¹ბს-959-920(კ-2კს-07) 25 მარტი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე, მაია ვაჩაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. და ო. ბ.-ები

მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილება

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 18 ივლისის განჩინება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

ო. ბ.-მ სარჩელი აღძრა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ქ. თბილისის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილების მიმართ, მესამე პირის _ ი. მ.-ის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის განქორწინების რეგისტრაციისა და რეგისტრაციის მოწმობის გაცემის დავალება (იხ. ს.ფ. 2-4)

საქმის გარემოებები:

2002 წლის 27 დეკემბერს მოქალაქე ვ. კ.-მ დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული, 2001 წლის 17 ოქტომბერს (ვ. კ.-ს და ი. მ.-ის განქორწინების შესახებ) გამოტანილი გადაწყვეტილების საფუძველზე, სამოქალაქო კოდექსის 1138-ე მუხლის თანახმად, გამოხატა ნება და მოითხოვა განქორწინების რეგისტრაცია ქ.თბილისის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილებაში. ვინაიდან განმცხადებელი ავადმყოფობის გამო იმყოფებოდა მწოლოარე მდგომარეობაში სამკურნალო დაწესებულებაში, ქ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აკადემიკოს ნ. ყ.-ის სახელობის ცენტრალურ კლინიკაში, თანხმობა განქორწინების მოწმობის მიღებაზე მინდობილობით გადასცა თავის დისშვილს, ო. ბ.-ს, რომელმაც იმავე დღეს 27.12.2002წ. ქ. თბილისის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილებაში წარადგინა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2001 წლის 17 ოქტომბრის (ვ. კ.-ს და ი. მ.-ის განქორწინების შესახებ) გადაწყვეტილება და მინდობილობა, განაცხადა ვ. კ.-ს სურვილის შესახებ და ვინაიდან ავადმყოფის სიცოცხლე საფრთხეში იყო, მოითხოვა განქორწინების რეგისტრაცია. სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილების გამგემ _ ლ. ზ.-მა შეამოწმა რა მოსარჩელის სახელზე გაცემული მინდობილობა, მოითხოვა სამოქალაქო კოდექსის 1131-ე მუხლის შესაბამისად განსაზღვრულ ვადაში 25 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, რაც ვ. კ.-ს სახელით 2002 წლის 28 დეკემბერს, მეორე დღესვე იქნა გადახდილი საქართველოს ეროვნულ ბანკში. 2002 წლის 30 დეკემბერს გარდაიცვალა ვ. კ.-ა, რის გამოც მოსარჩელემ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ქვითრები მოგვიანებით წარადგინა. გარდაცვლილმა ვ. კ.-მ სიცოცხლეში დატოვებული ანდერძით, მოსარჩელის დას – ლ. ბ.-ს გადასცა მემკვიდრეობა, რისთვისაც მათ კანონით დადგენილ ვადაში შესაბამის სანოტარო ბიურის მიმართეს განცხადებით და მოითხოვეს ლ. ბ.-ზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა ვ. კ.-ს დანაშთ ქონებაზე. გარდაცვლილის ყოფილმა მეუღლემ ი. მ.-მ ანალოგიური განცხადებით მიმართა იმავე სანოტარო ბიუროს. ნოტარიუსმა მოითხოვა ვ. კ.-ს განქორწინების მოწმობის წარდგენა, რის გამოც 2003 წლის 11 ოქტომბერს ო. ბ.-მ განცხადებით მიმართა სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის განყოფილების გამგე ლ. ზ.-ს და სამოქალაქო კოდექსის 721.2 მუხლის საფუძველზე მოითხოვა განქორწინების რეგისტრაციის მოწმობის გაცემა, რაზედაც წერილობით ეთქვა უარი იმ მოტივით, რომ არ იყო წარდგენილი მის მიერ ბაჟის გადახდის ქვითარი და ასევე არ იყო დასაბუთებული იმ შესაძლო ზიანის საფრთხე, რაც წარმოექმნებოდა ანდერძისმიერ მემკვიდრეს განქორწინების მოწმობის გაუცემლობით.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

მოსარჩელეს უსაფუძვლოდ მიაჩნია განქორწინების რეგისტრაციაზე უარის თქმა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება (იხ. ს.ფ. 2-4).

რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ო. ბ.-ის და ლ. ბ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ქ. თბილისის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილებას დაევალა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს მიერ 2001 წლის 17 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე ვ. კ.-ს და ი. მ.-ს შორის არსებული განქორწინების რეგისტრაცია, ასევე ვ. კ.-ს განქორწინების მოწმობის გაცემა, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

ქ.თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს მიერ 2001 წლის 17 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, შეწყვეტილ იქნა ქორწინება ვ. კ.-ს და ი. მ.-ს შორის. ამავე გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება აღსრულდებოდა მისი კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან 3 წლის განმავლობაში. ვ. კ.-ა მკურნალობდა აკადემიკოს ნ. ყ.-ის სახელობის კლინიკის ტრავმატოლოგიურ დეპარტამენტში 2002 წლის 24 ნოემბრიდან 29 დეკემბრამდე; 30 დეკემბერს კი იგი გარდაიცვალა. გარდაცვალებამდე 2007 წლის 27 დეკემბერს, ვ. კ.-მ გამოხატა ნება და მინდობილობის საფუძველზე, რაც დამოწმებულ იქნა კლინიკის დირექტორის მიერ, თავის დისშვილს, ო. ბ.-ს, მიანდო განქორწინების მოწმობის აღება, რის შემდგომ იმავე წლის 27 დეკემბერს მან განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილებას და მოითხოვა განქორწინების მოწმობის გაცემა, რაზედაც განყოფილების გამგის _ ლ. ზ.-ის მიერ უარი ეთქვა იმ მოტივით, რომ მას წარდგენილი არ ჰქონდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ქვითრები და ასევე არ ჰქონდა დასაბუთება იმის შესახებ, რომ ლ. ბ.-ს, როგორც ანდერძისმიერ მემკვიდრეს, ექმნებოდა ზიანის საფრთხე. საქმეში არსებული გადახდის ქვითრების თანახმად, 2002 წლის 28 დეკემბერს გადახდილია სახელმწიფო ბაჟის ქვითრები სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილებაში წარსადგენად განქორწინების მოწმობის მიღების მიზნით.

საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 721.2 მუხლი და განმარტა, რომ თუ ხელშეკრულება წყდება მარწმუნებლის გარდაცვალების გამო, რწმუნებული ვალდებულია გააგრძელოს დავალებული მოქმედების შესრულება თუ დაყოვნება მარწმუნებელს ან მის მემკვიდრეს შეუქმნის ზიანის მიყენების საფრთხეს, ვიდრე მემკვიდრე ან მარწმუნებლის წარმომადგენელი არ მიიღებს აუცილებელ ზომებს. ამასთან, სახელშეკრულებო ურთიერთობა ჩაითვლება გაგრძელებულად. სასამართლოს დასკვნით, ო. ბ.-მ, როგორც ვ. კ.-ს ანდერძისმიერმა მემკვიდრემ, სამკვიდროს მისაღებად მიმართა სანოტარო ბიუროს, რომელსაც ასევე მიმართა გარდაცვლილის მეუღლემ _ ი. მ.-მ და მოითხოვა სამკვიდროს მიღება ვ. კ.-ს დანაშთ ქონებაზე, კერძოდ, სახოვრებელ სახლზე, მდებარე ქ. თბილისში, ...-ს ქ.¹2-ში, რითაც პირდაპირ შეექმნა ზიანის საფრთხე გარდაცვლილის მარწმუნებლის ანდერძისმიერ მემკვიდრეს ლ. ბ.-ს. ამდენად, რაიონული სასამართლოს დასკვნით, სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილების უარი რეგისტრაციის მოწმობის გაცემაზე იყო უსაფუძვლო.

სასამართლომ არ გაიზიარა მესამე პირის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მინდობილობა არ იყო დამოწმებული სათანადო წესით და ამასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ მოქალაქეთა მიერ გაცემული მინდობილობები მოწმდება სანოტარო წესით ან სტაციონარული სამკურნალო დაწესებულების ადმინისტრაციის მიერ, სადაც მოქალაქე სამკურნალოდ იმყოფება. რაიონული სასამართლოს განმარტებით, უსაფუძვლო იყო მესამე პირის მოსაზრება, რომ ვ. კ.-ს და ი. მ.-ს შორის არ მომხდარა განქორწინების რეგისტრაცია და ამიტომ განქორწინების რეგისტრაცია უნდა განხორციელებულიყო 2002 წლის 27 ოტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომლის აღსრულების ვადა, ამავე გადაწყვეტილებით, სამი წელია (იხ. ს.ფ. 56-60).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მესამე პირმა ი. მ.-მ, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით;

