¹ბს-1047-1000(გ-07) 26 დეკემბერი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მიხეილ ჩინჩალაძე

ლალი ლაზარაშვილი

საქმის განხივლის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

მოსარჩელე _ შპს «მ.-ა”

მოპასუხეები: 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

2. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო

დავის საგანი _ სასამართლოთა შორის განსჯადობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 20 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს «მ.-მ“ მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ შპს ,,მ.-ს» 2001 წლის 1 აგვისტოდან ქ. მცხეთაში გახსნილი ჰქონდა ,,სპეცსადგომი», სადაც ახორციელებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 763-779-ე მუხლებით გათვალისწინებულ მიბარების მომსახურებას. 2001 წლის 1 აგვისტოს შპს ,,მ.-სა» და საგანგებო ლეგიონს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, საგანგებო ლეგიონი შპს ,,მ.-ს» სპეცსადგომზე შეიყვანდა და განათავსებდა დაკავებულ ტვირთებს, დალუქავდა მათ, ხოლო შპს ,,მ.-ა» ვალდებული იყო შეენახა და დაეცვა ტვირთი. ამ ხელშეკრულებით განისაზღვრა ტვირთის შენახვის ტარიფი, რომელიც შეადგენდა 1 კგ ტვირთის შენახვაზე დღე-ღამეში – 20 თეთრს. იმავე ხელშეკრულებით ასევე განისაზღვრა მომსახურების საზღაურის გადახდის წესიც, კერძოდ, ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად, საგანგებო ლეგიონი იღებდა ვალდებულებას, გაეცნო დაკავებული ტვირთის მეპატრონისთვის ტვირთის სპეცსადგომში განთავსების ტარიფები და მიეღო მისგან წერილობითი თანხმობა ტვირთის შენახვის ღირებულების ანაზღაურების თაობაზე. ასეთ შემთხვევაში, საგანგებო ლეგიონი გათავისუფლდებოდა მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებისაგან, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ ტვირთის მეპატრონე უარს განაცხადებდა ტვირთის შენახვის ღირებულების ანაზღაურებაზე, მაშინ ასეთ ფაქტებს მხარეები აღრიცხავდნენ ცალკე და ურთიერთშეთანხმებით მოაწესრიგებდნენ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2001 წლის 16 ოქტომბერს საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის მიერ საბაჟო წესების დარღვევის ფაქტზე დაკავებულ იქნა მოქალაქე ა. ზ.-ის კუთვნილი ავტომანქანა ,,კამაზი», ტვირთითურთ. იმავე დღეს დაკავებული ტვირთი საგანგებო ლეგიონის მიერ შეყვანილ იქნა შპს ,,მ.-ის» სპეცსადგომის ტერიტორიაზე. ტვირთი აღწერეს საგანგებო ლეგიონმა და შპს ,,მ.-ის» წარმომადგენლებმა, დაილუქა, როგორც ნივთმტკიცება და შესანახად ჩაჰბარდა შპს ,,მ.-ის» სპეცსადგომს.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს მოკვლევის სამმართველოს მიერ 2001 წლის 2 ნოემბერს ა. ზ.-ის მიმართ საბაჟო წესების დარღვევის ფაქტზე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე, რომელიც 2001 წლის 6 ნოემბერს ქვემდებარეობით გადაეგზავნა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს. 2001 წლის 10 ნოემბერს დალუქული ნივთმტკიცებები გაიხსნა, ხელახლა დაილუქა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს ლუქით და შესანახად ჩაჰბარდა შპს ,,მ.-ის» სპეცსადგომს. 2002 წლის 25 ნოემბერს საქმეზე ნივთმტკიცებად ცნობილი ავტოსათადარიგო ნაწილები გამოთხოვილი და გადატანილ იქნა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს მიერ ამავე სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის საწყობში.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ზემოხსენებული სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებული ნივთმტკიცებები, საერთო წონით 6000 კგ, შპს ,,მ.-ის» სპეცსადგომში ინახებოდა 40 დღის განმავლობაში, 2002 წლის 16 ოქტომბრიდან 25 ნოემბრამდე. აქედან 20 დღის განმავლობაში (2001 წლის 16 ოქტომბრიდან 6 ნოემბრამდე) მოსარჩელე ტვირთს ინახავდა საგანგებო ლეგიონის სასარგებლოდ, ხოლო შემდგომი 20 დღის განმავლობაში (2001 წლის 6 ნოემბრიდან 25 ნოემბრის ჩათვლით) – საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს სასარგებლოდ. აღნიშნული მომსახურებისათვის შპს ,,მ.-ის» მიერ დადგენილი (ოფიციალურად გამოკრული) და საგანგებო ლეგიონთან შეთანხმებული ტარიფებით (1 კგ ტვირთის შენახვა _ დღე-ღამეში 0,20 ლარი) ტვირთის შენახვის ღირებულებამ მთლიანობაში შეადგინა 48000 ლარი.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ შპს ,,მ.-სა» და მოპასუხეებს შორის არსებობდა გარიგება ტვირთის მიბარებისა და შენახვის შესახებ, რომლითაც განსაზღვრული იყო მომსახურების გაწევისა და მისი ანაზღაურების წესი. სწორედ ამ საფუძვლით, შპს ,,მ.-მ» აღძრა სარჩელი სასამართლოში და მოითხოვა მოპასუხეებისაგან მომსახურების ღირებულებისა და მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. საქმე განხილულ იქნა ყველა ინსტანციის სასამართლოში და საბოლოოდ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005 წლის 25 მარტის განჩინებით უცვლელად დარჩა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც შპს «მ.-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს ,,მ.-სა» და მოპასუხეებს შორის დადებული ხელშეკრულება ტვირთის შენახვის შესახებ, წარმოადგენდა ბათილ გარიგებას, ვინაიდან ეწინააღმდეგებოდა ადმინისტრაციული კანონმდებლობის მოთხოვნებს. იმავე დროს, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია რა მოსარჩელის მიერ მოპასუხეთა სასარგებლოდ ტვირთის შენახვის ფაქტი, მიუთითა, რომ შპს ,,მ.-ს» შეეძლო ამ მომსახურების ანაზღაურების მოთხოვნა არა ხელშეკრულების საფუძველზე, არამედ სხვა სამართლებრივი საფუძვლით.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეეძლო მოეთხოვა ვითომ კრედიტორისათვის მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ წარმოიშობოდა, ან შეწყდებოდა შემდგომში. იმავე კოდექსის 991-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა სხვა საშუალებითაც, გარდა იმისა, რაც პირდაპირ იყო მითითებული კანონში, მოვალე იყო დაებრუნებინა მისთვის მიღებული.

