¹ბს-1162-1113(გ-07) 11 მარტი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

მიღების ადგილი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე განიხილა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა პალატებს შორის დავა განსჯადობის თაობაზე, საქმეზე ლ. შ.-ის სარჩელის გამო, მოპასუხის _ დ. გ.-ისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქარელის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2005 წლის 14 აპრილს ლ. შ.-მ სარჩელი აღძრა ქარელის რაიონულ სასამართლოში დ. გ.-ისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქარელის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ და მოითხოვა დ. გ.-ის სახელზე განხორციელებული საჯარო რეესტრის 2004 წლის 13 აპრილის ¹642 ჩანაწერის ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, იგი ცხოვრობს ქალაქ ქარელში, ...-ს ქ. ¹...-ში. ქარელის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გაუგრძელდა მამის სამკვიდრო ქონების მიღების ვადა, კერძოდ, ქ. ქარელში, ...-ს ქ. ¹...-ში მდებარე, მოსარჩელის მამის _ ი. შ.-ის სახელზე რიცხულ სახლზე და 0,33 ჰა მიწის ნაკვეთზე.

მოსარჩელის მითითებით, აღნიშნული მიწის ნაკვეთის დარეგისტრირებაზე მიწის მართვის სამმართველოს მიერ უარი ეთქვა მოპასუხე დ. გ.-თან დავის გამო, რითაც მოსარჩელის მოსაზრებით, დაირღვა “მიწის რეგისტრაციის შესახებ” კანონის მოთხოვნები. 2003 წლის 13 თებერვალს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა ქარელის რაიონულ სასამართლოში დ. გ.-ის მიმართ ამ უკანასკნელის სახელზე გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობის შესახებ, რაც დაკმაყოფილდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 18 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. აღნიშნულის მიუხედავად, კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, სადავო მიწის ნაკვეთი 2004 წლის 13 აპრილს დარეგისტრირდა დ. გ.-ის სახელზე.

ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა ზოგადი Aადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის “ა”, “ბ” და “გ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა (იხ. ს.ფ. 4-6).

ქარელის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. შ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 44-45).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. შ.-მ და მოითხოვა ქარელის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის (იხ. ს.ფ. 53-54).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 10 ივლისის განჩინებით ლ. შ.-ის სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად, დავის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვისათვის სადავო სამართალურთიერთობა უნდა წესრიგდებოდეს ადმინისტრაციული კანონმდებლობით. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანია ვის საკუთრებას წარმოადგენს ქარელში, ...-ს ქ. ¹...-ში მდებარე აწ გარდაცვლილი ი. შ.-ის სახელზე რიცხული სახლი და 0,33 ჰა მიწის ნაკვეთი. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, რეალურად ერთმანეთს ედავებიან ფიზიკური პირები _ დ. გ.-ი და ლ. შ.-ი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული სამართალურთიერთობა არ განეკუთვნება იმ დავათა კატეგორიას, რომელიც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მიხედვით ექვემდებარება ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას, რის გამოც იგი სსსკ-ის 11.1 მუხლის შესაბამისად, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით უნდა იქნეს განხილული.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თანამოპასუხედ ადმინისტრაციული ორგანოს _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქარელის სარეგისტრაციო სამსახურის მონაწილეობა არ წარმოადგენს დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევის საფუძველს, რადგან საჯარო რეესტრის ჩანაწერში რა სახის ცვლილება უნდა იქნეს შეტანილი ან საერთოდ უნდა იქნეს თუ არა შეტანილი, დამოკიდებულია ფიზიკურ პირთა შორის არსებული დავის გადაწყვეტაზე და სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დადგენის შემდეგ იქნება ვალდებული საჯარო რეესტრი შესაბამისობაში მოიყვანოს ჩანაწერები სასამართლოს გადაწყვეტილებასთან (იხ. ს.ფ. 58-60).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით ლ. შ.-ის სააპელაციო საჩივრის განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად საქმე გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 11.1, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის “ა” ქვეპუნქტით და მიუთითა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხე _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქარელის სარეგისტრაციო სამსახური წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელიც კანონმდებლობის საფუძველზე ახორციელებს საჯარო-სამართლებრივ უფლებამოსილებას. შესაბამისად, დავის საგანია ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების უკანონოდ აღიარება – რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავის საგანი გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან და მოცემული სამართალურთიერთობა განეკუთვნება დავათა იმ კატეგორიას, რომელთა განხილვა უნდა მოხდეს ადმინისტრაციული საპროცესო ნორმებით დადგენილი წესით (იხ. ს.ფ. 66-68).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სამოქალაქო საქმეთა პალატების მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ ლ. შ.-ის სააპელაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განსჯად ადმინისტრაციულ დავას წარმოადგენს და შესაბამისად, საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს მითითებულ სასამართლოს განსჯადობის მიხედვით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ Yთბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინება დავის სამოქალაქო კატეგორიად მიჩნევის თაობაზე დაუსაბუთებელია, სასამართლომ სწორად არ განსაზღვრა, რა კატეგორიის დავა და რა სახის სამართალურთიერთობა იყო სახეზე და არასწორად მიიჩნია მოცემული დავა სამოქალაქო სამართალწარმეობის წესით განსახილველად.

კონკრეტულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის ქმედების განხორციელების დავალდებულება, კერძოდ, უძრავი ნივთის სარეგისტრაციო ჩანაწერის გაუქმება, რაც წარმოადგენს ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლი განსაზღვრავს საქმეებს, რომლებიც სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს, მათ შორის “გ” პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. “ა” ქვეპუნქტის დეფინიციიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს, რამდენადაც საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2004 წლის 19 ივლისის ¹835 ბრძანებით დამტკიცებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს დებულების პირველი მუხლის შესაბამისად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (შემდგომში _ ეროვნული სააგენტო) არის საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს (შემდგომში _ სამინისტრო) მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია “სახელმწიფო რეესტრის შესახებ” საქართველოს კანონით, ხოლო მისი საქმიანობა, ამავე დებულების მე-2 მუხლის შესაბამისად, რეგულირდება საქართველოს კონსტიტუციით, საერთაშორისო ხელშეკრულებითა და შეთანხმებებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, “საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ”, “სახელმწიფო რეესტრის შესახებ” საქართველოს კანონებით, სხვა შესაბამისი ნორმატიული აქტებით და ამ დებულებით.

საკასაციო სასამართლოს ვერ გაიზიარებს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დასკვნას, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დადგენა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერში შესაბამისი ცვლილების განხორციელება თანამდევ შედეგს წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სარჩელი არ ეფუძნება _ არ გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსით რეგულირებული ურთიერთობიდან (ასე მაგალითად, საკუთრების დადგენა), რა დროსაც ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ქმედების განხორციელების დავალება თანამდევი იურიდიული შედეგი იქნებოდა სარჩელის ძირითადი სამოქალაქო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ან დაუკმაყოფილებლობის, არამედ მოთხოვნა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან, კერძოდ, მოსარჩელის მოთხოვნა _ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის უძრავი ნივთის სარეგისტრაციო ჩანაწერის გაუქმების დავალება ამ უკანასკნელის საჯაროსამართლებრივ უფლებამოსილებას წარმოადგენს. შესაბამისად, ლ. შ.-ის სარჩელი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. “გ” პუნქტის თანახმად, წარმოადგენს მოთხოვნას ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ქმედების განხორციელების თაობაზე, სარჩელი კი აღძრულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის შესაბამისად, ქმედების განხორციელების მოთხოვნით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეალაქტი (დე ფაქტო მოქმედება, რეალური მოქმედება) არის ადმინისტრაციული ორგანოს ისეთი საჯაროსამართლებრივი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, არამედ ფაქტობრივი შედეგების დადგომისაკენ. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი ადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული რეალური მოქმედებისაგან პირის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის სამართლებრივ საშუალებას, კერძოდ, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას ქმედების განხორციელების მოთხოვნით, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეალაქტის ცნების ქვეშ იგულისხმება ყველა ის მმართველობითი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი, არამედ ფაქტობრივი შედეგის დადგომისაკენ (წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ). სწორედ ეს ნიშანი განასხვავებს ამ ინსტიტუტს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სხვა სამართლებრივი ფორმებისაგან. ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის სწორი კვალიფიკაცია პროცესუალური თვალსაზრისით წარმოადგენს აუცილებელ წინაპირობას სარჩელის სწორი ფორმის განსაზღვრისთვის, ხოლო ადმინისტრაციული სასამართლოს მეშვეობით უფლების დაცვა არ შემოიფარგლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით და ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით, არამედ ის, ასევე მოიცავს ადმინისტრაციულ რეალაქტსაც.

აღსანიშნავია, რომ თავად სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაც საქმეთა განსაზღვრის პრინციპად აღიარებს არა დავის სუბიექტებს, არამედ სამართლებრივ ურთიერთობას, ასე მაგალითად, სსს კოდექსის 11.1. “ა” მუხლის მიხედვით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული უფლების, ასევე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე, იურიდიულ პირებს შორის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობას გააჩნია საჯაროსამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი ყველა ელემენტი, კერძოდ, სარჩელი აღძრულია მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ, დავის საგანია ადმინისტრაციული ორგანოს დავალდებულება ქმედების განხორციელების შესახებ, დავა დაკავშირებულია იმ სამართლებრივ ურთიერთობასთან, რომელიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, კერძოდ, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის წესი რეგულირდება საჯარო სამართლის ნორმატიული აქტით _ “უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ” კანონით, რის გამოც სახეზეა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლით განსაზღვრული პირობები, დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვა გამოიწვევს საპროცესო ნორმების ისეთ დარღვევას, რომლებიც აუცილებლად განაპირობებს საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების დადგენას, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან და რომელთა გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

საკასაციო სასამართლო კანონშესაბამისად მიიჩნევს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებას _ განსჯადობის შესახებ დავის წამოწყებას, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის იმპერატიული მოთხოვნიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მხოლოდ ადმინისტრაციული დავების განხილვაა დაშვებული.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველი დავა წარმოადგენს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 “გ” მუხლით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ ადმინისტრაციულ დავას და იგი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პაალტის განსჯადია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 2.1; 26.3, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. შ.-ის სარჩელი მოპასუხის _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქარელის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

2. საქმე გადაეცეს განსჯად სასამართლოს;

3. წინამდებარე განჩინება გაეგზავნოთ მხარეებს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.