¹ბს-922-884(კ-07) 20 თებერველი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მიხეილ ჩინჩალაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი – ქ. მაღრაძე

კასატორი _ შპს ,,მ-ის“ დირექტორი – ხ. ქ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რეგიონალური საბაჟო ,,დასავლეთი”

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 28 ივნისის განჩინება

დავის საგანი – ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 29 ივნისს შპს ,,მ-მა” სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,დასავლეთის” მიმართ და მოითხოვა საბაჟო ,,დასავლეთის” მიერ 2006 წლის 9 აგვისტოს წერილის სახით გამოცემული ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, რომლითაც შპს ,,მ-ის” მიერ იმპორტირებულ საქონელზე საბაჟო გადასახადებმა შეადგინა 22052,33 ლარი, აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,დასავლეთის” დავალდებულება, გამოეცა ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტი შპს ,,მ-ის” მიერ 2006 წლის 13 ივნისს თურქეთიდან იმპორტირებული საქონლის დაუყოვნებლივ გაშვებასთან დაკავშირებით და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2006 წლის 8 ივნისს შპს ,,მ-მა” თურქეთში, ქ. სტამბულში ფირმა ,, .....-საგან” შეიძინა პლასტმასის მილები და ფიტინგები, ბრუტო წონით 17,359.47 კგ. შესყიდული საქონლის საერთო ღირებულებამ გამყიდველის მიერ გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურის მიხედვით შეადგინა 32.238.15 აშშ დოლარი.

მოსარჩელის განმარტებით, შპს ,,მ-ი” დაუყოვნებლივ შეუდგა საბაჟო გაფორმების პროცედურების განხორციელებას, კერძოდ, საქონლის შეძენისა და წარმოშობის, ასევე საბაჟო ღირებულების განსაზღვრისათვის აუცილებელი სხვა პირველადი დოკუმენტების საფუძველზე საბროკერო ფირმა ,,პ-ის” საშუალებით განახორციელა იმპორტირებული საქონლის დეკლარირება და საბაჟო ორგანოს გაფორმებისათვის სატრანსპორტო საშუალებასა და საქონელთან ერთად წარუდგინა შესაბამისი დოკუმენტაცია. მოსარჩელის მტკიცებით, მებაჟემ უსაფუძვლოდ შეიტანა ეჭვი დეკლარაციაში მითითებული საქონლის საბაჟო ღირებულებაში და კანონმდებლობის უხეში დარღვევით გააჭიანურა საბაჟო გაფორმების პროცედურების დასრულება.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ დეკლარაციაში მითითებულ იქნა შესაბამისი საქონლის კოდი, რომელიც ასევე მითითებულია პირველად დოკუმენტებში. პლასტმასის მილებზე მითითებულია საქონლის კოდი ¹...... , ხოლო ფიტინგებზე კოდი ¹..... . დეკლარაციით მთელი საქონლის საბაჟო ღირებულება შეადგენს 40179,45+20935,61=61115,6 ლარს, რომელიც ეფუძნება დეკლარაციაზე თანდართულ ინვოისს. ინვოისში კი დეტალურად არის გაშიფრული თითოეული დასახელების საქონლის ერთეულის ფასი და რაოდენობა. მხარის განმარტებით, აღნიშნულ ფასებს არ დაეთანხმა საბაჟო ,,დასავლეთის” უფროსი ინსპექტორი ი. ა-ე, რომელმაც ფასები აღნიშნულ საქონელზე იანგარიშა წონის მიხედვით, კერძოდ, მეექვსე სარეზერვო მეთოდით და მოხსენებითი ბარათით მიმართა გაფორმების სამსახურის უფროს გ. ხ-ეს შემდგომი რეაგირებისათვის. აღნიშნულის შემდგომ კი საქმის მასალები გადაგზავნილ იქნა ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის აჭარის სამმართველოში, რომელმაც, თავის მხრივ, ღირებულების განსაზღვრა სთხოვა სავაჭრო-სამრეწველო პალატის პრეზიდენტ თ. ბ-ეს, მაგრამ, აღნიშნულის მიუხედავად, საბაჟო გაფორმება და საქონლის თავისუფალი გაშვება საბაჟოზე დღემდე არ განუხორციელებიათ და არც რაიმე ინფორმაცია მიუწოდებიათ შპს ,,მ-ის” ხელმძღვანელობისათვის. მხარის მტკიცებით, ასევე ჭიანურდებოდა დასკვნის მიღება სავაჭრო-სამრეწველო პალატის მხრიდანაც.

მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ რეგიონალური საბაჟო ,,დასავლეთის” მიერ დარღვეულ იქნა კანონმდებლობით გათვალისწინებული საბაჟო კონტროლისათვის დადგენილი სამდღიანი ვადა და აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოითხოვა შპს ,,მ-ის” მიერ 2006 წლის 13 ივნისს თურქეთიდან იმპორტირებული საქონლის ღირებულების განსაზღვრის მიზნით, ექსპერტიზის დანიშვნა, ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,დასავლეთის” დავალდებულება, გამოეცა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი შპს ,,მ-ის” მიერ 2006 წლის 13 ივნისს თურქეთიდან იმპორტირებული საქონლის დაუყოვნებლივ გაშვებასთან დაკავშირებით.

2006 წლის 13 ივლისს შპს ,,მ-ის” მიერ სასამართლოში შეტანილ იქნა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება, რომლითაც მოითხოვა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება გადაწყვეტილების გამოტანის დღისათვის არსებული ოდენობით.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ საბაჟო ,,დასავლეთის” არამართლზომიერი მოქმედებით მას არსებითი მატერიალური ზიანი მიადგა და კვლავაც ადგება ზიანი, კერძოდ, სატრანსპორტო საშუალების მოცდენისათვის. მას შემდეგ, რაც გავიდა 96 საათი საბაჟო საზღვრის გადაკვეთიდან, ანუ 2006 წლის 17 ივლისიდან, შპს ,,მ-ი” ვალდებულია ტრანსპორტირების ღირებულების 1900 აშშ დოლარის გარდა, თურქულ სატრანსპორტო კომპანიას დამატებით ყოველ გადაცილებულ დღეზე გადაუხადოს 100 აშშ დოლარი, ანუ ტრანსპორტის იძულებით მოცდენისათვის შპს ,,მ-ი” ვალდებულია, თურქულ კომპანიას გადაუხადოს დამატებით 2500 აშშ დოლარი, ავტომანქანის საბაჟო ტერმინალ ,,დასავლეთის” ტერიტორიაზე დგომისათვის კი ყოველდღიურად ტერმინალის სასარგებლოდ გადაიხადოს 15 ლარი, სულ 450 ლარი.

მოსარჩელის მტკიცებით, გაცილებით მეტია საქონლის გაშვების დაყოვნებით გამოწვეული, კომპანიისათვის მიყენებული მატერიალური ზიანი და საბაჟო ,,დასავლეთი” ვალდებულია, აანაზღაუროს არა მარტო ფაქტობრივი დანაკლისი, რაც შპს ,,მ-მა” უნდა გაიღოს, არამედ მიუღებელი შემოსავალიც, რაც ფულად თანხაში შეადგენს საქონლის საბაჟო ღირებულების 61115,6 ლარს, ხოლო ყოველთვიური პროცენტი _ 6722 ლარს.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა, რეგიონალურ საბაჟო ,,დასავლეთს” შპს ,,მ-ის” სასარგებლოდ დაკისრებოდა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება გადაწყვეტილების გამოტანის დღისათვის არსებული ოდენობით, რაც შეადგენდა 12.832 ლარს, ასევე სახელმწიფო ბაჟის 320 ლარისა და ადვოკატის მომსახურების ხარჯების _ 1000 ლარის დაკისრება.