აპელანტის მითითებით, კანონის თანახმად, ქორწინების შეწყვეტა დგება მას შემდეგ, რაც მოქალაქე მიიღებს შესაბამის დოკუმენტს ქორწინების მარეგისტრირებელი დაწესებულებიდან, რომლისთვისაც ვ. კ.-ს არ მიუმართავს სიცოცხლეში. გარდაცვალებამდე ორი დღით ადრე ვ. კ.-გან ნების გამოხატვა არ არის კანონით დადგენილი წესით მიღებული და არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ნამდვილად, ვინაიდან აღნიშნული მას განცხადებით წერილობითი ფორმით, არ გამოუხატავს და სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაცემული „დოკუმენტი“ არ არის მისი ნების გამომხატველი. ამდენად, აპელანტის მოსაზრებით რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, როგორც უკანონო, ექვემდებარებოდა გაუქმებას (იხ. ს.ფ. 62)

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეათა პალატის 2007 წლის 18 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს თუ რა წარმოადგენს დავის საგანს, სარჩელის ქმედების განხორციელება თუ ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, რის შემდეგაც სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს სარჩელის დასაშვებობის საკითხი. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-24-ე მუხლები სარჩელის დასაშვებობის აუცილებელ წინაპირობად მიიჩნევს ადმინისტრაციული ორგანოს უარს აქტის გამოცემის ან ქმედების განხორციელებაზე, ხოლო საქმეში არ მოიპოვებოდა ქ.თბილისის სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ¹2 განყოფილების უარი განქორწინების რეგისტრაციასა და მოწმობის გაცემაზე. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, მხოლოდ დასახელებულ გარემოებათა გარკვევის შემდეგ იყო შესაძლებელი საქმეზე კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (იხ. ს.ფ. 192-195).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. და ო. ბ.-ებმა, რომლებმაც მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა კოლეგიური შემადგენლობით ცხადდებოდა ყველა სასამართლო სხდომაზე, გარდა 2007 წლის 18 ივლისს გამართული სხდომისა. იმავე წლის 4 ივლისის სხდომის ოქმში, ნაცვლად კოლეგიური შემადგენლობისა, დაფიქსირებულია, რომ მოსამართლე საქმეს იხილავდა ერთპიროვნულად. კასატორის მითითებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებულია საქმეთა ჩამონათვალი, რომლის განხილვაც სასამართლოს შეუძლია ერთპიროვნულად. აღნიშნულ ჩამონათვალში არ არის მოცემული საქმის ერთპიროვნულად განხილვის უფლებამოსილება, რის გამოც საქმე განიხილა და გადაწყვეტილება გამოიტანა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ, რაც სსსკ-ის 394-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო საჩივარი შეტანილია არაუფლებამოსილი პირის მიერ, რომელიც დიდუბე-ჩურღურეთის რაიონულ სასამართლოში არ მონაწილეობდა როგორც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე ჩაბმული მესამე პირი. მითითებული ნორმის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია ჩააბას მხარედ მესამე პირი თუ მის გარეშე შეუძლებელია საქმეზე საერთო გადაწყვეტილების მიღება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რისი უფლებაც არ ჰქონდა. სასამართლომ კანონის უხეში დარღვევით ჩააბა საქმეში ახალი მხარე, რომელიც პირველ ინსტანციაში არ მონაწილეობდა დამოუკიდებელი მოთხოვნებით.

კასატორის მითითებით, სასამართლოს განჩინება არ არის საბოლოო სახით ჩამოყალიბებული და არის დაუსაბუთებელი, სასამართლომ ისე განიხილა საქმე, რომ არ გამოუკვლევია სარჩელის საგანი, ქმედების განხორციელება თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, როგორც დაუსაბუთებელი, ექვემდებარება ბათილად ცნობას (იხ. ს.ფ. 229-237).

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 5 თებერვლის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” პუნქტის საფუძველზე ლ. და ო. ბ.-ების საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად /პროცესუალური კასაცია/.

საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ შეპასუხებაში მესამე პირის ი. მ.-ის წარმომადგენელმა არ ცნო საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინებების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ლ. და ო. ბ.-ების საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 18 ივლისის განჩინება და 2007 წლის 4 ივლისის საოქმო განჩინება (ი. მ.-ის ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2. მუხლის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად ჩაბმის შესახებ) და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებების გამოტანისას დაარღვია საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394"ე" მუხლების მოთხოვნები, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალების, განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასაციის მოტივს, რომ სამოქალაქო აქტების ჩანაწერის კანონიერების ერთპიროვნულად განხილვის (შემოწმების) უფლებამოსილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლის დეფინციიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს არ გააჩნდა.

