¹ბს-1030-994(კ-08) 10 მარტი, 2009 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ლ.-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ სს «...» ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, რ. შ.-ი, გ. თ.-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

2007 წლის 13 ივლისს ნ. ლ.-მა სარჩელი აღძრა ხარაგაულის რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხეების – ხარაგაულის რაიონის გამგეობის, სს «...»-ის, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის დაბის ტერიტორიული ერთეულის, გ. თ.-ისა და რ. შ.-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 3340 ლარის ოდენობით /იხ. ს.ფ. 3, 16, ტ.I/.

საქმის გარემოებები:

2000 წლის 1 აპრილის საიჯარო ხელშეკრულებით მოსარჩელე ნ. ლ.-ს საქართველოს რკინიგზის დეპარტამენტისაგან იჯარით გადაეცა 6 კვ.მ მიწა, სადაც ჩადგა ლითონის კონსტრუქციის საცხოვრებელი ვაგონი, რომელსაც იყენებდა სამეწარმეო საქმიანობისათვის. აღნიშნული ვაგონის აღებას წლების მანძილზე ითხოვდა სს «...»-ის დირექცია იმ საფუძვლით, რომ მიწის ფართი, სადაც განთავსებული იყო ვაგონი, ეკუთვნოდა სს «...»-სს. რეალურად კი მიწის მესაკუთრეს წარმოადგენდა საქართველოს რკინიგზა. 2005 წლის 19 მაისს სს «...»-ის დირექციამ თავისი კუთვნილი «მაზ-ის» ტიპის სატვირთო ავტომანქანით, მოსარჩელისათვის შეტყობინებისა და ყოველგვარი წერილობითი დოკუმენტის გარეშე, გაიტანა ვაგონი ავტოსადგურისა და რკინიგზის მიმდებარე ტერიტორიიდან, რის გამოც დაზიანდა ვაგონი, კერძოდ, დაიმტვრა ხის იატაკი, გაიღო ბოქლომით დაკეტილი კარები და დაიკარგა სახელოსნო იარაღები. ასევე დაიკარგა ფულადი თანხა - 225 ლარის ოდენობით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მიმართა გამგებელს, რომელმაც აღუთქვა დახმარება ვაგონის შეკეთებაში, რაც მათი მხრიდან არ შესრულებულა. მოსარჩელემ გამგებლის ნებართვით ვაგონი დადგა ძველ ადგილზე, მაგრამ ივნისში მოპასუხეებმა კვლავ შეტყობინებისა და წერილობითი ნებართვის გარეშე გაიტანეს ვაგონი, რის შედეგადაც იგი საბოლოოდ დაზიანდა და დაიკარგა დარჩენილი ხელსაწყოებიც.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

აუდიტორული დასკვნით შეფასებულ იქნა დანგრეული ვაგონისა და მასში არსებული ხელსაწყოების ღირებულება. მისთვის მოპასუხეებისაგან მიყენებულმა ზიანმა შეადგინა 1880 ლარი, ამას დამატებული დაკარგული ფულადი თანხა -225 ლარი და მიუღებელი სარგებელი 2005 წლიდან - 2800 ლარი, სულ - 4905 ლარი.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელემ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 992-ე, 998-ე მუხლების საფუძველზე მოითხოვა მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად 4905 ლარის დაკისრება /იხ. ს.ფ. 3, 16, ტ.I/.

მოგვიანებით, მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა სოლიდარულად მოპასუხეებისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 3340 ლარის ოდენობით /იხ. ს.ფ. 16, ტ.I/.

მოპასუხე - სს «...»-ის დირექტორმა ა. მ.-მ რაიონულ სასამართლოში წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ტერიტორია, სადაც განთავსებული იყო მოსარჩელის ვაგონი, არ წარმოადგენდა «საქართველოს რკინიგზის» საკუთრებას. ორჯონიკიძის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის 1978 წლის 28 ივნისის ¹27/296 გადაწყვეტილებით, დაბაში ავტოსადგურის მშენებლობისათვის გამოყოფილ იქნა 0,30ჰა მიწის ნაკვეთი და იგი იმავე დღიდან ირიცხებოდა სს «...»-ის ბალანსზე. ამასთან, ვაგონის გატანა მოხდა გამგეობის მიერ შექმნილი კომისიის მიერ, რა დროსაც ვაგონი არ დაზიანებულა და არც იარაღები დაკარგულა, რამდენადაც იგი დაკეტილ მდგომარეობაში ჩაიბარა მოსარჩელის მეუღლემ /იხ. ს.ფ. 22-24/.

მოპასუხე ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მ/შ თ. გ.-მ რაიონულ სასამართლოში წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ სცნო და განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად, რომელი მხარის ბრალით იყო იგი გამოწვეული. აღნიშნული წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში _ თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. სს «...»-ის მიერ მოსარჩელე რამდენჯერმე იქნა გაფრთხილებული, რომ მის საკუთრებაში მყოფი ვაგონი უკანონოდ იდგა სს «...»-ის ტერიტორიაზე და იგი უნდა გაეტანა აღნიშნული ტერიტორიიდან, რაც მან არ შეასრულა /იხ. ს.ფ. 40-41/.

რაიონული სასამართლოს სხდომაზე ასევე არ ცნეს სარჩელი მოპასუხეებმა რ. შ.-მა და გ. თ.-მ, მიუთითეს, რომ ისინი წარმოადგენდნენ არასათანადო მოპასუხეებს სადავო სამართალურთიერთობაში /იხ.ს.ფ. 56, სხდომის ოქმი/.