2006 წლის 15 აგვისტოს ბათუმის საქალაქო სასამართლოში შეტანილი დამატებითი სასარჩელო განცხადებით კი მოსარჩელემ დამატებით მოითხოვა სავაჭრო სამრეწველო პალატის ექსპერტების მიერ გაცემული დასკვნების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნულ დასკვნებს შორის შინაარსობრივი წინააღმდეგობებია და სავაჭრო-სამრეწველო პალატა არ არის ექსპერტიზის სპეციალური ორგანო, როგორსაც ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო წარმოადგენს. 2006 წლის 25 ოქტომბრის დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით კი მოსარჩელემ მოითხოვა მატერიალური ზიანის სახით მოპასუხე რეგიონალურ საბაჟო დასავლეთისათვის 42.027 ლარის, სახელმწიფო ბაჟის - 1261 ლარისა და ადვოკატის მომსახურების ხარჯების დაკისრება 1000 ლარის ოდენობით.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,მ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2006 წლის 8 ივნისს შპს ,,მ-მა” თურქეთში, ქ. სტამბულში შეიძინა პლასტმასის მილები და ფიტინგები 17359,47 კგ, სულ შესყიდული საქონლის საერთო ღირებულებამ გამყიდველის მიერ გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურის მიხედვით შეადგინა 32.338,14 აშშ დოლარი. შპს ,,მ-მა” საქონლის შეძენისა და წარმოშობის, ასევე საბაჟო ღირებულების განსაზღვრისათვის აუცილებელი სხვა დოკუმენტების საფუძველზე საბროკერო ფირმა ,,პ-ის” საშუალებით განახორციელა იმპორტირებული საქონლის დეკლარირება და საბაჟო ორგანოს გაფორმებისათვის საჭირო დოკუმენტაცია წარუდგინა სატრანსპორტო საშუალებასა და საქონელთან ერთად. მოსარჩელის მიერ დეკლარაციაში აღნიშნულ ფასებს არ დაეთანხმა საბაჟო ,,დასავლეთის” უფროსი ინსპექტორი ი. ა-ე, რომელმაც ფასები აღნიშნულ საქონელზე იანგარიშა წონის მიხედვით, კერძოდ, მეექვსე სარეზერვო მეთოდით, რომელიც დამტკიცებულია საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 9 ნოემბრის ¹736 ბრძანებით და 2006 წლის 13 ივნისს მოხსენებითი ბარათით მიმართა გაფორმების სამსახურის უფროსს გ. ხ-ეს შემდგომი რეაგირებისათვის. აღნიშნულის შემდგომ კი საქმის მასალები გადაგზავნილ იქნა ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის აჭარის სამმართველოში, რომელმაც ღირებულების განსაზღვრა სთხოვა სავაჭრო-სამრეწველო პალატას, რომელმაც შეადგინა ცნობა. აღნიშნული ცნობის თანახმად, შპს ,,მ-ის” მიერ შემოტანილი საქონლის საბაჟო ღირებულება განსაზღვრულ იქნა როგორც საბაზრო ფასებით, ასევე სარეზერვო მეთოდით და საბაჟო ღირებულებამ შეადგინა 61816 ლარი, რაც 681 ლარით მეტია დეკლარაციაში აღნიშნულ საბაჟო ღირებულებაზე.

სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მეორე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული სამართლებრივი აქტი, ხოლო ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის, ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. ინდივიდუალურ-სამართლებრივ აქტად ჩაითვლება აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებული წერილები არ შეიძლება ჩაითვალოს ადმინისტრაციულ აქტად, ხოლო, რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხის დავალდებულებაზე ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის თაობაზე, რომლითაც უზრუნველყოფს შპს ,,მ-ის” მიერ 2006 წლის 13 ივნისს თურქეთიდან იმპორტირებული პლასტმასის მილებისა და ფიტინგების განბაჟებას დეკლარაციაში მითითებული საბაჟო ოდენობით და ასევე მოახდენდეს აღნიშნული საქონლის დაუყოვნებლივ გაშვებას, აღნიშნულს სასამართლო ვერ დააკმაყოფილებს იმ საფუძვლით, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 33-ე მუხლი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ სასამართლო მხარის მოთხოვნით, სარჩელს ადმინისტრაციული ორგანოს დავალდებულებაზე, გამოსცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, დააკმაყოფილებს იმ შემთხვევაში, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს უარი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემაზე ეწინააღმდეგება კანონს ან დარღვეულია მისი გამოცემის ვადა და ეს პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს. მოცემულ შემთხვევაში კი სასამართლომ საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს, კერძოდ, საბაჟო ,,დასავლეთს” არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები და შესაბამისად, მოსარჩელის კანონიერი ინტერესიც არ დარღვეულა. საქართველოს საბაჟო კოდექსის 158-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს საბაჟო ორგანოები საბაჟო საქმიანობას ახორციელებენ როგორც სამართალდამცავი სტატუსის მქონე საბაჟო ორგანოები, რომლებიც შედიან საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში. ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის თანახმად, საბაჟო ორგანოები საბაჟო საქმიანობის განხორციელების მიზნით, ურთიერთმოქმედებენ სხვა სამართალდამცავ და სახელმწიფო ორგანოებთან, საწარმოებთან, დაწესებულებებთან, ორგანიზაციებსა და მოქალაქეებთან. ამდენად, საბაჟოს თანამშრომელს აღნიშნული კანონის საფუძველზე, უფლება ჰქონდა, ეჭვი შეეტანა დეკლარაციაში მითითებულ საბაჟო ღირებულებაში და გადაემოწმებინა იგი.

