ბს-827-789(გ-07) 15 ნოემბერი, 2007წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატამ

შემადგენლობით:

ლალი ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე განიხილა განსჯადობის შესახებ დავა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიასა და ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას შორის

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2004 წლის 1 მარტს თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ე. ო-მა მოპასუხეების _ ქ. თბილისის ნოტარიუს ლ. შ-ის, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველოს ¹1 რეგიონალური ბაზის, მესამე პირების _ ო. ტ-სა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველოს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველოს სამმართველოს ¹1 რეგიონალური ბაზის წარმომადგენელსა და ო. ტ-ს შორის 2002 წლის 16 სექტემბერს დადებული საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

ე. ო-ი 1992 წლიდან ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ....... ქ. ¹15-ში მდებარე ერთსართულიან საცხოვრებელ სახლში. აღნიშნული სახლი სამხედრო უწყების საკუთრებას წარმოადგენდა. იგი შედგებოდა მხოლოდ ორი ოთახისაგან, რომელიც განლაგებული იყო პირველ სართულზე და დამხმარე ფართისაგან, რომელშიც ასევე შედიოდა სხვენი. აღნიშნულ ფართში საცხოვრებლად გადავიდა 1992 წელს. იმ პერიოდში სხვენში ჩაწერილი დახვდა ო. ტ-ი.

1992 წლის 29 ივლისს მოსარჩელემ კანონით დადგენილი წესით მოახდინა მის კანონიერ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი ფართის, კერძოდ, ორივე საცხოვრებელი ოთახისა და დამხმარე ფართის, მთლიანობაში 40კვ.მ სასარგებლო ფართის პრივატიზება, რის შემდეგაც მასა და თავდაცვის სამინისტროს შორის დაიდო ხელშეკრულება სანოტარო წესის დაცვით.

2002 წლის 19 სექტემბერს მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ ო. ტ-მა, რომელიც საცხოვრებელი სახლის მხოლოდ სხვენში იყო ჩაწერილი და რომელსაც მასში უკანასკნელი 12 წლის განმავლობაში არ უცხოვრია, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველოს მიერ 2002 წლის 16 ივლისს გაცემული ნებართვის საფუძველზე, 2002 წლის 16 სექტემბრის სანოტარო აქტით მოახდინა ქ. თბილისში, .......... ქ. ¹15-ში მდებარე ერთსართულიანი სახლის სხვენის, როგორც საცხოვრებელი ფართისა და 28.7კვ.მ დამხმარე ფართის პრივატიზება, რითაც დაირღვა, მისი, როგორც მესაკუთრის კანონიერი უფლებები და ინტერესები.

მოსარჩელის აზრით, თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველოს ¹1 რეგიონალური ბაზის წარმომადგენელსა და ო. ტ-ს შორის გაფორმებული 2002 წლის 16 სექტემბრის აქტით დამოწმებული გარიგება საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაციის შესახებ, მართლსაწინააღმდეგო და ამორალურ გარიგებას წარმოადგენდა. თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენელს უფლება ჰქონდა მოეხდინა მხოლოდ ო. ტ-ის მიერ დაკავებული 10კვ.მ სხვენის პრივატიზება, მაშინ როცა აღნიშნულ ფართთან პრივატიზებულ იქნა 28.78კვ.მ დამხმარე ფართიც.

“საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციისა და პირადობის დადასტურების წესის შესახებ” საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე საცხოვრებელ სადგომში ჩაწერის ფაქტი შეიძლებოდა გამხდარიყო ბინის პრივატიზების საფუძველი, მაგრამ 1996 წლის 27 ივნისიდან, მითითებული კანონის ამოქმედების შემდეგ დადგინდა სხვაგვარი წესი. ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილში მიეთითა, რომ რეგისტრაცია ან რეგისტრაციის არქონა არ შეიძლება გახდეს საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა კონსტიტუციური უფლებებისა და თავისუფლებების შეზღუდვის, მათ შორის საკუთრების განკარგვის უფლების შეზღუდვის საფუძველი ან მათი განხორციელების პირობა. ამავე კანონის მე-3-7 მუხლებში ჩამოყალიბებული დებულებების გათვალისწინებით, ო. ტ-ი მოხსნილი უნდა ყოფილიყო რეგისტრაციიდან.

