანელობა, დირექტორთა საბჭოს წევრები, რვა კაციანი სამეთვალყურეო საბჭო, მათ შორის ოთხი პიროვნება საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წარმომადგენელი.

მოსამართლეებმა არ ჩათვალეს საჭიროდ განეხილათ სახალხო დამცველის მიერ შექმნილი კომისიის დასკვნა. აქციების შეძენისას კანონი ითვალისწინებდა კოლექტივისათვის აქციების 10%-ის ოდენობით უფასოდ გადაცემას, რაც 27869 აშშ დოლარს შეადგენდა. ქონების მართვის სამინისტროს ქმედების შედეგად საწარმოს მთლიანი ქონების ღირებულება 49436 აშშ დოლარს შეადგენს. დროულად აქციების შეძენა ვერ მოხერხდა, ვინაიდან სახელმწიფო ვერ ფარავდა არსებულ დავალიანებებს, რაც ხელფასების გაცემის საშუალებას აფერხებდა. ყოველთვიური დავალიანება მილიონ ლარს აღემატებოდა, ხოლო ქონების მართვის სამინისტროს მეშვეობით, იურიდიული სტატუსის გაუქმებით, აქციების და დავალიანების მიღების საშუალება მოისპო. დაუსაბუთებელი იყო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სს ,,...-ის” აქციების 100% საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ეკუთვნოდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 23.06.05წ. განჩინებით დაკმაყოფილდა კასატორის შუამდგომლობა და სს ,,...-ის” საკასაციო საჩივარზე შეჩერდა საქმის წარმოება. საკასაციო პალატის მიმართვის საფუძველზე ქ. თბილისის პროკურატურის მიერ წარმოდგენილი იქნა სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ ქ. თბილისის პროკურატურის 30.07.07წ. დადგენილება, რომლითაც საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს თანამშრომლების მიერ შპს ,,ბ.-სათვის” სამშენებლო “...-ის” აქციათა 100%-ის უკანონოდ გადაცემის ფაქტზე აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე შეწყდა წინასწარი გამოძიება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 22.10.08წ. განჩინებით სს ,,...-ის” საკასაციო საჩივარზე განახლდა საქმის წარმოება. ამავე განჩინებით დადგინდა საქმის განხილვა სსკ-ის 408.3 მუხლის შესაბამისად, ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგოდ, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის საფუძველზე ანაზღაურებას ექვემდებარება განზრახი ან გაუფრთხილებელი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიყენებული ზიანი. მხოლოდ ზიანის არსებობა არ იწვევს მის უპირობო ანაზღაურებას.

განსახილველი დავის საგანს შეადგენს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 09.11.98წ. ¹1/3-699 ბრძანებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. აღნიშნული ბრძანებით სს ,,...-ის” აქციათა 100%-იანი პაკეტი გადაეცა შპს ,,ბ.-ს”. დადგენილია, რომ ბრძანების გამომცემი სამინისტრო სს ,,...-ის” დამფუძნებელი პარტნიორი და მისი აქციების 100%-ის მესაკუთრეა. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორი თავად ეს სააქციო საზოგადოებაა, რომელსაც წარმოადგენს მისი დირექტორი. ამდენად სადავო სამართალურთიერთობა წარმოიშვა კორპორაციულად ორგანიზებულ სუბიექტს – სააქციო საზოგადოებასა და დამფუძნებელ-აქციონერს შორის. კასატორის მიერ მითითებული ზიანის გამომწვევი ქმედება გამოიხატა აქციონერის მიერ მის საკუთრებაში არსებული აქციების გასხვისებაში, რამაც ზიანი მიაყენა თავად ამ სააქციო საზოგადოებას.