სასამართლომ ასევე გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ მოცემულ შემთხვევაში სწორად იქნა გამოანგარიშებული ე.წ. მეექვსე სარეზერვო მეთოდის საფუძველზე საბაჟო რეჟიმში დეკლარირებული საქონლის საბაჟო ღირებულება, ვინაიდან სხვა მეთოდის გამოყენება შეუძლებელი იყო. „საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესების შესახებ“ 29-ე მუხლის თანახმად კი: „თუ ვერ ხერხდება იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრა ამ წესებით განსაზღვრული პირველი – მეხუთე მეთოდების მიხედვით, საბაჟო ღირებულება განისაზღვრება მიზანშეწონილი საშუალების გამოყენების გზით, რომლებიც შეესაბამება „ტარიფებსა და ვაჭრობაზე 1994 წლის გენერალური შეთანხმების VII მუხლის განხორციელების შესახებ შეთანხმებას, აგრეთვე საქართველოში არსებული მონაცემების საფუძველზე“. ამდენად, ვინაიდან ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან არ დარღვეულა კანონის მოთხოვნები, შესაბამისად, არ არსებობს შპს „მ-ის“ სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხე საბაჟო „დასავლეთისათვის“ მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად 42027 ლარის დაკისრებაზე, ვინაიდან საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი, ხოლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება პირს წარმოეშობა იმ შემთხვევაში, თუ იგი სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს. მოცემულ შემთხვევაში კი ადმინისტრაციული ორგანოს მოქმედება არის კანონიერი და შესაბამისად, არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „მ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 28 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ 2006 წლის 8 ივნისს შპს „მ-მა“ თურქეთში, ქ. სტამბულში 32338, 15 აშშ დოლარად შეიძინა 17359, 47 კგ პლასტმასის მილები და ფიტინგები და საბროკერო ფირმა „პ-ის“ მეშვეობით განახორციელა იმპორტული საქონლის დეკლარირება და საბაჟო ორგანოს გაფორმებისათვის სატრანსპორტო საშუალებასა და საქონელთან ერთად წარუდგინა არსებული დოკუმენტაცია. დეკლარაციაში აღნიშნულ ფასებს საბაჟო დასავლეთის უფროსი ინსპექტორი არ დაეთანხმა, რომელმაც ფასები იანგარიშა წონის მიხედვით მეექვსე სარეზერვო მეთოდით და მოხსენებითი ბარათით შემდგომი რეაგირებისათვის მიმართა გაფორმების სამსახურის უფროსს. შემდგომ საქმის მასალები ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის აჭარის სამმართველოში გადაიგზავნა, რომელმაც ღირებულების განსაზღვრისათვის სავაჭრო-სამრეწველო პალატას მიმართა. სავაჭრო-სამრეწველო პალატის ცნობით ირკვევა, რომ შპს „მ-ის“ მიერ შემოტანილი საქონლის საბაჟო ღირებულება განისაზღვრა როგორც საბაზრო ფასებით, ასევე სარეზერვო მეთოდით. საბაჟო ღირებულებამ 61816 ლარი შეადგინა, რაც 681 ლარით მეტი აღმოჩნდა დეკლარაციაში მითითებულ თანხაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია საქალაქო სასამართლოს დასკვნები საბაჟო კონტროლის სამდღიანი ვადის დარღვევის, წერილებისა და მებაჟის მოხსენებითი ბარათის ადმინისტრაციულ აქტებად არმიჩნევის, იმპორტირებული საქონლის დეკლარაციაში მითითებული საბაჟო ღირებულების ოდენობის _ განბაჟების ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის დავალდებულების შესახებ, საქართველოს ზაკ-ის მე-2 მუხლის, ასკ-ის 33-ე მუხლისა და საბაჟო კოდექსის 158-ე, 162-ე მუხლების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრა სწორად განხორციელდა სარეზერვო მეთოდის გამოყენებით „საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 9 ნოემბრის ¹736 ბრძანების 29-ე მუხლის თანახმად, რადგან ვერ ხერხდებოდა იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრა, ამ წესებით განსაზღვრული პირველი-მეხუთე მეთოდების მიხედვით.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშვნით, ამავე ბრძანების მე-4 მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად: „გარიგების ფასის განსაზღვრის საფუძვლად მიიღება ხელშეკრულებასა და ანგარიშ-ფაქტურაში დაფიქსირებული ფასი საქონლის მოწოდების და გარიგების ფასის გადახდის პირობების გათვალისწინებით“. მართალია, უძრავ ნივთზე წერილობითი ფორმის ხელშეკრულება სავალდებულო არ არის, მაგრამ სწორედ წერილობითი ხელშეკრულების არარსებობის პირობებში საბაჟოს წარმომადგენელი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, განესაზღვრა გარიგების ფასი, ასეთი საფუძვლების (გარიგებისა და ანგარიშ-ფაქტურების ერთობლივად) არარსებობის გამო. ცხადია, რომ საბაჟო კოდექსის მე-10 მუხლის პირველი ნაწილი (ძვ. რედაქცია) მოიცავს მოთხოვნას „საქონლის ფასის“ შესახებ, რომლის საფუძველზეც დაიანგარიშება საბაჟო გადასახადი. ამ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სწორად იქნა გამოყენებული მე-6 სარეზერვო მეთოდი, რადგან წინა მეთოდებით გამოანგარიშება შეუძლებელი იყო. ამდენად, კანონსა და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს შორის სხვაობა არ არის.

