ბს-1003-961 (კ-09) 16 ნოემბერი, 2009 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თავმჯდომარე ლევან მურუსიძე (მომხსენებელი)
მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე
პაატა სილაგაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ შპს ,,...»
მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა საგადასასახადო ინსპექცია
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 ოქტომბრის განჩინება
სარჩელის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
შპს ,,...» 2006 წლის 13 ივნისს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის მიმართ და ამავე ინსპექციის 2006 წლის 25 მაისის ¹260 საგადასახადო მოთხოვნის, 2006 წლის 16 მაისის ¹128 ბრძანებისა და ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 16 დეკემბრის ¹2-03/10186 წერილის ბათილად ცნობა მოითხოვა.
მოსარჩელის განმარტებით, 2006 წლის 29 მაისს შპს ,,...» ჩაბარდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 16 მაისის ¹128 ბრძანება და ¹260 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც შპს-ს გადასახდელად დაერიცხა 50 179 ლარი, მათ შორის დღგ _ 31 991 ლარი, ჯარიმა _ 7 998 ლარი, საურავი _ 10 190 ლარი. აღნიშნული ბრძანების თანახმად, დარიცხვის საფუძველი გახდა კამერალური შემოწმების აქტი, ხოლო დასაბეგრი ბაზის განსაზღვრა უნდა განხორციელებულიყო ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 16 დეკემბრის ¹2-03/10186 წერილის საფუძველზე, რომელიც შეიცავდა საგადასახადო კოდექსის 227-ე მუხლის განმარტებას და გააჩნდა მეთოდური ხასიათი. მოსარჩელე თვლის, რომ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 16 დეკემბრის ¹2-03/10186 წერილით საგადასახადო კოდექსის 227-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განმარტებული იყო არასწორად, კანონშეუსაბამოდ. აღნიშნულ წერილში დაფიქსირებული მითითებების თანახმად, კავშირგაბმულობის მომსახურების ოპერაციებისათვის დღგ-ით დაბეგვრა უნდა განხორციელებულიყო კოდექსის ზოგად, თეორიულ პრინციპებზე დაყრდნობით. სადავო წერილი ასევე ეწინააღმდეგებოდა ამავე საკითხზე ამავე დეპარტამენტის 2005 წლის 25 მარტის ¹4-03/1984 წერილისა და მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 28 თებერვლის ¹11/794 წერილში დაფიქსირებულ შემდეგ პოზიციას, რომ საქართველოდან საზღვარგარეთ განხორციელებული სატელეფონო საუბარი განხილული უნდა ყოფილიყო დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციად, სადაც დასაბეგრი ოპერაციის თანხა შეადგენდა აბონენტისგან მიღებულ (მისაღებ) თანხასა და ამ მომსახურებისათვის საზღვარგარეთის ოპერატორისათვის გადარიცხულ (გადასარიცხ) თანხებს შორის სხვაობას, ხოლო საზღვარგარეთიდან საქართველოში განხორციელებულ ზარზე დასაბეგრი ოპერაციის თანხას წარმოადგენდა ამ მომსახურებისათვის მიღებული ან მისაღები თანხა. მოსარჩელე თვლიდა, რომ ეს მოსაზრება ზუსტად განმარტავდა საგადასახადო კოდერქსის 227-ე მუხლის მე-3 ნაწილს და ეთანხმებოდა მის პოზიციას.
ამდენად, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები ეწინააღმდეგებოდა საგადასახადო კოდექსის 227-ე მუხლის მე-3 ნაწილს და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-601 მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილობის საფუძველს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 22 იანვრის საოქმო განჩინებით საქმეში მოპასუხედ ჩაერთო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს ,,...» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს ,,...» მიერ 2005 წლის იანვრის თვეში საერთაშორისო კავშირგაბმულობის მომსახურების გაწევისას დასაბეგრი ოპერაციის თანხა გაანგარიშებული იყო არა თითოეული ოპერატორის მიხედვით, არამედ მთლიანი თანხიდან, ანუ შემომავალი ზარებისათვის მისაღები თანხები ერთი რიგის ოპერატორებისაგან, ხოლო გადასარიცხი თანხები სხვა რიგ ოპერატორებზე, რაც დაუშვებელი იყო საგადასახადო კოდექსის 277-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან (2004 წლის 22 დეკემბრის კანონი, 2006 წლის 25 მარტის ცვლილებებამდე) გამომდინარე. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხის _ მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის მიერ დარიცხვა განხორციელდა არაკანონისმიერი საფუძვლით, ვინაიდან მოსარჩელეს არ მიუთითებია და არც წარუდგენია აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. საქალაქო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის მოსაზრება საგადასახადო დეპარტამენტის 2005 წლის 16 დეკემბრის ¹2-03/10186 ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის უკანონობის თაობაზე, ვინაიდან მიიჩნია, რომ აქტში აღნიშნული გაანგარიშების პრინციპები იყო კანონშესაბამისი და არ არსებობდა მისი ბათილად ცნობის წინაპირობები.