ბს-857-824(გ-08) 23 სექტემბერი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

მიღების ადგილი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატებს შორის დავა განსჯადობის თაობაზე, საქმეზე გ. კ.-ის სარჩელის გამო, მოპასუხე – რ. კ.-ის მიმართ და რ. კ.-ის შეგებებული სარჩელის გამო, მოპასუხეების _ გ. კ.-ისა და სიღნაღის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 18 ნოემბერს გ. კ.-მა სარჩელი აღძრა სიღნაღის რაიონულ სასამართლოში რ. კ.-ის მიმართ და მოითხოვა სამოქალაქო კოდექსის 180-181-ე მუხლების შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან ხელშეშლის აღკვეთა საერთო გზით სარგებლობისას, ასევე მოპასუხის ნაკვეთის გამიჯვნა საერთო სარგებლობის ნაკვეთისაგან შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელისა და მოპასუხის ნაკვეთებს აქვს საერთო შესასვლელი, რომელიც მოპასუხემ ჩაკეტა მიუხედავად ადგილობრივი ორგანოების მითითებისა, რომ მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, ესარგებლა საერთო შესასვლელით (იხ. ს.ფ. 1).

2003 წლის 4 დეკემბერს რ. კ.-მა შეგებებული სარჩელი აღძრა სიღნაღის რაიონულ სასამართლოში გ. კ.-ისა და სოფელ ...-ის საკრებულოს მიმართ და მოითხოვა სოფელ ...-ის საკრებულოს 1991 წლის 19 ივლისის აქტის ბათილად ცნობა და სამოქალაქო კოდექსის 180-181-ე მუხლების თანახმად, მოპასუხის მიერ მოსარჩელის ნაკვეთთან მისასვლელი გზით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა და მოსარჩელისათვის ნაკვეთთან დამაკავშირებელი, მოპასუხის ეზოზე გამავალი გზით სარგებლობის უფლების მინიჭება შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელის მითითებით, მისი და მოპასუხის ეზოები იყო საერთო სარგებლობის, მათ ეზოებს შორის კი განთავსებულია მოსარჩელის ძმის – გ. კ.-ის ეზო, ხოლო მოპასუხე გ. კ.-ის ეზოს გვერდით მდებარეობს მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი. ისინი წლების მანძილზე სარგებლობდნენ საერთო ფართით. გ. კ.-მა გამიჯნა მოსარჩელის ეზო კედლით, შეაბა ჭიშკარი, რაზეც მოსარჩელე დათანხმდა იმ პირობით, რომ ისარგებლებდა მისი ეზოთი, რადგან ნაკვეთს არა აქვს სხვა მისასვლელი გზა. მხარეებს შორის არსებობდა შეთანხმება, რომ ორივე შეაბამდა ჭიშკარს, მაგრამ ისარგებლებდნენ ერთმანეთის ეზოებით. მოპასუხემ უფრო ადრე მოახდინა ეზოს იზოლირება და მოპასუხეს არ აძლევს უფლებას, ისარგებლოს მისი ეზოთი.

მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ სოფელ ...-ის საკრებულომ 1991 წლის 19 ივლისს გამოსცა აქტი, რომლითაც უგულებელყოფილია მისი უფლება.

მოსარჩელის მითითებით, სადავო აქტი უკანონოა, რადგან მასში არასწორადაა მითითებული ეზოს ზომების ოდენობა, ასევე ფაქტობრივი გარემოება. მოსარჩელის ეზოს ფართი გაზრდილია მისი ძმის _ გ. კ.-ის კუთვნილი ეზოს ფართის ხარჯზე. აქტი შედგენილია არაუფლებამოსილი პირების მიერ, რადგან მათ კომპეტენციაში არ შედის სანიტარული მდგომარეობის განსაზღვრა. ასევე არასწორადაა დაფიქსირებული საუბნო გზის დასაწყისი და დასასრული (იხ. ს.ფ. 28-31).

სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით გ. კ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მის საცხოვრებელ სახლთან მისასვლელი გზა დარჩა საერთო სარგებლობაში, ხოლო ჭიშკრის აღებაზე ეთქვა უარი უსაფუძვლობის გამო; ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა რ. კ.-ის შეგებებული სარჩელი და ნება დაერთო ისარგებლოს გ. კ.-ის ეზოთი თავის ნაკვეთთან მისასვლელად, ხოლო ჭიშკრის აღებაზე ეთქვა უარი უსაფუძვლობის გამო; სასარჩელო მოთხოვნა სოფელ ...-ის საკრებულოს 1991 წლის 19 ივლისის აქტის გაუქმების თაობაზე დაკმაყოფილდა (იხ. ს.ფ. 82-83).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. კ.-მა (იხ. ს.ფ. 91-95).