შპს „მ-მა“ მოთხოვნილი ღირებულება გადაიხადა 2007 წლის 13 იანვარს, ანუ თითქმის 7 თვის შემდეგ, როდესაც მოთხოვნილი სხვაობა შეადგენდა 700-800 ლარს და საქონელი გაშვებულ იქნა საბაჟო დაწესებულებიდან.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართებულია საბაჟოს წარმომადგენლის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საქონლის საბაჟოდან გატანის საშუალება შპს-ს არ მიეცა, რადგან მათ საბაჟო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, არ წარადგინეს საქონლის მაქსიმალური საბაჟო ღირებულების საფუძველზე გაანგარიშებული ყველა სახის გადასახადისა და მოსაკრებლის ოდენობის ფულადი დეპოზიტი. ასეთ შემთხვევაში, ცხადია, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები და შესაბამისად, მოსარჩელის კანონიერი ინტერესიც არ დარღვეულა. აქედან გამომდინარე, შეუძლებელია ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაზე მსჯელობა ასეთის არარსებობის გამო.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „მ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მითითებით, არც პირველი ინსტანციის სასამართლომ და არც სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში არ განმარტეს, თუ რატომ არ შეიძლება ჩაითვალოს მებაჟის მოხსენებითი ბარათი და წერილები ადმინისტრაციული აქტად.

კასატორის აღნიშვნით, მათი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველი სწორედ ის გარემოებებია, რომ საბაჟო დასავლეთმა ჯერ დაუსაბუთებლად შეიტანა ეჭვი საქონლის დეკლარირებულ საბაჟო ღირებულებაში, ხოლო შემდეგ, ასევე ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, გააჭიანურა საბაჟო ღირებულების საბოლოო განსაზღვრა, რაც მთავარია, მის მიერ დაგვიანებით განსაზღვრული საქონლის საბაჟო ღირებულება, კასატორის აზრით, ყოვლად დაუსაბუთებელია და სასამართლოს არ გაუცია პასუხი სასარჩელო განცხადებაში დასმულ მთავარ შეკითხვაზე, კერძოდ, თუ რატომ არის იმპორტირებული საქონლის საბაჟო გადასახადები 22053, 33 ლარი, როგორც ამას თავის 2006 წლის 9 აგვისტოს ¹09-13/2047 წერილში უთითებს და არა 19820 ლარი, როგორც ეს დეკლარაციაშია მითითებული. ამასთან, კასატორის აღნიშვნით, გაუგებარია, რამდენს შეადგენს საბაჟოს მიერ გაანგარიშებული, იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულება და რის საფუძველზე. კასატორის აზრით, სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში ყოვლად დაუსაბუთებელია და სასამართლომ არ იხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლით.

კასატორი მიუთითებს სასამართლოს მხრიდან მთელ რიგ საპროცესო დარღვევებზე. კერძოდ, სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია იმის თაობაზე, რომ საბაჟო დასავლეთმა, მიუხედავად არაერთი წერილობითი დაპირებისა, რომ სადავო თანხის ოდენობით საბანკო გადახდის გარანტიის წარდგენის შემთხვევაში გაუშვებდა საქონელს, დაპირება არ შეასრულა, მეტიც კვლავ დაუსაბუთებლად გააჭიანურა აღნიშნულზე, გადაწყვეტილების მიღება, რითაც კიდევ ერთხელ დაარღვია მოქმედი კანონმდებლობა. ამ შემთხვევაში, კასატორის აზრით, სასამართლოს საერთოდ არ შეუფასებია და არ უმსჯელია იმ მტკიცებულებებზე, რომლებიც ადასტურებდა შპს „მ-ის“ მხრიდან საბაჟო დასავლეთის მიმართ, სადავო თანხაზე საბანკო გარანტიის არაერთხელ წარდგენის ფაქტს და შემდგომში გაკეთებულ მოთხოვნებს, რაზეც მოპასუხის მხრიდან არანაირი რეაგირება არ მოჰყოლია. შესაბამისად, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 244-ე და 249-ე მუხლები. კასატორი მიიჩნევდა, რომ უსაფუძვლო იყო სააპელაციო სასამართლოს მითითება, იმის თაობაზე, რომ საქონლის საბაჟოდან გატანის საშუალება შპს-ს არ მიეცა, რადგან მათ საბაჟო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, არ წარადგინეს საქონლის მაქსიმალური საბაჟო ღირებულების საფუძველზე გაანგარიშებული ყველა სახის გადასახადისა და მოსაკრებლის ოდენობის ფულადი დეპოზიტი, მაშინ, როდესაც მათ წარადგინეს იმ ოდენობის საბანკო გარანტია, რა ოდენობის გარანტიაც მოსთხოვა საბაჟო დასავლეთმა.

