ბს-527-503(გ-07) 19 ივნისი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა

პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

ზეპირი განხილვის გარეშე განიხილა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიასა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შორის დავა განსჯადობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

ლ. ს.-მ და ნ. ჭ.-მ სარჩელი აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე _ სსიპ კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტის მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს კ. კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის მიერ გამოცემული 2006 წლის 15 აგვისტოს ¹49 ბრძანების ბათილად ცნობა, რომლითაც ლ. ს.-ე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, ხოლო ნ. ჭ.-ს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური, ასევე სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა განაცდური ხელფასისა და მორალური ზიანის ანაზღაურება და მოსარჩელეთა შრომით უფლებებში სრული აღდგენა, შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელეები მუშაობდნენ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში, რომლის უფლებამონაცვლე 2006 წლის 31 მაისიდან გახდა საჯარო სამართლის იურიდიული პირი ,,კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტი". ამავე თარიღით დამტკიცდა ხსენებული ინსტიტუტის დროებითი წესდება. მოსარჩელეთა მითითებით, ხელმძღვანელებს მათ არაერთი საჩივრით მიმართეს იმის გამო, რომ დროებითი წესდებით ფაქტობრივად დაცვის გარეშე დარჩა საქართველოს კულტურული ძეგლები - ხელნაწერები, რაც გახდა საფუძველი იმისა, რომ 2006 წლის 21 ივლისს ¹27 ბრძანებით ხელნაწერთა ინსტიტუტის დირექტორმა შექმნა კომისია, რომელსაც დაევალა არა საერთო მდგომარეობის შესწავლა, არამედ კონკრეტული, ინსტიტუტის ¹12 ოთახში არსებული სიტუაციის დადგენა. აღნიშნულმა კომისიამ შეამოწმა ¹12 ოთახი და 2006 წლის 4 აგვისტოს შეადგინა დასკვნა, რაც რეალობას არ შეესაბამებოდა. 2006 წლის 7 აგვისტოს სსიპ კ. კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტის დირექტორმა გამოსცა ¹31 ბრძანება, რომლის თანახმადა კომისიის 2006 წლის 4 აგვისტოს დასკვნის საფუძველზე და მასში განცხადებული რეკომენდაციების შესაბამისად, შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი ¹12 ოთახში არსებული დარღვევების შესწავლის მიზნით, განისაზღვრა სამუშაო ჯგუფის წევრები და მათ უმოკლეს ვადაში დასკვნის წარმოდგენა დაევალათ.

მითითებული ¹31 ბრძანების საფუძველზე შექმნილმა კომისიამ იმუშავა 5 დღე - 2006 წლის 8-დან 14 აგვისტომდე და რეკომენდაცია მისცა ინსტიტუტის დირექციას მიეღო გადამწყვეტი ზომები მოცემული სიტუაციის გამოსასწორებლად. 2006 წლის 15 აგვისტოს სწორედ აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე გამოიცა ¹49 ბრძანება, რომლის თანახმად, ,,სამსახურებრივი გულგრილობისათვის; 40-მდე ხელნაწერისა და რამდენიმე ათეული ფრაგმენტის (ხელნაწერთა ყდები, ყუები, მინაწერებიანი ფრაგმენტები) წლების განმავლობაში არასათანადო პირობებში შენახვისათვის, რამაც ხშირ შეთხვევაში მათი განადგურება გამოიწვია; ინსტიტუტის ადმინისტრაციის, ლაბორატორიის ხელმძღვანელობისა და ¹12 ოთახში შექმნილი ვითარების შემსწავლელი კომისიებისათვის ინფორმაციის სისტემატურად დამალვისა და არასწორი ინფორმაციის მიწოდებისათვის (იხ. ხელნაწერთა ინსტიტუტის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის ¹31 ბრძანების საფუძველზე შექმნილი კომისიის დასკვნა) მხატვარ-რესტავრატორი ლ. ს.-ე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, რესტავრატორ ნ. ჭ.-ს კი გამოეცხადა სასტიკი საყვედური".