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით გ. კ.-ის სააპელაციო საჩივარი სოფელ ...-ის საკრებულოს 1991 წლის 19 ივლისის აქტის გაუქმების ნაწილში განსახილველად გადაეცა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო საჩივარზე საქმის წარმოება შეჩერდა, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ...-ის საკრებულოს გასაჩივრებული აქტით რ. კ.-ს აეკრძალა საუბნო გზის დასაწყისში ჭიშკრის შებმა. სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კი გ. კ.-ს უარი ეთქვა ჭიშკრის აღების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სასარჩელო მოთხოვნა და სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა ჭიშკრის აღების თაობაზე ემყარება 1991 წლის 19 ივლისის აქტს, რომელიც გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო საჩივარი სოფელ ...-ის საკრებულოს 1991 წლის 19 ივლისის აქტის გაუქმების თაობაზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ნაწილში განეკუთვნება ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას, რადგან მოთხოვნის მითითებულ ნაწილში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოა (იხ. ს.ფ. 159-160).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 30 აპრილის განჩინებით სოფელ ...-ის საკრებულოს უფლებამონაცვლედ დადგინდა სიღნაღის მუნიციპალიტეტი (იხ. ს.ფ. 183-185).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 ივნისის განჩინებით გ. კ.-ის სააპელაციო საჩივარი სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებაზე საქმის მასალებთან ერთად განსჯადობის თაობაზე დავის გადასაწყვეტად გადმოიგზავნა საკასაციო სასამართლოში, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება დაუსაბუთებელია, რადგან ეფუძნება მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ მოპასუხე მოცემულ დავაში ადმინისტრაციული ორგანოა, რადგან მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა არ არის საკმარისი დავის ადმინისტრაციული წესით განხილვისათვის. კონკრეტულ შემთხვევაში გადამწყვეტია გაირკვეს, ...-ის საკრებულოს გამგეობის 1991 წლის 19 ივლისის აქტი წარმოადგენს თუ არა ადმინისტრაციულ აქტს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო აქტი თავისი ფორმითა და შინაარსით ვერ ჩაითვლება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის “დ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად, რადგან იგი მხარეთა შორის არსებული სამეზობლო, საადგილმამულო დავის გადაწყვეტის თაობაზე ინფორმაციული, სარეკომენდაციო ხასიათისაა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო კანონმდებლობა, შესაბამისად, განსახილველი დავა სამართლებრივად არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველად დავას და იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 11.1 მუხლით გათვალისწინებული სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავაა (იხ. ს.ფ. 210-213).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, განსჯადობის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატების მოსაზრებების გაცნობის შედეგად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.3. მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე, წყვეტს რა დავას სასამართლოთა შორის განსჯადობის თაობაზე, მიაჩნია, რომ გ. კ.-ის სააპელაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განსჯად ადმინისტრაციულ დავას წარმოადგენს, შესაბამისად, საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს მითითებულ სასამართლოს განსჯადობის მიხედვით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე კოდექსის 2.3 მუხლის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ამდენად, მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით განისაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 მუხლებში დაკონკრეტებული დავები, აგრეთვე სხვა დავები, რომლებიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან არის წარმოშობილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვისათვის აუცილებელ ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც მითითებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 და 2.3 მუხლებში, ამასთან აღნიშნული დავები წარმოშობილი უნდა იყოს იმ სამართალურთიერთობებიდან, რომლებიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სამოქალაქო საქმეთა პალატის დასკვნას, რომ მოცემული დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავათა კატეგორიას განეკუთვნება და მიაჩნია, რომ სამოქალაქო საქმეთა პალატამ არსებითად სწორად შეაფასა კონკრეტული დავა, მაგრამ სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას ამგვარი დასკვნის გაკეთებისათვის, კერძოდ, პალატამ დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიას მიკუთვნების ერთადერთ კრიტერიუმად მიიჩნია დავაში ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა, რაც არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის, რადგან ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65¹.1 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანო კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში მოქმედებს როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი. ამდენად, მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა საქმეში არ არის განმსაზღვრელი დავის ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვისათვის.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დასკვნას მოცემული დავის სამოქალაქოდ მიჩნევის თაობაზე. კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია სოფელ გურჯაანის საკრებულოს, რომელიც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. “ა” მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს, 1991 წლის 19 ივლისის აქტის ბათილად ცნობა, რომლითაც დადგინდა, რომ რ. კ.-მა უნდა აიღოს და სხვა ადგილზე გადაიტანოს საღორე, ხოლო მეზობლების კუთვნილი ეზოთი სარგებლობის უფლება მიენიჭებოდათ მხარეთა შორის შეთანხმების მიღწევის შედეგად. ასევე დადგინდა, რომ საუბნო გზა არ ეკუთვნოდა არც ერთ ოჯახს, რის გამოც რ. კ.-ს აეკრძალა მისი ნაწილის მიერთება და ნება დაერთო მიეერთებინა ქუჩა შ. კ.-ის გზის მარცხენა მხარეს, ასევე შემოეღობა თავისი კუთვნილი მიწის ფართი. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზირებს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დასკვნას დავის სამოქალაქოდ მიჩნევის თაობაზე, იმ მოტივით, რომ გასაჩივრებული აქტი არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს და იგი მხარეთა შორის არებული სამეზობლო, საადგილმამულო დავის გადაწყვეტის თაობაზე ინფორმაციული, სარეკომენდაციო ხასიათის დოკუმენტია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის შეფასება ადმინისტრაციული სასამართლოს განსჯის საგანს წარმოადგენს და მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ სადავო აქტი არ განეკუთვნება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის “დ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, არ ხდის მოცემულ დავას სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველს. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო სასამართლოს კომპეტენციას არ განეკუთვნება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ თავის კომპეტენციას მიკუთვნებული საკითხის გადაწყვეტისას გამოყენებული ფორმის სამართლებრივი შეფასება.