კასატორი ასევე აღნიშნავდა, რომ სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია მათ მოთხოვნაზე, ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, შპს „მ-ის“ მიერ იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის მიზნით და საქმის მასალები გადაეცა სსიპ „სასამართლოს ექსპერტიზის ბიუროსადმი“. სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე და 163-ე მუხლები.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლო ასევე არასწორად დაეთანხმა საბაჟო ორგანოების მოთხოვნას იმის თაობაზე, რომ საქონლის პირველი მეთოდით განბაჟება იყო შეუძლებელი, რადგან არ არსებობდა წერილობითი ხელშეკრულება საქონლის ნასყიდობაზე. რასაც კატეგორიულად არ დაეთანხმნენ, ვინაიდან საერთაშორისო კონვენციის ,,საქონლის საერთაშორისო ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებათა შესახებ’’ მე-13 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების წერილობით ფორმაში იგულისხმება აგრეთვე შეტყობინება ტელეგრაფითა და ტელეტაიპით, რაც მათი მხრიდან თავის დროზე საბაჟო ორგანოებს, შემდეგ კი სასამართლოსაც წარადგინეს და იგი მითითებული კონვენციის თანახმად უნდა ჩაითვალოს წერილობით ხელშეკრულებად.

ცნობისათვის: აღნიშნულ კონვენციას საქართველო მიერთებულია, ხოლო საქართველოს „ნორმატიული აქტების შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლის თანახმად, საქართველოში მოქმედი ნორმატიული აქტებისათვის იურიდიული ძალის მიხედვით დადგენილია შემდეგი იერარქია:

ა) საქართველოს კონსტიტუცია, საქართველოს კონსტიტუციური კანონი;

b) საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულება და შეთანხმება.

სასამართლომ, კასატორის აზრით, ასევე საერთოდ არ იმსჯელა 2006 წლის 28 აპრილს შპს „მ-ის“ მიერ თურქეთის რესპუბლიკიდან იმპორტირებული საშენი მასალების განბაჟებაზე, ასევე საქონლისა და ავტომანქანის დაუსაბუთებელი გაჩერების გამო, შპს „მ-თვის“ მიყენებული მატერიალური ზიანის თაობაზე, რაც გამოწვეულია ავტოსატრანსპორტო კომპანიისათვის დამატებით გადახდილი 700 აშშ დოლარის, ანუ 1225 ლარის ოდენობით. სხვა საკითხების მსგავსად, არც აღნიშნულ მოთხოვანზე უმსჯელია სააპელაციო სასამართლოს.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის აზრით, სასამართლომ მარტივი დასკვნა გააკეთა იმის შესახებ, რომ, ვინაიდან საბაჟო დასავლეთის მხრიდან კანონის დარღვევა არ აღინიშნებოდა, შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების საფუძველიც არ არსებობდა.

კასატორის მითითებით, ის გარემოება, რომ შპს „მ-ი“ 7 თვის განმავლობაში თავისუფლად შეძლებდა თურქეთიდან იმპორტირებული საქონლის მინიმუმ ხუთჯერ რეალიზაციას, რასაც ადასტურებს, როგორც 2005 წლის მოგება-ზარალის უწყისი, ისე 2005 წლის 11 სექტემბრის რევიზიის აქტი, კერძოდ, მოგება-ზარალის უწყისის თანახმად, შპს „მ-მა“ 2005 წელს 569599 ლარის ღირებულების საქონლის რეალიზაცია განახორციელა. შესაბამისად, იმპორტირებული 61115 ლარის ღირებულების საქონლის რეალიზაციას შპს „მ-ი“ ერთი წლის განმავლობაში 9-ჯერ განახორციელებდა, ხოლო 7 თვის განმავლობაში 5-ჯერ.