,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 51.1 მუხლის მეორე წინადადების თანახმად, აქცია არის ფასიანი ქაღალდი, რომელიც ადასტურებს სააქციო საზოგადოების ვალდებულებებს პარტნიორის (აქციონერის) მიმართ და აქციონერის უფლებებს სააქციო საზოგადოებაში. აქციების გასხვისებისას საზოგადოების წინაშე აქციონერის რაიმე ვალდებულებას კანონი არ ითვალისწინებს (მე-3 პირების მიმართ შესაძლებელია აქციონერს რაიმე ვალდებულება ჰქონდეს, მაგალითად, აქციათა პაკეტი სახელმწიფოს ქონებაა, მისი გასხვისებისას შესაძლოა სახელმწიფო ვალდებული იყოს გამოაცხადოს კონკურსი, ჩაატაროს აუქციონი და ა.შ., რა ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაშიც მე-3 პირმა შესაძლოა მოითხოვოს აქციათა გადაცემის გადაწყვეტილების გაუქმება პრივატიზების შესახებ კანომდებლობის მოთხოვნათა დარღვევისათვის, მაგრამ თავად ამ სააქციო საზოგადოებამ აქციების გასხვისებისას სახელმწიფოს შეიძლება მოსთხოვოს მხოლოდ იმ ვალდებულებების შესრულება, რაც აკისრია აქციონერს სააქციო საზოგადოების წინაშე მხოლოდ ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის ფარგლებში). ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 52.3 მუხლის 09.11.98წ. ¹1/3-699 ბრძანების მიღების დროს მოქმედი რედაქციის მიხედვით, სახელობითი აქციების გასხვისება შეიძლება დამოკიდებული ყოფილიყო საზოგადოების თანხმობაზე და ამგვარი თანხმობის აუცილებლობის შესახებ აღნიშნული უნდა ყოფილიყო საზოგადოების წესდებასა და სააქციო ბარათში ან საზოგადოების წიგნში. მოცემულ შემთხვევაში კასატორი არ უთითებს, რომ ,,...-ის” ერთადერთ აქციონერს მიღებული ჰქონდა თვითმბოჭავი გადაწყვეტილება – აქციების გასხვისებისას საზოგადოებისაგან თანხმობის მიღების აუცილებლობის შესახებ და რომ აქციების გასხვისებისას მის მიერ დარღვეული იქნა ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 52.3 მუხლის მოთხოვნა.

კასატრის მითითება იმ გარემებაზე, რომ სს ,,...-ის” აქციების სს “ბ.-სათვის” გადაცემა ვაკის რაიონული სასამართლოს 18.09.98წ გადაწყვეტილბით არ იყო დადგენილი, არ ქმნის სააქციო საზოგადოებისათვის აქციების გადაცემით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების საფუძველს. სს ,,...-ის” აქციონერი უფლებამოსილი იყო კუთვნილი აქციები საზოგადოების თანხმობისა და სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე გადაეცა სხვა პირისათვის და აღნიშნულისათვის მის პასუხისმგებლობას საზოგადოების წინაშე კანონი არ ითვალისწინებს. თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, აქციონერის ერთადერთი მოვალეობაა შეიტანოს შესატანი კუთვნილი რაოდენობის აქციების მისაღებად. ბათილია სააქციო საზოგადოების წესდებით აქციონერისათვის კანონით გაუთვალისწინებელი სხვა მოვალეობის დაკისრება (,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 53.1 მუხლი). აქციის დეფინიციიდან გამომდინარე, აქციონერის საკუთრებაში არსებული აქციათა პაკეტი ადასტურებს მხოლოდ მის უფლებებს სააქციო საზოგადოებაში და საზოგადოების ვალდებულებებს მის მიმართ (მუხლი 51.1).