ადმინისტრაციულ სამართალში მოქმედი პრინციპის მიხედვით, ადმინისტრაციულ ორგანოს აქვს საქმიანობის სამართლებრივი ფორმის არჩევანის თავისუფლება. ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია კონკრეტული სამართალურთიერთობა მოაწესრიგოს იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების გზით, რომელიც, მისივე აზრით, უფრო ეფექტურია კონკრეტულ შემთხვევაში. ადმინისტრაციული ორგანოს არჩევანის თავისუფლების ფარგლები მთავრდება იქ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც კანონი ზუსტად უთითებს მოცემული ურთიერთობისათვის ამა თუ იმ სამართლებრივი ფორმის გამოყენების აუცილებლობას ან ეს გამომდინარეობს კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობის თავისებურებიდან.

ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელებული ქმედების ადმინისტრაციულ აქტად მიჩნევისათვის აუცილებელია, ის ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით აკმაყოფილებდეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. მუხლის “დ” პუნქტით განსაზღვრულ ადმინისტრაციული აქტის ლეგალური დეფინიციის ყველა ელემენტს, კერძოდ:

1. სადავო ურთიერთობის ერთ-ერთი მხარე არის ადმინისტრაციული ორგანო _ ადმინისტრაციული აქტის ავტორი;

2. სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს ადმინისტრაციული /საჯარო/ სამართლის კანონმდებლობიდან;

3. ადმინისტრაციული ორგანოს ღონისძიება მიმართულია კონკრეტული შემთხვევის მოწესრიგებისაკენ;

4. ადმინისტრაციული ორგანოს ეს ღონისძიება /იგულისხმება შემდეგი ელემენტი: “აწესებს, წყვეტს ან ადასტურებს” / მიმართულია სამართლებრივი მდგომარეობის შეცვლისაკენ, ე.ი. ის აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის სამართლებრივ მდგომარეობას.

ამდენად, აღნიშნულიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას არ უმსჯელია, სადავო აქტი რომელ კრიტერიუმს არ აკმაყოფილებს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დასკვნას იმის თაობაზე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს სამოქალაქო კანონმდებლობიდან და მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო პალატის დასკვნა დაუსაბუთებელია, რადგან პალატას არ შეუფასებია ის გარემოება, კონკრეტული საკითხის გადაწყვეტის უფლებამოსილება ადმინისტრაციულ ორგანოს აქვს თუ არა მინიჭებული ადმინისტრაციული კანონმდებლობით. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანო _ სოფელ ...-ის საკრებულო სადავო საკითხის გადაწყვეტისას ახორციელებდა თუ არა საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებას ადმინისტრაციული კანონმდებლობის შესაბამისად.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის სამოქალაქო სამართალწარმოების პროცედურით განხილვა გამოიწვევს საპროცესო ნორმების ისეთ დარღვევას, რომელიც აუცილებლად განაპირობებს საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების დადგენას, ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან, რომელთა გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

ამდენად, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დასკვნა მოცემული დავის სამოქალაქო კატეგორიად მიჩნევის შესახებ, შესაბამისად, გ. კ.-ის სააპელაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განსჯად ადმინისტრაციულ დავას წარმოადგენს, რის გამოც საქმე განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს მითითებულ სასამართლოს განსჯადობის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; 2.1; 26.3, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. კ.-ის სააპელაციო საჩივარი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

2. საქმე გადაეცეს განსჯად სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.