შპს „მ-თვის“ საბაჟო დასავლეთის არამართლზომიერი მოქმედებით მიყენებულმა ზიანის ოდენობამ, 2006 წლის 28 აპრილს იმპორტირებული საშენი მასალების განბაჟების გაჭიანურებით მიყენებული 700 აშშ დოლარის ზიანის ჩათვლით, სულ შეადგინა 24836+33610+1225 = 59671 ლარი.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის აღნიშვნით, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებიდან გამომდინარე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 1005-ე 408-ე და 411-ე მუხლები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს „მ-ი“ ითხოვდა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “მ-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილადაა ცნობილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2006 წლის 08 ივნისს შპს “მ-მა” თურქეთში, ქ. სტამბულში 32338,15 აშშ დოლარად შეიძინა 17359,47 კგ პლასმასის მილები და ფიტინგები და საბროკერო ფირმა “პ-ის” მეშვეობით განახორციელა იმპორტირებული საქონლის დეკლარირება და საბაჟო ორგანოს გაფორმებისათვის წარუდგინა არსებული დოკუმენტაცია.

დეკლარაციაში მითითებულ ფასებს არ დაეთანხმა საბაჟო დასავლეთის უფროსი ინსპექტორი, რომელმაც ფასის გაანგარიშება საჭიროდ მიიჩნია წონის მიხედვით, მეექვსე სარეზერვო მეთოდით და მოხსენებითი ბარათით, შემდგომი რეაგირებისათვის მიმართა გაფორმების სამსახურის უფროსს. საქმის მასალები გადაიგზავნა ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის აჭარის სამმართველოში, რომელმაც საქონლის ღირებულების განსაზღვრის მიზნით მიმართა სავაჭრო-სამრეწველო პალატას. სავაჭრო-სამრეწველო პალატის ცნობით, ერთ შემთხვევაში სხვაობამ დეკლარირებულ საბაჟო ღირებულებასა და ფაქტობრივად დადგენილ საბაჟო ღირებულებას შორის შეადგინა 681 ლარი, ხოლო მე-6 მეთოდით განსაზღვრის შემთხვევაში, სხვაობამ დეკლარირებულ საბაჟო ღირებულებასა და ფაქტობრივად დადგენილ საბაჟო ღირებულებას შორის შეადგინა 6974,3 ლარით მეტი.

შპს “მ-ი” არ დაეთანხმა საბაჟო ორგანოების მხრიდან მე-6 სარეზერვო მეთოდის გამოყენებას და მიიჩნია, რომ პროცესუალური მოწინააღმდეგის მხრიდან ადგილი ჰქონდა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით დამტკიცებული “საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესებისა” და “ტარიფებისა და ვაჭრობის შესახებ” 1994 წლის გენერალური შეთანხმების ნორმების დარღვევას.

სასამართლოებმა არ გაიზიარეს შპს “მ-ის” მიერ წარმოდგენილი არგუმენტები და მიიჩნიეს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები, კერძოდ საბაჟო “დასავლეთი” მოქმედებდა საქართველოს საბაჟო კოდექსის 162-ე მუხლის მოთხოვნის ფარგლებში, რომლის საფუძველზეც, საბაჟო ორგანოები საბაჟო საქმიანობის განხორციელების მიზნით ურთიერთმოქმედებენ სხვა სამართალდამცავ და სახელმწიფო ორგანოებთან, საწარმოებთან, დაწესებულებებთან, ორგანიზაციებთან და მოქალაქეებთან, რაც საბაჟო ორგანოს თანამშრომელს ანიჭებს უფლებას ეჭვი შეიტანოს დეკლარაციაში მითითებულ საბაჟო ღირებულებაში და გადაამოწმოს იგი.

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ წარმოდგენილ დასაბუთებას, მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოკლებულია სამართლებრივ არგუმენტაციას და არ შეიცავს შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების ანალიზს.

საკასაციო სასამართლო არაარსებითად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საბაჟო ორგანოს თანამშრომელთა უფლებამოსილებისა და კომპეტენციის თაობაზე და თვლის, რომ საბაჟო ორგანოს წარმომადგენელთა კომპეტენციას შემხებლობა არ გააჩნია წინამდებარე დავასთან.

საკასაციო სასამართლო არსებით ყურადღებას მიაქცევს დავის საგანს და მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობისა და შეფასების საგნად უნდა იქნეს ერთადერთი გარემოება: შპს “მ-ის” მიერ შემოტანილი საქონლის განბაჟება მე-6 სარეზერვო მეთოდის გამოყენებით, შეესაბამება თუ არა მოქმედ კანონმდებლობას. მართალია, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შეიცავს ზოგად მითითებას მე-6 სარეზერვო მეთოდის გამოყენების კანონიერებაზე, მაგრამ განჩინებაში წარმოდგენილი არ არის შესაბამისი არგუმენტაცია აღნიშნულის თაობაზე, რაც გასაჩივრებულ განჩინებას აქცევს დაუსაბუთებლად.