,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 53.4 მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, თუ საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული სააქციო საზოგადოების დომინანტმა აქციონერმა განზრახ გამოიყენა თავისი მდგომარეობა საზოგადოების ინტერესების საზიანოდ, მან დანარჩენ აქციონერებს უნდა გადაუხადოს შესაბამის კომპენსაცია. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოების ინტერესების საზიანოდ იქნა ქმედება განხორციელებული, აქციონერს პასუხისმგებლობა ეკისრება არა საზოგადოების, არამედ სხვა აქციონერთა წინაშე. საზოგადოების ინტერესები გაიგივებულია აქციონერის ინტერესებთან, საზოგადოებისთვის მიყენებული ზიანი საბოლოოდ აქციონერებისათვის მიყენებული ზიანია. სააქციო საზოგადოების კანონმდებლობით დადგენილი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა უზრუნველყოფს საზოგადოების ფუნქციონირებას აქციონერთა ნების შესაბამისად, მათი კანონიერი ქონებრივი ინტერესების დასაკმაყოფილებლად. დირექტორები და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები სამსახურებრივ ურთიერთობაში იმყოფებიან საზოგადოებასთან. ისინი ანგარიშვალდებულნი არიან აქციონერთა წინაშე და პასუხს აგებენ საზოგადოებისათვის მიყენებულ ზიანზე. ამ თვალსაზრისით საფუძვლიანია სასამართლო კოლეგიის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სს ,,...-ის” მიერ აღძრული სარჩელი საზოგადოების ინტერესების წინააღმდეგ არის აღძრული, ვინაიდან მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო სს ,,...-ის” 100%-იანი წილის მესაკუთრეა.

საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველს არ ქმნის კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ აქციათა გადაცემით შესაძლებლობა მიეცა თ. ჭ.-ს განეკარგა საწარმოს ქონება, მათ შორის მათი თავისუფალი სახსრებით შეძენილი მასალები. ამ გზით საწარმოსთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სს ,,...” უფლებამოსილი იყო სარჩელი აღეძრა საზოგადოების ყოფილი დირექტორის წინააღმდეგ და ,,მეწარმეთა შესახებ” კანონის 56.4 მუხლის საფუძველზე მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რომლის თანახმად, თუ დირექტორი არ შეასრულებს თავის მოვალეობას, ვალდებულია აუნაზღაუროს საზოგადოებას მიყენებული ზარალი.

ის ფაქტი, რომ 09.11.98წ. ¹1/3-699 ბრძანების მიღების დროისათვის სს ,,...-ის” ერთადერთ აქციონერს სახელმწიფო წარმოადგენდა და საკასაციო საჩივრის თანახმად, მოხდა სახელმწიფო ქონების უკანონოდ გასხვისება, საზოგადოებისთვის აქციების გასხვისებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველს არ ქმნის. აქციების მესაკუთრე – სახელმწიფო, და არა სს ,,...”, უფლებამოსილი იყო საკუთარი ქონების განკარგვის კანონიერება სასამართლო მსჯელობის საგანი გაეხადა, დაეყენებინა უფლებამოსილი ორგანოების წინაშე კონკრეტული პირების პასუხისმგებლობის საკითხი.

საკასაციო საჩივარში მითითება იმის თაობაზე, რომ საქმის განმხილველ მოსამართლეებს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ქმედებაში შრომის კანონმდებლობის დარღვევის ფაქტები უნდა აღმოეჩინათ, სცილდება დავის საგანს. სს ,,...-ის” თანამშრომლების სამსახურიდან განთავისუფლების კანონიერება მოცემული დავის საგანს არ შეადგენს, რის გამოც სასამართლო კოლეგია არ იყო უფლებამოსილი გადაწყვეტილებაში ემსჯელა მათი შრომითი უფლებების დარღვევის საკითხზე.