მოსარჩელეებმა 2006 წლის 15 აგვისტოს ¹49 ბრძანება უკანონოდ მიიჩნიეს და მოითხოვეს მისი ბათილად ცნობა, განაცდური ხელფასის, მორალური ზიანის ანაზღაურება და შრომით უფლებებში სრული აღდგენა /იხ. ს.ფ. 1-12/.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 27 თებერვლის განჩინებით საქმე განსჯადობით გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 21 მაისის ¹37 დადგენილებით დამტკიცებული ,,საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს" დებულება, ,,მეცნიერების, ტექნოლოგიების და მათი განვითარების შესახებ" საქართველოს კანონი, ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-2 მუხლი და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ვინაიდან მოპასუხე, წარმოადგენდა რა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, აქტის გამოცემისას უდავოდ ახორციელებდა საჯარო-სამართლებრივ უფლებამოსილებას. სასამართლოს მოსაზრებით, წარმოდგენილ სარჩელთან მიმართებაში სახეზე იყო ორი პირობა, რაც არსებითი და გადამწყვეტია საქმის ადმინისტრაციულ დავად მიჩნევისათვის, კერძოდ, იგი გამომდინარეობდა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან და ერთ-ერთ მხარეს ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენდა /იხ.ს.ფ. 131-136/.

თბილისის ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 10 მაისის განჩინებით მოცემული საქმე განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3 მუხლის შესაბამისად, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობები (სამუშაოზე მიღება, სამუშაოდან გათავისუფლება, საყვედურის გამოცხადება ა.შ.) რეგულირდება ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" კანონის ან საქართველოს შრომის კოდექსის (მანამდე მოქმედი შრომის კანონთა კოდექსი) ნორმათა გათვალისწინებით. მოსარჩელეები წარმოადგენენ სსიპ “კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტის” თანამშრომლებს. ,,საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრის შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 21 ივლისის ¹286 ბრძანებულებაში, რომლითაც ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონის 69-ე მუხლის თანახმად, რანგების მიხედვით საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრი დამტკიცდა და აღნიშნული კანონის ნორმების დაკონკრეტების მიზნით, ამომწურავად განისაზღვრა საჯარო მოსამსახურეთა ჩამონათვალი, რომელშიც საჯარო სამართლის იურიდიული პირი “კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტი” და მისი თანამშრომლები მოხსენიებული არ არიან. სადავო აქტის გამოცემისას უკვე ამოქმედებული შრომის კოდექსის პირველი მუხლით დადგენილია, რომ ეს კოდექსი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანამდევ შედეგებს.

ამდენად, სასამართლოს შეფასებით, ის გარემოება, რომ ლ. ს.-ე და ნ. ჭ.-ა ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" კანონის რეგულირების სფეროში ვერ ექცევიან და მათ შრომის ურთიერთობებზე შრომის კოდექსი უნდა გავრცელდეს, სასამართლოს მოსაზრებით, სადავოს არ წარმოადგენდა. ამასთან, სასამართლომ განმარტა, რომ “კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტი” საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს წარმოადგენს და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის ,,ა" ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოა, მაგრამ ამავე მუხლის ,,დ" ქვეპუნქტით მოცემულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დეფინიციით: ასეთად მიიჩნევა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს.

სასამართლოს დასკვნით. სამართლებრივი აქტის ადმინისტრაციულ აქტად მიჩნევისათვის განმსაზღვრელი პირობაა, იგი გამოცემული იყოს ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, ,,შრომის კოდექსი" კი, განსხვავებით ,,საჯარო სამსახურის შესახებ" კანონისა, უდავოდ არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას. ამასთან, თავად მოსარჩელეთა მიმართ გამოტანილი ¹49 ბრძანებაც, მიუხედავად ფორმალური, ე.წ. პროცედურული მსგავსებისა (ნომერი, თრიღი და ა.შ.) ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს არ წარმოადგენდა. მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს წარმოადგენს, მაგრამ მისი კონკრეტული ქმედების - თანამშრომელთა სამუშაოდან გათავისუფლებისას საჯარო უფლებამოსილების განხორციელებაზე მსჯელობისას, უნდა იკვეთებოდეს კონკრეტული ქმედების საჯარო მიზანი, რაც, სასამართლოს მოსაზრებით, თანამშრომელთა სამუშაოდან დათხოვნის შემთხვევაში არ გამოიხატებოდა.