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს ,,...» (მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 11 ივნისის ¹113 ბრძანებით სამეწარმეო რეესტრში შეტანილი ცვლილებების თანახმად, შპს ,,...» ეწოდა შპს ,,...»), რომელმაც 2007 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. სააპელაციო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ შემოწმების აქტში არსებული ჩანაწერი, დასაბეგრი ოპერაციის თანხის გაანგარიშების თაობაზე, გამომდინარეობს სადავო წერილში მითითებული მაგალითიდან, რაც ეწინააღმდეგება საგადასახადო კოდექსის იმ დროს მოქმედ 227-ე მუხლის მე-3 ნაწილს, ვინაიდან კანონის ამ ნორმაში საუბარია არა კონკრეტულ ოპერატორებზე არამედ მათ ჯამზე და ისეთ ოპერატორებზეც, რომლებიც მას არ ემსახურებიან და საგადასახადო ორგანო დასაბეგრი ოპერაციის თანხის გამოთვლისას არ ითვალისწინებს. ამასთან, საგადასახადო კოდექსის ამ ნორმაში არსად არის მითითებული ტერმინები «თითოეული» და «ფარგლებში», რომელთა სადავო წერილში მოხსენება ხელს უწყობს კოდექსის ჩანაწერის არასწორ გაგებას. სააპელაციო საჩივრის ავტორი არ დაეთანხმა სასამართლოს მიერ საგადასახადო კოდექსის მე-18 მუხლზე მითითებით, მოპასუხეთა პოზიიის გაზიარებას და მიიჩნია, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებაში არ იყო განსაზღვრული, თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად. ამასთან, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში არ იყო აღნიშნული სასამართლოს მოსაზრებანი, რომლებიც უარყოფდა ამა თუ იმ მტკიცებულებას, რითაც მოსარჩელის მოსაზრებით დარღვეული იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 244-ე და 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, დაეთანხმა მათ სამართლებრივ შეფასებას და მიიჩნია, რომ არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შპს ,,...» და აღნიშნა, რომ საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში დანიშნული იყო 2008 წლის 1 ოქტომბერს, 16:30 საათზე. დანიშნულ დროს საქმის განხილვაში მონაწილეობის მისაღებად გამოცხადებულმა შპს ,,...» წარმომადგენელმა შეიტყო, რომ სხდომა ნაცვლად 16:30 საათისა დაიწყო 16:10 საათზე და გადაწყვეტილება გამოცხადდა 16:25 საათზე. კასატორი მიიჩნევს, რომ აღნიშნულით საშუალება არ მიეცა მონაწილეობა მიეღო სასამართლო განხილვაში. საკასაციო საჩივრის ავტორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახალი განხილვისათვის სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნებას.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 29 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად მიღებულ იქნა წარმოებაში, ხოლო ამავე სასამართლოს 2009 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და დადგინდა საქმის განხილვა მხარეთა დასწრების გარეშე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენით გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ შპს ,,...» საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.
საკასაციო სასამართლოს, საქმის მასალების მიხედვით, დადგენილად მიაჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
დადგენილია, რომ შპს ,,...» ჩატარებული 2006 წლის 16 მაისის კამერალური საგადასახადო შემოწმების შედეგად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 16 მაისის ¹128 ბრძანებით დამატებით გადასახდელად დაერიცხა დღგ-ს თანხა, სულ 50 179 ლარი, მათ შორის ძირითადი გადასახადი 21 991 ლარი, ჯარიმა _ 7998 ლარი, საურავი _ 10 190 ლარი. ამავე ბრძანების საფუძველზე 2006 წლის 25 მაისს შპს ,,...» წარედგინა ¹260 საგადასახადო მოთხოვნა, საგადასახადო კოდექსის 112-ე მუხლის საფუძველზე.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა შპს ,,...» წარმომადგენლის მონაწილეობის გარეშე. სააპელაციო პალატაში 2008 წლის 24 სექტემბერს გამართულ სხდომაზე დადგინდა, რომ საქმის განხილვა გაგრძელდებოდა მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის სტადიიდან 2008 წლის 1 ოქტომბერს, 16:30 საათზე. შპს ,,...» ჩაბარდა სასამართლო უწყება და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით ეცნობა სხდომის დღისა და დროის თაობაზე (ს.ფ. 166). სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვა გაგრძელდა 2008 წლის 1 ოქტომბერს, 16:10 საათზე და სხდომა დახურულად გამოცხადდა 16:25 საათზე. ამავე სხდომაზე საქმე განხილულ იქნა სააპელაციო საჩივრის ავტორის _ შპს ,,...» წარმომადგენლის დასწრების გარეშე, ვინაიდან სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 261.3-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა.
მოცემულ შემთხვევაში საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო საჩივრის ავტორი სააპელაციო პალატის 2008 წლის 1 ოქტომბრის სასამართლო სხდომის შესახებ გაფრთხილებული იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესის დაცვით, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მისი მონაწილეობა საქმის განხილვაში არ იქნა უზრუნველყოფილი, ვინაიდან სასამართლო სხდომა დაიწყო და დამთავრდა მისთვის სასამართლო უწყებით ცნობილ დროზე ადრე.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ბ» პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა. კერძოდ, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით ან მისი კანონიერი წარმომადგენლის გარეშე, თუ ასეთი წარმომადგენლობა კანონით იყო გათვალისწინებული, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ასეთი კანონიერი წარმომადგენელი ცნობს სასამართლო პროცესის წარმართვის მართზომიერებას; ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის _ შპს ,,...» წარმომადგენლის დაუსწრებლად, ვინაიდან საქმე განხილულ იქნა დანიშნულ დროზე ადრე. ამდენად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 ოქტომბრის განჩინება უნდა გაუქმდეს და მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე პალატას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს ,,...» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 1 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;
3. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