ის გარემოება, რომ შრომით კოლექტივს აქციათა 10% უფასოდ უნდა გადასცემოდა, არ ქმნის აღნიშნული ოდენობის აქციების მესაკუთრედ სს ,,...-ის” შრომითი კოლექტივის მიჩნევის საფუძველს. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 29.05.94წ. ¹178 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,სახელმწიფო საწარმოების (გაერთიანების) გარდაქმნის გზით შექმნილი სააქციო საზოგადოების პრივატიზაციის პროცესში საწარმოთა მუშაკების უფლებათა გაფართოების, აქციათა პაკეტის პირდაპირი მიყიდვის შესახებ” დებულების თანახმად სადავო 09.11.98წ. ბრძანების გამოცემის მომენტისათვის ამოწურული იყო ხსენებული დებულების მე-8 პუნქტით გათვალისწინებული საწარმოს მუშაკებისათვის აქციების შეძენის ვადები.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლო კოლეგიის ორმა მოსამართლემ დაარღვია სსკ-ის 29-ე მუხლის მოთხოვნა. კასატორის განცხადებით, განსახილველი სასამართლო დავა საგნობრივად და ლოგიკურად წინა სასამართლო პროცესის გაგრძელებაა, როდესაც დავა მიმდიარეობდა სს ,,...-ს”, საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს და თ. ჭ.-ს შორის, რის გამოც მოსამართლეებს ი. თ.-ს და დ. თ.-ს, სამართლიანი იქნებოდა, გამოეცხადებინათ თვითაცილება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 29-ე მუხლის შესაბამისად, მოსამართლე, რომელიც მონაწილეობდა რომელიმე ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვაში, ვერ მიიღებს მონაწილეობას ამ საქმის განხილვაში სხვა ინსტანციის სასამართლოში. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის მიერ მითითებული დავა წარმოადგენს სხვა სასამართლო დავას, რომელშიც მონაწილეობდნენ სხვა მხარეები და მისი განმხილველი მოსამართლეების მონაწილეობა მოცემული დავის განხილვაში არ წარმოადგენს სსკ-ის 29-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევას. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ განსახილველი საქმე განიხილა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ პირველი ინსტანციით. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში შეუძლებელი იყო მათ მიერ სხვა ინსტანციის სასამართლოში ამავე საქმის განხილვაში მონაწილეობა და შესაბამისად, სსკ-ის 29-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევა. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ აპელანტ სს ,,...-ს” მოსამართლეთა აცილების შუამდგომლობით კოლეგიაში საქმის განხილვის დროს სასამართლოსათვის არ მიუმართავს.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ვაკის რაიონული სასამართლოს 18.09.98წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 09.11.98წ. ბრძანებით შპს ,,ბ.-ს” დაუდასტურდა საკუთრება სს ,,...-ის” აქციათა 100%-ზე. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 07.04.99წ. ბრძანებით 09.11.98წ. ბრძანების მოქმედება შეჩერდა, ხოლო 06.07.2000წ. ბრძანებით გაუქმდა. დიდუბის რაიონული სასამართლოს 31.07.03წ. გადაწყვეტილებით ბათილად ჩაითვალა დიდუბის რაიონული სასამართლოს 30.11.98წ. გადაწყვეტილება და მის საფუძველზე განხორციელდა ცვლილებები სამეწარმეო რეესტრში. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან. სარჩელის უფლება წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლებების დარღვევის შესახებ. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადად განსაზღვრულია 3 წელი. საკასაციო საჩივრის თანახმად, სს ,,...-ის” ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილმა პირმა 09.11.98წ. ბრძანების შესახებ ერთი წლის შემდეგ, სასამართლო პროცესზე შეიტყო. სს ,,...-მა” სარჩელით სასამართლდოს 09.03.04წ., ანუ ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ მიმართა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება მიღებულია კანონმდებლობის შესაბამისად და კასატორის მიერ მითითებულ კანონის დარღვევას ადგილი არა აქვს, რაც სსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 25.10.04წ. განჩინებით კასატორს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საკასაციო სასამართლოს მიერ სს ,,...-ის” საკასაციო საჩივარზე საქმის წარმოების დასრულებამდე, რის გამოც კასატორს უნდა დაეკისროს 5000 ლარის სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს ,,...-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.06.04წ. გადაწყვეტილება;

სს ,,...-ს” დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 5000 ლარის ოდენობით (მიმღები – ერთიანი ანგარიში არასაგადასახადო (თბილისი), ხაზინის ერთიანი ანგარიშის ¹200122900, საბიუჯეტო შემოსავლის სახაზინო კოდი – 300773150, გადახდის დანიშნულება – სახელმწიფო ბაჟი საქართევლოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე, გადამხდელის ბანკი – სს ,,... ბანკი”, ცენტრალური ფილიალი, ბანკის კოდი – 220101502, მიმღების ბანკი – სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი – 220101222).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.