სასამართლომ მიუთითა, რომ გასაჩივრებულ აქტში მისი გამოცემის საფუძვლად მითითებულია ხელნაწერთა ინსტიტუტის დირექტორის მ/შ-ს მიერ ¹31 ბრძანების საფუძველზე შედგენილი კომისიის დასკვნა, თუმცა აღნიშნული შეიძლება მიჩნეულ იქნეს თანამშრომელთა მიმართ შრომით საკითხზე მიღებული ბრძანების მხოლოდ ფაქტობრივ საფუძვლად და პირთა მიმართ გარკვეული შედეგის დადგომისას ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა იკვეთებოდეს ბრძანების სამართლებრივი საფუძველი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა. სადავო აქტში მითითებულ ,,სამსახურებრივ გულგრილობას" კი მოქმედი შრომითი ურთიერთობების მარეგულირებელი ნორმები არეგულირებენ /იხ.ს.ფ. 178-183/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ ლ. ს.-ის და ნ. ჭ.-ს სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განსჯად სამოქალაქო დავას წარმოადგენს, შესაბამისად, საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს მითითებულ სასამართლოს განსჯადობის მიხედვით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინება დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევის თაობაზე დაუსაბუთებელია, სასამართლომ არ იმსჯელა თუ რა სამართალურთიერთობა იყო სახეზე და რა მოსაზრებით მივიდა ამგვარ დასკვნამდე, რის გამოც დარღვეულია სსსკ-ის 394. “ე” მუხლის მოთხოვნები.

კონკრეტულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს სამსახურიდან გათავისუფლებისა და სასტიკი საყვედურის გამოცხადების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურისა და მორალური ზიანის ანაზღაურება ანაზღაურება, რაც არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის მიხედვით, საერთო სასამართლოები ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილავენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე, სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 21 მაისის ¹37 დადგენილებით დამტკიცებული ,,საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს" დებულების 1.1. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო სამთავრობო დაწესებულებაა, რომელიც მინდობილ სფეროში სახელმწიფო მმართველობის უზრუნველსაყოფად მოქმედებს საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში; ამავე დებულების მე-2 მუხლის მიხედვით, სამინისტრო განათლებისა და მეცნიერების სფეროში ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის გამტარებელი ორგანოა; დებულების 4.1. პუნქტის თანახმად, სამინისტროს სისტემა მოიცავს: ცენტრალურ აპარატს, ტერიტორიულ ორგანოებს - საგანმანათებლო რესურსცენტრებს... საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებს.

საკასაციო სასამართლო “საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ საჯარო სამართლის იურიდიული პირი არის შესაბამისი კანონით, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ან კანონის საფუძველზე ადმინისტრაციული აქტით შექმნილი ორგანიზაცია, რომელიც სახელმწიფოს კონტროლით ახორციელებს პოლიტიკურ, სახელმწიფოებრივ, სოციალურ, საგანმანათლებლო, კულტურულ და სხვა საქმიანობას. ხოლო ამავე კანონის 9.1. მუხლის თანახმად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი შეიძლება შეიქმნას მხოლოდ ისეთი საჯარო მიზნებისა და ფუნქციების შესასრულებლად, რომელთა განხორციელება უშუალოდ არ შედის სახელმწიფო მმართველობის ორგანოების კომპეტენციაში.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. “ა” მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, ამ კოდექსის მიზნებისთვის საქართველოს განათლების სამინისტროს სისტემაში შემავალი “სსიპ “კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტი” წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. “ა” მუხლის შესაბამისად სახელმწიფო, ადგილობრივი თვითმმართველობა ან მმართველობა, საჯარო სამართლის იურიდიული პირები ადმინისტრაციულ ორგანოებად განიხილებიან სწორედ მმართველობის, ადმინისტრირების ფუნქციის განხორციელებისას, რა დროსაც შებოჭილნი არიან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმებით დადგენილი პრინციპებითა და პროცედურებით, თუმცა, ეს არ გულისხმობს, რომ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის დირექტორის მიერ გამოცემული ყველა გადაწყვეტილება, მათ შორის ბრძანება _ წარმოადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.2. დ) მუხლით რეგლამენტირებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო “საჯარო სამსახურის შესახებ" კანონის 1.1 მუხლის საფუძველზე, რომელიც განსაზღვრავს საჯარო სამსახურის ცნებას, განმარტავს, რომ საჯარო სამსახური (შემდგომ სამსახური) არის საქმიანობა სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახაზინო (საბიუჯეტო) დაწესებულებებში, საჯარო ხელისუფლების ორგანოებში, ხოლო ამავე კანონის მე-4 მუხლი ადგენს საჯარო მოსამსახურის ცნებას, რომლის თანახმად, საჯარო მოსამსახურეს წარმოადგენს საქართველოს მოქალაქე, რომელიც ამ კანონით დადგენილი წესით და დაკავებული თანამდებობის შესაბამისად ეწევა ანაზღაურებად საქმიანობას სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის დაწესებულებაში.