მართალია, ო. ტ-ს სამხედრო უწყების მიერ კანონიერ მფლობელობაში გადაეცა სადავო საცხოვრებელი სახლის სხვენი, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავდა, რომ აღნიშნული მის ფაქტობრივ მფლობელობაში იმყოფებოდა, რადგან ო. ტ-ი მთელი 12 წლის განმავლობაში მასში არ ცხოვრობდა.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 და 1994 წლის 5 აგვისტოს ¹520 დადგენილებების მოთხოვნათა შესაბამისად, მოქალაქეებს უფლება ჰქონდათ, მოეხდინათ სახელმწიფო და საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაცია, ე.ი. ბინაზე პრივატიზების განსახორციელებლად აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა მისი ფაქტობრივი ფლობა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია (ს.ფ. 3-17).

“რაიონული (საქალაქო) სასამართლოების შექმნის, მათი სამოქმედო ტერიტორიისა და მოსამართლეთა რაოდენობის განსაზღვრის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 14 ნოემბრის ¹649 ბრძანებულებაში 2005 წლის 12 აპრილის საქართველოს პრეზიდენტის ¹213 ბრძანებულებით შეტანილი ცვლილების თანახმად, ლიკვიდირებულ იქნა თბილისის რაიონული სასამართლოები და შეიქმნა თბილისის საქალაქო სასამართლო სპეციალიზებული ადმინისტრაციულ საქმეთა, სამოქალაქო საქმეთა და სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიებით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

საქალაქო სასამართლომ მუთითა, რომ “საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-16 მუხლის თანახმად, რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს განსჯადობას მიკუთვნებულ საქმეებს განსაზღვრავს საპროცესო კანონი. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღნიშნული კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული დავა განსახილველად ექვემდებარებოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს საქმე, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არაუფლებამოსილ სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის უფლებამოსილ სასამართლოს. შესაბამისად, ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ე. ო-ის სასარჩელო განცხადება უნდა გადაგზავნოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას (ს.ფ. 116).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 23 ივნისის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველო ამოირიცხა მოცემული საქმიდან, როგორც მხარე, ხოლო ო. ტ-ი ჩაება საქმეში მოპასუხედ (ს.ფ. 166).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგია 2007 წლის 27 ივლისის განჩინებით არ დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ საქმის განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტას და ე. ო-ის სარჩელი განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად გადაუგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინების მოტივები მდგომარეობს შემდეგში:

სარჩელში აღნიშნულია და მოსარჩელე თავის მოთხოვნებს ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო პრივატიზების ხელშეკრულება გაფორმებულია კანონდარღვევით და წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო და ამორალურ გარიგებას, რომ მისი დადება მოხდა კანონდარღვევით და არ მოხდა იმ ფართის პრივატიზება, რისი უფლებამოსილებაც ხელშეკრულების დადებაზე საამისოდ უფლებამოსილ პირს ჰქონდა, რომ არ შეიძლებოდა აღნიშნული ფართის პრივატიზება, რადგან იგი არასაცხოვრებელ ფართს წარმოადგენდა, რომ შესაბამის პირს არ ჰქონდა იგი ფაქტობრივ მფლობელობაში და ა.შ.

როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, ძირითად ფაქტობრივ გარემოებას, რასაც მოსარჩელის მოთხოვნა ემყარება, წარმოადგენს, თუ რამდენად იყო შესაძლებელი შესაბამისი ფართის პრივატიზება, რამდენად შეესაბამება აღნიშნული ფართი ორდერში მითითებულ ფართს, იყო თუ არა შესაძლებელი საერთოდ აღნიშნული ფართის პრივატიზება, მოქმედებდნენ თუ არა ხელშეკრულების მხარეები უფლებამოსილების ფარგლებში, კანონის შესაბამისად. მხარეთა განმარტებით, მათ შორის ასევე მიმდინარეობდა სხვა დავა ნებართვასთან დაკავშირებით. დავის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს ორდერი და ის გარემოება, თუ რამდენადაა ორდერში მითითებული ფართის ოდენობის შესაბამისი ფართის პრივატიზება განხორციელებული, რამდენად სწორად იყო გაცემული ნებართვა ო. ტ-ზე. მხარეთა მიერ სადავოდ არის გამხდარი, თავდაცვის სამინისტროს შესაბამისმა დანაყოფმა სწორად განახორციელა თუ არა პრივატიზება, შესაბამისად, მოხდა თუ არა მისი გაფორმება, იყო თუ არა დადგენილი წესით გაცემული ის ნებართვები და ორდერები, რის საფუძველზეც ფლობდა და შემდეგ პრივატიზება განახორციელა ო. ტ-მა და თავდაცვის სამინისტრომ.