დავის არსებითად სწორად გადაწყვეტისათვის საკასაციო სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივი შეფასება მისცეს ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან განბაჟების პროცესში საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით დამტკიცებული “საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესების” მოთხოვნათა დაცვის საკითხს. კერძოდ, მითითებული წესების 3.1 მუხლის შესაბამისად, თავისუფალ მიმოქცევაში გაშვების (იმპორტის) საბაჟო რეჟიმში დეკლარირებული (შემდგომში _ იმპორტირებული) საქონლის საბაჟო ღირებულება განისაზღვრება შემდეგი მეთოდებით: ა) გარიგების ფასის მიხედვით (I მეთოდი); ბ) იდენტური საქონლის გარიგების ფასის მიხედვით (მე-2 მეთოდი); გ) მსგავსი საქონლის გარიგების ფასის მიხედვით (მე-3 მეთოდი); დ) საქონლის ერთეულის ფასის მიხედვით (მე-4 მეთოდი); ე) შედგენილი ღირებულების მიხედვით (მე-5 მეთოდი); ვ) სარეზერვო მეთოდი (მე-6 მეთოდი).

საგულისხმოა, რომ იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ყოველი მომდევნო მეთოდი გამოიყენება მაშინ, როცა ვერ ხერხდება წინა მეთოდის გამოყენება.

ანალოგიური შინაარსის დებულებებს Dშეიცავს 1994 წლის გენერალური შეთანხმება ტარიფებისა და ვაჭრობის შესახებ, რომლის დაცვის ვალდებულებაც ეკისრება საქართველოს, როგორც წევრ ქვეყანას.

საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის უპირატეს საფუძველს წინამდებარე შეთანხმების თანახმად წარმოადგენს “გარიგების ღირებულება”, ანუ I მეთოდი, რომლის მაქსიმალურად დასაშვებ ფარგლებში გამოყენების ვალდებულებაც აღიარებულია თთ-ის წევრი ქვეყნების მიერ.

მითითებული წესების თანახმად, იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულება წარმოადგენს გარიგების ღირებულებას, ანუ იმპორტიორ ქვეყანაში საექსპორტოდ გაყიდულ საქონელში გადახდილ ან გდასახდელ ფასს, რომელიც შესაბამისობაშია მოყვანილი შეთანხმების მე-8 მუხლთან.

იმ შემთხვევაში, როდესაც საბაჟო ღირებულების განსაზღვრა შეუძლებელია გარიგების ფასის მიხედვით, საბაჟო ადმინისტრაციასა და იმპორტიორს შორის ღირებულების საფუძვლების დადგენის მიზნით ტარდება კონსულტაცია. ამასთან, თუ შეუძლებელია ომპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრა I მეთოდის მიხედვით, საბაჟო ღირებულებად ჩაითვლება იმ იდენტური საქონლის გარიგების ღირებულება, რომელიც გაყიდული იქნა იმავე ომპორტიორ ქვეყანაში ექსპორტირების მიზნით და ექსპორტირებული იყო იმავე ან თითქმის იმავე დროს, როდესაც შეფასებული იქნა საქონელი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, იმ შემთხვევაში თუ შპს “მ-თან” მიმართებაში გამოირიცხება I მეთოდის გამოყენების შესაძლებლობა, საბაჟო “დასავლეთს”, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოს აკისრია ვალდებულება მტკიცების, რატომ მოხდა “მ-თან” მიმართებაში ბოლო მე-6 მეთოდზე გადასვლა დ არსებობდა თუ არა თუნდაც მე-2 მეთოდის გამოყენების შეუძლებლობა.

ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ კანონმდებელი წინა მეთოდის გამოყენების შესაძლებლობის გამორიცხვის გარეშე დაუშვებლად მიიჩნევს შემდგომ მეთოდზე გადასვლას, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ შესაბამის მტკიცებულებებზე დაყრდნობით უნდა გაარკვიოს, გარიგების ფასის გამორიცხვის შემთხვევაში, არსებობდა თუ არა იდენტური საქონლის ღირებულების გამოყენებისა და შესაბამისად, დანარჩენ მეთოდებზე გადასვლის შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებების დადგენა-გამოკვლევის გარეშე შეუძლებელია ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების კანონიერების შეფასება, რაზეც არსებითადაა დამოკიდებული ზიანის ანაზღაურების ნაწილში კასატორის (მოსარჩელის) მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმე ხელახლა არსებითად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს ,,მ-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 28 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეთათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.