საკასაციო სასამართლო “საჯარო სამსახურის შესახებ" კანონის 2.1 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სახაზინო (საბიუჯეტო) დაწესებულება (შემდგომ დაწესებულება) არის სახელმწიფო ბიუჯეტის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ბიუჯეტის სახსრებზე შექმნილი და ბიუჯეტის დაფინანსებაზე მყოფი დაწესებულება, რომლის ძირითად ამოცანას საჯარო ხელისუფლების განხორციელება წარმოადგენს, ხოლო ამავე კანონის მე-2 მუხლი ადგენს და განსაზღვრავს იმ დაწესებულებათა ჩამონათვალს, რომელში საქმიანობაც ითვლება საჯარო საქმიანობად, ხოლო საჯარო სამართლის იურიდიულ პირის “სსიპ კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტში” საქმიანობა ვერ მიიჩნევა საჯარო სამსახურად, როგორც ამ ნუსხაში არმყოფი დაწესებულება.

საკასაციო სასამართლო “საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 21.07.01წ ბრძანებულების შესაბამისად /რომლითაც დამტკიცდა რანგირების მიხედვით საჯარო სამსახურის თანამდებობათა თანდართული რეესტრი/, განმარტავს, რომ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირში მომუშავე თანამშრომელი, როგორც საჯარო მოსამსახურე, აღნიშნულ რეესტრში არ ფიქსირდება, შესაბამისად, მითითებული თანამდებობა ვერ იქნება განხილული საჯარო სამსახურად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართო განმარტავს, რომ საჯარო უფლებამოსილების დელეგირების მიზნით შექმნილი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შრომით საქმიანობას კანონმდებელი. შესაბამისად საკანონდებლო ბაზა, არ განაკუთვნებს საჯარო-შრომით სამართლებრივ, სპეციალური კანონით “საჯარო სამსახურის შესახებ” მოწესრიგებულ სამართალურთიერთობას.

ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა, როგორც სსიპ “სსიპ კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტის” თანამშრომელთა გათავისუფლებისა და დისციპლინური დასჯის ღონიძიებების კანონიერების შეფასებისას არ გამოიყენება “საჯარო სამსახურის შესახებ”' კანონის დებულებები, რამდენადაც ეს უკანასკნელნი არ წარმოადგენენ მითითებული კანონის სუბიექტებს, შესაბამისად, სამართლის ნორმის გავრცელება ამგვარ პირებზე დაუშვებელია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ლ. ს.-ის სამსახურიდან გათავისუფლების დროს შეწყდა კერძო სამართლებრივი, შრომითი ურთიერთობა ერთის მხრივ, ადმინისტრაციულ ორგანოსა და მეორე მხრივ - ფიზიკურ პირებს შორის, რომლის კანონიერების შეფასების უფლებამოსილება გააჩნია სამოქალაქო საქმეთა სასამართლოს, რამდენადაც სწორედ მითითებული კერძო სამართლის კანონმდებლობა არეგულირებს საქართველოში მცხოვრებ მუშაკთა შრომით ურთიერთობებს საწარმოსთან, დაწესებულებასთან და ორგანიზაციასთან (მიუხედავად მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა) შრომის კანონთა კოდექსის 1.1. მუხლის თანახმად.