საკასაციო სასამართლო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ მითითებული მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ კანონის ამოქმედების შემდეგ, ამავე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებულ საქმეებზე დაწყებულ სააპელაციო წარმოებას ერთპიროვნულად აგრძელებს სააპელაციო (საოლქო) სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსამართლე, რომელიც გამწესებულ იქნა სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლის მე-5 ნაწილის "გ" პუნქტის თანახმად, 2008 წლის 1 იანვრამდე შეტანილი სააპელაციო საჩივარი საჯარო რეესტრის ჩანაწერთან დაკავშირებულ დავაზე შეიძლება ერთპიროვნულად განიხილოს სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსამართლემ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლის ჩამონათვალში არ არის მითითებული სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის კანონიერებასთან დაკავშირებული დავების ერთპიროვნულად განხილვის შესაძლებლობაზე (ერთპიროვნულად განიხილა საჯარო რეესტრის ჩანაწერთან დაკავშირებული დავა), ხოლო სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის მიერ ერთპიროვნულად იქნა განხილული მოცემული დავა, რაც წარმოადგენს მნიშვნელოვან პროცესუალურ დარღვევას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო აქტების ჩანაწერის კანონიერების ერთპიროვნულად განხილვის (შემოწმების) უფლებამოსილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35-ე მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს არ გააჩნდა, ხოლო ის, რაც საპროცესო კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული, დაუშვებელია სასამართლო ინტერპრეტაციის საფუძველზე, ანალოგიის პრინციპის გათვალისწინებით, შეივსოს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 35.6 მუხლი მოსამართლეს ანიჭება უფლებას, ერთპიროვნულად განიხილოს და დაასრულოს კოლეგიური შემადგენლობის მიერ დაწყებული საქმის განხილვა ზუსტად და მკაფიოდ განსაზღვრულ ადმინისტრაციულ საქმეებზე, რომელთა შორის სამოქალაქო აქტების კანონიერების შემოწმების თაობაზე აღძრული საქმე მითითებული არ არის. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2 მუხლის მიხედვით ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი გამოიყენება იმ საპროცესო მოქმედებათა მოწესრიგებისას, რომლის სხვაგვარი მოწესრიგება ამ კოდექსით არ არის დადგენილი.

ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მესამე პირებთან მიმართებაში არ გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XI თავის დებულებები, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლი განსაზღვრავს ადმინისტრაციულ საქმეში მესამე პირის სტატუსს, მისი ჩაბმის და სავალდებულო მოწვევის საკითხს, მათ საპროცესო უფლება-მოვალეობებს. ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში დამკვიდრებულია როგორც სასამართლოს უფლებამოსილება, ასევე ვალდებულება მესამე პირის ჩაბმის თაობაზე, რაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი დავების მატერიალურ-სამართლებრივი და პროცესუალური თავისებურებებიდან გამომდინარეობს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.5 მუხლის მიხედვით აუცილებელი მოწვევის საფუძველზე ჩაბმული მესამე პირი (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლი) სარგებლობს მოსარჩელისა და მოპასუხის ყველა უფლებით და ეკისრება მოსარჩელის ყველა მოვალეობა, რაც გულისხმობს, რომ ამგვარი სტატუსის მესამე პირი აღჭურვილია მხარის ყველა საპროცესო უფლებით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში სსსკ-ის 364-ე მუხლით ხელმძღვანელობისას აუცილებელია ადმინისტრაციული სამართალწარმოების სპეციფიკის გათვალისწინება და ლოგიკური განმარტების საფუძველზე მისი გამოყენება, ვინაიდან ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში დავების განხილვისას მესამე პირის სტატუსი, უფლებები არის მოწესრიგებული, მესამე პირის აპელაციის დასაშვებობის შემოწმებისას სასამართლოებმა უნდა იმსჯელონ და შეაფასონ სუბიექტი პროცესში უნდა ყოფილიყო თუ არა მოწვეული აუცილებელი წესით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლით განსაზღვრული სუბიექტის მესამე პირად აუცილებელი მოწვევა, ასეთი საპროცესო მოქმედების შეუსრულებლობის პირობებში მესამე პირის აპელაცია ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.5 მუხლიდან გამომდინარე, როგორც იმ მესამე პირისა, რომელიც უნდა ყოფილიყო საქმეში ჩაბმული და ვინც ისარგებლებდა აპელაციის შეტანის საპროცესო უფლებით, სასამართლოს მიერ საპროცესო კანონის სწორი გამოყენების შემთხვევაში.