მოსარჩელის განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში უდავო იყო, რომ შპს ,,მ.-მ» ნივთმტკიცების შენახვისა და დაცვის ვალდებულება მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ შეასრულა ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად, ანუ შპს ,,მ.-მ» მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ განახორციელა მომსახურება, რის შედეგადაც სისხლის სამართლის საქმის მწარმოებელმა ორგანომ დაზოგა თავისი სახსრები, ანუ უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე, 979-ე და 991-ე მუხლების თანახმად, უკან დაბრუნებას (ანაზღაურებას) ექვემდებარებოდა პირის მიერ უსაფუძვლო გამდიდრების პირობებში მიღებული მთელი ქონება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელი გახდა, მიმღები ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა მისი საერთო ღირებულება. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ გაწეული მომსახურების უკან დაბრუნება იმავე სახით, ამ მომსახურების ხასიათიდან გამომდინარე, ბუნებრივია, შეუძლებელი იყო. შესაბამისად, მოპასუხეებს უნდა დაკისრებოდათ მომსახურების საერთო ღირებულების ანაზღაურება 48000 ლარის ოდენობით. უკან დაბრუნების მოთხოვნის ფარგლები ვრცელდებოდა ფაქტობრივად მიღებულ სარგებელზე, ასევე მიუღებელ შემოსავალსა და სხვა ყველაფერზე, რაც უსაფუძვლო გამდიდრებას მოჰყვა. იმის გამო, რომ შპს ,,მ.-მ» ვერ მიიღო ნივთმტკიცებათა შენახვისათვის კუთვნილი სახსრები, მას სპეცსადგომის დაცვის სამსახურთან წარმოეშვა დავალიანება, რამაც შეადგინა 6940 ლარი.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა ის ზიანი, რომელიც სავარაუდო იყო მოვალისათვის და წარმოადგენდა ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. შპს ,,მ.-მ» ნივთმტკიცებათა შენახვის ხარჯების ანაზღაურების საკითხის გარკვევისა და გადაწყვეტის მოთხოვნით არაერთხელ მიმართა, როგორც საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს, ისე საგანგებო ლეგიონს. მოპასუხეები ასევე არაერთხელ იქნენ გაფრთხილებული იმ ზიანის თაობაზეც, რაც შეიძლებოდა შპს ,,მ.-ს» განეცადა კუთვნილი თანხის მიუღებლობის შემთხვევაში, თუმცა უშედეგოდ _ არც საგანგებო ლეგიონს და არც საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს არ დაუსვამთ საკითხი შპს ,,მ.-სათვის» ნივთმტკიცებათა შენახვისა და დაცვისათვის გაწეული მომსახურების ანაზღაურების თაობაზე. შპს ,,მ.-სათვის» ნივთმტკიცებათა შენახვის ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება მოპასუხეთა მხრიდან წარმოიშვა 2001 წლის 29 ნოემბერს, როცა სისხლის სამართლის საქმე ა. ზ.-ის მიმართ შეწყდა წარმოებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის თანახმად, მოვალე, რომელიც ფულადი თანხის გადახდის ვადას გადააცილებდა, ვალდებული იყო, გადაცილებული დროისათვის გადაეხადა კანონით განსაზღვრული პროცენტი. ასეთად კი, მიჩნეული იყო საქართველოს ეროვნული ბანკის ბანკთაშორის აუქციონზე დადგენილი საპროცენტო განაკვეთი, რამაც 2001 წლის 29 ნოემბრიდან სარჩელის აღძვრის პერიოდისათვის ყოველთვიურად შეადგინა დაახლოებით 2,4%, რაც 30 თვეზე გაანგარიშებით წარმოადგენდა 72%-ს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის 2001 წლის 29 ნოემბრიდან სარჩელის აღძვრის პერიოდამდე კანონით დადგენილი პროცენტის სახით, ძირითად თანხასთან ერთად, დამატებით 34560 ლარის, თითოეული მოპასუხისათვის 17280 ლარის გადახდის დაკისრება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მოპასუხეებს მის მიერ გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება ეკისრებოდათ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 217-218-ე მუხლების საფუძველზეც, კერძოდ, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 217-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ზ» ქვეპუნქტის თანახმად, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით, სასამართლო ხარჯებში სხვა თანხებთან ერთად იგულისხმებოდა ნივთმტკიცებათა შენახვის ხარჯებიც. იმავე კოდექსის 218-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ საქმეზე დადგებოდა გამამტყუნებელი განაჩენი, გამოძიების ორგანოს მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება ეკისრებოდა მსჯავრდებულს, ხოლო თუ სისხლის სამართლის საქმე შეწყდებოდა, მაშინ ხარჯები უნდა ანაზღაურებულიყო სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. კანონის აღნიშნულ ნორმაზე მითითება თავად გააკეთა საგანგებო ლეგიონმა, კერძოდ, 2001 წლის 10 ნოემბრის წერილით მოსარჩელის მიერ საგანგებო ლეგიონს ეცნობა, რომ დაკავებული ტვირთის მეპატრონე ტვირთის შენახვის საზღაურის გადახდაზე უარს ამბობდა, ვინაიდან თავს არ თვლიდა დამნაშავედ. საგანგებო ლეგიონისათვის გაგზავნილ წერილზე მიიღეს პასუხი, თუ ვის უნდა გადაეხადა ტვირთის შენახვის საფასური და რა წესით, საგანგებო ლეგიონიდან 2001 წლის 14 ნოემბრის წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ ტვირთი წარმოადგენდა ნივთმტკიცებას და მისი ანაზღაურების საკითხი გადაწყდებოდა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 217-218-ე მუხლების შესაბამისად.