მოცემულ საქმეზე დავის საგანს წარმოადგენს პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. აღნიშნული ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენს თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველოს ¹1 რეგიონალური ბაზა. იმის მიუხედავად, ამ ეტაპზე მოსარჩელეს ვინ ჰყავს მითითებული შესაბამის მხარედ, არ იცვლება დავის ადმინისტრაციული წესით განსჯადობა.

სადავო ხელშეკრულების ობიექტი (ბინა) განეკუთვნებოდა თავდაცვის სამინისტროს, სახელმწიფოს საკუთრებას, საუწყებო ბინას და სასამართლოს მოსაზრებით, მისი განკარგვა კონკრეტულმა პირმა განახორციელა სწორედ შესაბამისი უწყების, სახელმწიფოს სახელით, რის გამოც აღნიშნული ხელშეკრულება შეიძლებოდა განხილული ყოფილიყო, როგორც საცხოვრებელი ფართის პრივატიზების კლასიკური შემთხვევა, რაც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საფუძველი იყო სასამართლოსათვის, მიეჩნია იგი ადმინისტრაციული წესით განსჯად საქმედ.

მოცემული დავის განხილვისას სხვა ნორმატიულ კანონმდებლობასთან ერთად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება, რაც ასევე გარკვეულწილად წარმოადგენდა მის ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად (გარიგებად) მიჩნევის პირობას (ს.ფ. 259-264).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, განსჯადობის საკითხის გამორკვევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ო-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად ამოსავალია სადავო სამართალურთიერთობის შინაარსი და შესაბამისად, ამ სამართალურთიერთობის სამართლებრივი საფუძველი _ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის მიხედვით, სასამართლოში დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა.

საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ზ” ქვეპუნქტის საფუძველზე განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქოსამართლებრივ ხელშეკრულებას. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია, დადოს როგორც ადმინისტრაციული, ისე სამოქალაქო ხელშეკრულება. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ხასიათის განმსაზღვრელ ამოსავალ ელემენტს წარმოადგენს მისი, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელება.

ე. ო-ის სარჩელის დავის საგანია საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. აღნიშნული ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენენ ფიზიკური პირი ო. ტ-ი და ადმინისტრაციული ორგანო _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ინფრასტრუქტურის მთავარი სამმართველოს ¹1 რეგიონალური ბაზა. სადავო ხელშეკრულების საგანი _ ბინა განეკუთვნებოდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკუთრებას და იგი სახელმწიფოს სახელით იქნა განკარგული. ხელშეკრულების დადების სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება, რომლითაც მოწესრიგებულია საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) განხორციელების პირობები.

სახელმწიფო ქონების განსახელმწიფოებრიობა _ პრივატიზაცია _ სახელმწიფოს განსაკუთრებულ საჯარო უფლებამოსილებას განეკუთვნება. პრივატიზაციის პროცესი არ არის კერძოსამართლებრივი ურთიერთობა და ამ შემთხვევაში სახელმწიფო ვერ გამოვა როგორც კერძო პირი, როგორც ურთიერთობის თანასწორი მონაწილე. შესაბამისად, სახელმწიფო ქონების პრივატიზების მიზნით დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას.

მოცემული საქმის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსჯადობას არ გამორიცხავს ის გარემოება, რომ სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მასში მონაწილე ადმინისტრაციული ორგანო ამორიცხა საქმიდან. ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განსჯადობისათვის განმსაზღვრელია დავის ადმინისტრაციული შინაარსი, რაც ამ შემთხვევაში სახეზეა. რაც შეეხება მხარეთა სწორ განსაზღვრას, აღნიშნულ საკითხზე უნდა იმსჯელოს განსჯადმა სასამართლომ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ე. ო-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, მე-2 მუხლით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. ო-ის სარჩელი პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ განსჯადობით განსახილველად გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.