საქმის მასალების თანახმად, ი. მ.-ი მოცემულ დავაში წარმოადგენდა მესამე პირს, მოსარჩელეებმა სასარჩელო განცხადებაში ეს უკანასკნელი მიუთითებს მესამე პირად, თუმცა ი. მ.-ის საპროცესო სტატუსი (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1 თუ 16.2 მუხლების საფუძველზე ჩაბმული მესამე პირი) განსაზღვრული არ იყო, ამასთან სააპელაციო სასამართლო, რომელიც საქმეს იხილავს ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, უფლებამოსილი იყო იმ შემთხვევაში თუ მიიჩნევდა, რომ ი. მ.-ი არასწორი საპროცესო სტატუსით მონაწილეობდა საქმეში შეეცვალა მისთვის საპროცესო სტატუსი, რაც განახორციელა კიდეც საოქმო განჩინებით, თუმცა იმ პირობებში, როცა სააპელაციო სასამართლომ ი. მ.-ი საქმეში მესამე პირად ჩააბა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე ერთპიროვნულად, აღნიშნული საოქმო განჩინება, როგორც არაკანონიერი სასამართლო შემადგენლობის მიერ მიღებული, ექვემდებარება გაუქმებას, სსსკ-ის 404.2 მუხლის საფუძველზე, როგორც სააპელაციო სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების წინმსწრები საპროცესო აქტი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახეზეა რა გასაჩივრებული საოქმო განჩინებების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები (არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ შესრულებული საპროცესო მოქმედება), სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კოლეგიური შემადგენლობით უნდა იმსჯელოს მის მიერ შესრულებული საპროცესო მოქმედებების შესაბამისობაზე მოქმედ კანონმდებლობასთან.

სსსკ-ის 407.2 მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებული ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, რამდენადაც საკასაციო სასამართლოს სრულიად დაუსაბუთებლად მიაჩნია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ საქმეში არ მოიპოვება ადმინისტრაციული ორგანოს უარი განქორწინების რეგისტრაციასა და მოწმობის გაცემაზე, რამდენადაც ო. ბ.-ის რწმუნებულს გ. ნ.-ს ქ. თბილისის ¹2 სარეგისტრაციო განყოფილებამ "სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის შესახებ" კანონის მე-20 მუხლის საფუძველზე უარი უთხრა მოსარჩელეს აწ გარდაცვლილ ვ. კ.-ს განქორწინების რეგისტრაციასა და შესაბამისი განქორწინების მოწმობის გაცემაზე /იხ.ს.ფ. 11/. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა ადმინისტრაციული ორგანოს უარი, სრულიად დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს საქმის მასალების ყოველმხრივი, ობიექტური და სრული გამოკვლევიდან.

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105.2 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სასამართლომ საქმის განხილვისას სარწმუნოდ უნდა დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მისცეს მათ სამართლებრივი შეფასება და გამოიტანოს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, მოცემულ შემთხვევაში კი სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას საქმის ფაქტობრივი გარემოება დადგენილ იქნა არასრულყოფილად, შესაბამისად, სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას მითითებული ნორმით დადგენილი პირობების დარღვეულად მიჩნევის პროცესუალური საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს სარჩელის საფუძვლიანობაზე ლ. და ო. ბ.-ების მიერ მითითებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების ფარგლებში, რამდენადაც სარჩელი /დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის სამართლებრივი საშუალება/ შედგება, როგორც სამართლებრივი, აგრეთვე ფაქტობრივი საფუძვლისაგან, ამასთან სარჩელის საფუძველი არის ის ფაქტები, რომელთა არსებობა განაპირობებს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და რომლებსაც მატერიალური სამართლის ნორმა უკავშირებს სადავო სამართალურთიერთობის სუბიექტების უფლება-მოვალეობების წარმოშობას, შეცვლას და შეწყვეტას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.4 მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. და ო. ბ.-ების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 18 ივლისის განჩინება და 4 ივლისის საოქმო განჩინება;

3. საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

4. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.