აღსანიშნავია, რომ თავად სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაც საქმეთა განსაზღვრის პრინციპად აღიარებს არა დავის სუბიექტებს, არამედ, სამართლებრივ ურთიერთობას, კერძოდ, სსს კოდექსის 11.1. “ა” მუხლის მიხედვით: სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე, იურიდიულ პირებს შორის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული დავა სწორედ სამოქალაქო ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავაა და მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოპასუხე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მიზნებისთვის წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოა, მოცემულ შრომით დავას არ განაკუთვნებს ადმინისტრაციულ კატეგორიას, რამდენადაც ერთ-ერთ განმსაზღვრელ ელემენტს დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის სწორედ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართალურთიერთობა წარმოადგენს, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის.

ამდენად, ის გარემოება, რომ სარჩელი აღძრულია მოპასუხის _ სსიპ კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტის _ საჯარო უფლებამოსილების განმხორციელებელ სუბიექტის მიმართ, ვერც ერთ შემთხვევაში ვერ მიიჩნევა საქმის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიკუთვნების წინაპირობად, ხოლო ის ფაქტი, რომ დავის საგანს წარმოადგენს დაწესებულების დირექტორის ბრძანება, არ ნიშნავს, რომ გასაჩივრებულია ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ვინაიდან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის “დ” ქვეპუნქტის მიხედვით, ასეთად მიიჩნევისათვის აუცილებელია ოთხი ელემენტის არსებობა.

საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა, რა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2005 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით (ადმინისტრაციულ საქმეზე ¹ბს-713-300(კ-05), ნ. ხ.-ის საკასაციო საჩივრისა გამო, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 16 მარტის განჩინებაზე, მოწინააღმდეგე მხარე თელავის რაიონის გამგეობის მიმართ, განკარგულების გაუქმების, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ) მოხდენილ განმარტებას შემდეგზე, რომ:

“ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული ქმედების ადმინისტრაციულ აქტად მიჩნევისათვის აუცილებელია, ის ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით აკმაყოფილებდეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის “დ” პუნქტით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული აქტის ლეგალური დეფინიციის ყველა ელემენტს, კერძოდ:

1. სადავო ურთიერთობის ერთ-ერთი მხარე არის ადმინისტრაციული ორგანო _ ადმინისტრაციული აქტის ავტორი;

2. სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული /საჯარო/ სამართლის კანონმდებლობიდან;

3. ადმინისტრაციული ორგანოს ღონისძიება მიმართულია კონკრეტული შემთხვევის მოწესრიგებისაკენ.

4. ადმინისტრაციული ორგანოს ეს ღონისძიება /იგულისხმება შემდეგი ელემენტი: “აწესებს, წყვეტს ან ადასტურებს”/ მიმართულია სამართლებრივი მდგომარეობის შეცვლისაკენ, ე.ი. ის აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის სამართლებრივ მდგომარეობას.

ადმინისტრაციულ სამართალში მოქმედი პრინციპის მიხედვით, ადმინისტრაციულ ორგანოს აქვს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის არჩევანის თავისუფლება. ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია კონკრეტული სამართალურთიერთობა მოაწესრიგოს იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების გზით, რომელიც, მისივე აზრით, უფრო ეფექტურია კონკრეტულ შემთხვევაში. ადმინისტრაციული ორგანოს არჩევანის თავისუფლების ფარგლები მთავრდება იქ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც კანონი ზუსტად უთითებს მოცემული ურთიერთობისათვის ამა თუ იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების აუცილებლობას ან ეს გამომდინარეობს კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობის თავისებურებიდან.”

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საჯარო დაწესებულებები რომელთა საქმიანობა მოქმედი კანონმდებლობით არ მიიჩნევა საჯარო სამსახურად, შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებს ამყარებენ კერძოსამართლებრივი საკანონმდებლო აქტის _ შრომის კოდექსის საფუძველზე, ისევე, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირები.