მოსარჩელის მტკიცებით, საქმის მასალებით დადასტურებული იყო ის გარემოება, რომ 2002 წლის 29 ნოემბერს საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის უფროსი გამომძიებლის დადგენილებით ა. ზ.-ის მიმართ აღძრული სისხლის სამართლის საქმე შეწყდა, მის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო. ამდენად, წარმოიშვა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილი პირობა, რომლის თანახმადაც, სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შემთხვევაში ნივთმტკიცებათა შენახვის ხარჯები შპს ,,მ.-სათვის» უნდა აენაზღაურებინა გამოძიების მწარმოებელ ორგანოს (სახელმწიფოს). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულება, გარდა ხელშეკრულებისა, ასევე შეიძლებოდა წარმოშობილიყო ზიანის მიყენების, უსაფუძვლო გამდიდრების ან/და კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლით. რადგან მოსარჩელესა და მოპასუხეებს შორის არსებული ადმინისტრაციული გარიგებები ბათილად იქნა ცნობილი, მოპასუხეთა ვალდებულება ნივთმტკიცებათა შენახვის საზღაურის ანაზღაურების შესახებ წარმოიშვა უსაფუძვლო გამდიდრებისა და ასევე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 217-218-ე მუხლების საფუძველზე (კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლით). ამდენად, მოპასუხეებს უნდა დაკისრებოდათ ნივთმტკიცებათა შენახვის საზღაურისა და მიყენებული ზიანის სახით 89500 ლარის გადახდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 89500 ლარის ოდენობით, მათ შორის, ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანი _ 41500 ლარი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 23 ივნისის განჩინებით მოსარჩელე შპს «მ.-ის” სარჩელი მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მეორე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლოში დავის საგანი შეიძლებოდა ყოფილიყო: 1. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; 2. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; 3. ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; 4. თანამდებობის პირის, მისი ოჯახის წევრის, ახლო ნათესავის ან დაკავშირებული პირის ქონების კანონიერება.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოები სამოქალაქო საქმეებს განიხილავდნენ ამ კოდექსით დადგენილი წესით. იმავე კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავდა საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ. მოსარჩელის მოთხოვნა იყო უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლების ანაზღაურება, რაც წესრიგდებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით და მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხედ ადმინისტრაციული ორგანოს ჩაბმა გამორიცხავდა საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე შპს ,,მ.-ის” სარჩელი უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლების ანაზღაურების შესახებ განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაგზავნოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, სარჩელი უნდა წარდგენოდა იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილი იყო განეხილა და გადაეწყვიტა ადმინისტრაციული საქმე. არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნიდა განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებდა მოსარჩელეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 1 ივნისის სხდომაზე მოსარჩელემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის თანაბარწილად 48000 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით შპს «მ.-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ 48000 ლარის გადახდა, აქედან 24000 ლარი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს (საგანგებო ლეგიონის უფლებამონაცვლეს) და 24000 ლარი _ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს (საქართველოს უშიშროების სამინისტროს უფლებამონაცვლეს).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე საჩივრები წარადგინეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 30 ივლისის საოქმო განჩინებით გაუქმდა იმავე სასამართლოს 2007 წლის 1 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და საქმეზე განახლდა სასარჩელო წარმოება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 17 ოქტომბრის სხდომაზე მოსარჩელემ კვლავ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ მოითხოვა მოპასუხეებისათვის 14000 ლარის, თითოეული მოპასუხისათვის _ 7000 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 30 ოქტომბრის განჩინებით შპს «მ.-ის” სარჩელი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ თანხის გადახდევინების თაობაზე, განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 25 მარტის განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახალო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი შპს ,,მ.-სა» და საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონს შორის 2001 წლის 1 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულება.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შპს ,,მ.-ის» დირექტორი ნ. ყ.-ი აღძრული სარჩელით ითხოვდა მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, კერძოდ, ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შედეგად მოპასუხეთა მიერ უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული სარგებლის ანაზღაურებასა და იმავდროულად, ნივთმტკიცებათა შენახვის ხარჯების ანაზღაურებას. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის «გ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლებოდა ყოფილიყო ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა» ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო იყო ყველა სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის და მმართველობის ორგანო, ან დაწესებულება. საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, აგრეთვე ნებისმიერი სხვა პირი, რომელიც კანონმდებლობის საფუძველზე ასრულებდა საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებებს.

სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ განმარტა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხეები იყვნენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, რომლებიც ზემოაღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, წარმოადგენდნენ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, მოსარჩელის მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნა კი წარმოშობილი იყო იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც გამომდინარეობდა საჯარო სამართლის კანონმდებლობიდან, ვინაიდან გულისხმობდა ადმინისტრაციული ორგანოს დავალდებულებას, აენაზღაურებინა მიყენებული მატერიალური ზიანი, რაც შეეხებოდა უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული სარგებლის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას, მოცემულ შემთხვევაში მას საფუძვლად ედო ადმინისტრაციული გარიგების ბათილობა.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი ურთიერთობები თავისი სამართლებრივი ბუნებით მონათესავე იყო ზიანის ანაზღაურებიდან წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობებისა. ის გარემოება, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი ურთიერთობების მომწესრიგებელ ნორმებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი შეიცავდა, მოცემულ შემთხვევაში არ განაპირობებდა საქმის განსახილველად სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიისადმი დაქვემდებარებას. ზიანის ანაზღაურებიდან წარმოშობილ ურთიერთობებს, ასევე არეგულირებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, თუმცა ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არსებობის შემთხვევაში, დავა იძენდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ხასიათს.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ყოველივე ზემოაღნიშნული მიანიშნებდა მოცემული დავის საჯარო-სამართლებრივ ხასიათზე და მისი გადაწყვეტა უნდა მომხდარიყო ადმინისტრაციული საქმეების განხილვისა და გადაწყვეტისათვის დადგენილი საპროცესო წესების დაცვით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებისა და განსჯადობის თაობაზე სასამართლოთა მოსაზრებების გაცნობის შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «მ.-ის“ სარჩელი მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ, უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯად დავას წარმოადგენს და განსახილველად მას უნდა დაექვემდებაროს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ დაქვემდებარებას სასამართლოებისადმი. აღნიშნული მუხლის პირველ ნაწილში ჩამოთვლილია ის სამოქალაქო საქმეები, რომლებსაც სასამართლო განიხილავს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. შესაბამისად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლიც იძლევა სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების რეგლამენტაციას, რომლის მიხედვითაც, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოებში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი კიდევ უფრო აკონკრეტებს, თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს, კერძოდ, მითითებული მუხლის «გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა არა მარტო საქმეში მონაწილე სუბიექტები (მხარეები), არამედ დავის საგანი.

საკასაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია ის გარემოება, რომ შპს «მ.-მ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ, უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე. საქართველოს ... კავშირის _ შპს «მ.-სა“ და საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონს შორის 2001 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე შპს «მ.-ა“ კისრულობდა ვალდებულებას, თავის სპეცსადგომში მოეთავსებინა საგანგებო ლეგიონის მიერ დაკავებული სატრანსპორტო საშუალებები ტვირთიანად, სადღეღამისო დგომით, მათი დაცვის უზრუნველყოფის პირობით.

საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 25 მარტის განჩინების ასლი, რომლიდანაც ირკვევა, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილ ადმინისტრაციულ გარიგებად იქნა მიჩნეული შპს «მ.-სა“ და საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონს შორის დადებული 2001 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულება. აღნიშნული განჩინებით მოსარჩელეს განემარტა, რომ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა არ ართმევდა უფლებას, მიემართა სასამართლოსათვის სხვა საფუძვლით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის უპირველესი, უმთავრესი და აუცილებელი პირობაა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს (მოსარჩელის მოსაზრებით) მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსჯადობის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სასამართლოსადმი უწყებრივად დაქვემდებარებული სამოქალაქო საქმე, რის გამოც იგი განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მოცემული დავა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ, მართალია, სარჩელი აღძრულია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ, რომლებიც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის «ა" ქვეპუნქტის დეფინიციიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ ორგანოებს წარმოადგენენ, მოცემულ შემთხვევაში მხარეები ერთმანეთთან კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობაში არიან და მათი ურთიერთობაც პირთა თანასწორობაზე დამყარებული კერძო ხასიათის ურთიერთობაა. კონკრეტულ შემთხვევაში, შპს «მ.-ის“ სარჩელი აღძრულია უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნით. მოსარჩელე სარჩელის სამართლებრივ საფუძვლად უთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე, 979-ე, 991-ე და 412-ე მუხლებზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო სამართალურთიერთობა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული (საჯარო) სამართლის კანონმდებლობიდან. სასარჩელო მოთხოვნები მთლიანად დაფუძნებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მატერიალურ ნორმებზე და დავის საგანს წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის ანაზღაურება.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, საქმე, შპს «მ.-ის“ სარჩელის გამო მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ, უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე, წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის «ა” ქვეპუნქტით განსაზღვრულ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ საქმეს და იგი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯადია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქმე შპს «მ.-ის“ სარჩელის გამო მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ, უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე, განსჯადობით განსახილევლად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;

2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.