საკასაციო სასამართლო შრომის კოდექსის 53-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ ამ კოდექსის მოქმედება ვრცელდება არსებულ სამართალურთიერთობებზე, მიუხედავად მათი წარმოშობის დროისა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ლ. ს.-სთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა შეწყდა ახალი შრომის კოდექსის მოქმედების პირობებში, ასევე დისციპლინური დასჯის ღონისძიება ნ. ჭ.-ს მიმართ აღნიშნული ნორმატიული აქტის მოქმედების პირობებში იქნა გამოყენებული, რის გამოც მოცემულ შემთხვევაში სადავო საკითხის გადასაწყვეტად გამოყენებული უნდა იქნეს შრომის კოდექსით დადგენილი დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის მარეგულირებელი ნორმები, რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციის მიერ ბრძანების გამოცემის გზით სწორედ ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლას ჰქონდა ადგილი. ასევე, შრომის კოდექსით უნდა იქნეს დარეგულირებული ნ. ჭ.-ს მიმართ ადმინისტრაციის მიერ დისციპლინური ზემოქმედების ზომის გამოყენების კანონიერება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კერძო და საჯარო სამართლის დოქტრინის შესაბამისად, შრომის კანონთა კოდექსი არ განეკუთვნება საჯაროსამართლებრივ საკანონმდებლო აქტს, შესაბამისად, იგი არ შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას და მის საფუძველზე გამოცემული აქტები არ შეიცავს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ერთ-ერთ აუცილებელ ელემენტს _ აქტი არ არის გამოცემული ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო დასძენს, რომ შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით კერძოსამართლებრივ ურთიერთობას წარმოადგენს, მაგრამ იმავდროულად, კანონმდებლის მიერ საჯარო შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება უზრუნველყოფილ იქნა საჯარო სამართლებრივი ნორმატიული აქტით _ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონით, რომლის მიხედვით საჯარო სამსახურში შრომითი ურთიერთობის მოწესრიგებისათვის ადმინისტრაციულ ორგანოს მკაფიოდ განესაზღვრა საქმიანობის ფორმები, როგორც სამართლებრივი აქტის, ასევე ხელშეკრულების /იხ. მუხლის 7/ სახით, საჯარო სამსახურში ბრძანების გამოცემით ხდება საჯარო მოხელისათვის საჯაროსამართლებრივი კომპეტენციის გადაცემა და შესაბამისად, იმ შეღავათების მინიჭება და გარანტიებით აღჭურვა, რაც კანონით გათვალისწინებულია საჯარო მოხელისათვის, ხოლო დავის წარმოშობის პირობებში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის დანაწესის მიხედვით, როგორც ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართალურთიერთობიდან წარმოშობილი დავა ექვემდებარება ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით განხილვას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ვერ ექნება ადგილი, ვინაიდან სადავო ბრძანება გამოცემულია კერძოსამართლებრივი კანონმდებლობის საფუძველზე და მისი მართლზომიერების შემოწმებისას უფლებამოსილ სასამართლოს წარმოადგენს სამოქალაქო სასამართლო, სსსკ-ის მე-11 მუხლის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაწესებულების ადმინისტრაცია (როგორც საჯარო, ისე კერძო სამართლის იურიდიული პირები) ადმინისტრირებისას, ორგანიზაციული საკითხების მოწესრიგებისას არცთუ იშვიათად იყენებენ ბრძანებას, როგორც გადაწყვეტილების ფორმას, რაც არცერთ შემთხვევაში არ უნდა იქნას გაგებული, როგორც ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა, ვინაიდან ამგვარი იურისდიქცია მხოლოდ ადმინისტრაციულ ორგანოებს გააჩნიათ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობას არ გააჩნია საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი ძირითადი ელემენტი _ დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, რის გამოც არ არსებობს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლით განსაზღვრული პირობები დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების პროცედურით განხილვა გამოიწვევს საპროცესო ნორმების ისეთ დარღვევას, რომელიც აუცილებლად განაპირობებს საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების დადგენას, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან, რომელთა გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციულმა სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა სადავო სამართალურთიერთობას, მართებულად იმსჯელა, რომ მოცემული დავა არ არის დაკავშირებული იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან, რომელიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველი დავა წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის ,,ა" ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ სამოქალაქო დავას და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგია წარმოადგენს საგნობრივად განსჯად სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 2.1; 26.3 საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11, 390-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ს.-ისა და ნ. ჭ.-ს სარჩელი მოპასუხის _ სსიპ კორნელი კეკელიძის ხელნაწერთა ინსტიტუტის მიმართ, განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;

2. საქმე გადაეცეს განსჯად სასამართლოს;

3. წინამდებარე განჩინება გაეგზავნოთ მხარეებს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.