ხარაგაულის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. ლ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

მოსარჩელე ნ. ლ.-ს ვაგონის ტიპის ჯიხური განთავსებული ჰქონდა სს «...»-ს ტერიტორიაზე, სადაც აწარმოებდა ზამთრისათვის შეშის ღუმელების დამზადებას. ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის შედარების აქტისა და ი/მეწარმის მოწმობის თანახმად, ნ. ლ. იყო გადასახადის გადამხდელი. მოსარჩელე სხვადასხვა დროს, როგორც წერილობითი ფორმით, ისე ზეპირად, გააფრთხილეს ვაგონის მოსალოდნელი გატანის შესახებ. მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილია, რომ ა. მ.-ის სიტყვიერი მითითების საფუძველზე მოხდა ვაგონის გატანა სს «...»-ის ტერიტორიიდან. აღნიშნული ვაგონის შეკეთებაში ნ. ლ.-ს დახმარება გაუწია მოპასუხე სს «...»-ის დირექტორმა ა. მ.-მა, რაც არ უარყვეს მოსარჩელემ და მისმა მეუღლემ, მოწმე ნ. ლ.-მაც. ჯიხურში არსებული თუნუქის ფურცლები და იატაკის ფიცრები ვაგონიდან გაიტანა თავად მოსარჩელემ და შეინახა საწყობში.

საქმეზე წარმოდგენილი ხელწერილის თანახმად, სს «...»-ის გენერალურ დირექტორსა და მოსარჩელე ნ. ლ.-ს შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომ ა. მ.-ი დაეხმარებოდა ნ. ლ.-ს დანგრეული ვაგონის შეკეთებაში ელექტრო ან გაზშემდუღებელი აპარატით, უსასყიდლო მომსახურებით, ნ. ლ.-ის ქონებრივი მდგომარეობისა და ავადმყოფობის გამო. ასევე, იგი თანახმა იყო, ვაგონის დასადგმელად ნ. ლ.-თან 6 თვის ვადით, თავის კუთვნილ მიწაზე გაეფორმებინა იჯარის ხელშეკრულება, თვეში 10 ლარის გადახდით. ხელწერილი შედგენილია 2005 წლის 28 სექტემბერს, მას ხელს აწერენ მხარეები ადვოკატებთან ერთად.

რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172.2 მუხლი და განმარტა, რომ თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა, თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის მიხედვით, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. მ.-ის ქმედებით მოსარჩელეს მიადგა ზიანი და სწორედ თავისი ბრალეულობის აღსადგენად იკისრა მან ვალდებულება და შეასრულა კიდეც შესაბამის ფარგლებში, რადგან დაზიანების ხარისხი და მოცულობა ხელწერილით არ განსაზღვრულა. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხე ა. მ.-მ აანაზღაურა მისი ბრალით გამოწვეული ზიანი, ხოლო ვაგონის მეორედ გადატანაში მისი ბრალეულობა არ დადასტურდა.

რაიონული სასამართლოს დასკვნით, სრულიად უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის, რ. შ.-ისა და გ. თ.-ის მიმართ, რადგან არც ფაქტობრივი გარემოებებით და არც საქმეში არსებული მასალებით არ დადასტურდა მათ მიერ სადავო პერიოდში მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ განხორციელებული რაიმე სახის ქმედება (უმოქმედობა), რომელსაც შეეძლო გამოეწვია მისთვის ზიანის მიყენება /იხ.ს.ფ. 88-94/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ლ.-მ და მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვე-ტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო უკანონო და დაუსაბუთებელი, სასამართლომ არსებითად არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, კერძოდ, არ გამოარკვია, ვის საკუთრებას წარმოადგენდა ზემოაღნიშნული ვაგონი და ჰქონდათ თუ არა მოპასუხეებს უფლება, ამ ტერიტორიიდან მოსარჩელის გაუფრთხილებლად გაეტანათ ვაგონი, რომელშიც ის ეწეოდა ინდივიდუალურ სამეწარმეო საქმიანობას. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არასწორად იყო მითითებული, რომ აღნიშნული მიწა ეკუთვნოდა სს «...»-სს, რადგან იმ დროისათვის 2003 წლის 8 მაისის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემებით, მას ეკუთვნოდა მხოლოდ 670 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ნ. ლ.-ის ვაგონი კი არ შედიოდა მითითებულ ტერიტორიაში. მოცემულ გადაწყვეტილებაში ასევე არ იყო მსჯელობა მოსარჩელის მიერ დასახელებულ შრომის იარაღებზე, რომელიც დაიკარგა ვაგონის გატანის დროს. სასამართლომ არ გაარკვია მოხდა თუ არა მეორედ ვაგონის გატანა.

აპელანტის განმარტებით, ყველა მოპასუხე დაინტერესებული იყო მოცემული ვაგონის გატანით და უკანონო მოქმედებით განახორციელეს კიდეც აღნიშნული. ამდენად, მისი აზრით, მიყენებული ზიანისათვის პასუხი უნდა ეგო ყველა მოპასუხეს /იხ.ს.ფ. 105-108, ტ.I/.

მოწინააღმდეგე მხარის შპს «...»-ის წარმომადგენელმა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე არ ცნო ნ. ლ.-ის სააპელაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება /იხ.ს.ფ. 59-64, ტ. II/.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინებით ნ. ლ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

გადასახადის გადამხდელის მოწმობის თანახმად, ი/მ «ნ. ლ.» იყო გადასახადის გადამხდელი და 1995 წლის 5 ივნისიდან აყვანილი იყო საგადასახადო აღრიცხვაზე. საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 31 აგვისტოს ¹01/135 წერილით 2005 წლის მაისიდან ნ. ლ.-ს სამეწარმეო საქმიანობა შეწყვეტილი ჰქონდა. ნ. ლ.-ს გააჩნდა რკინიგზელების საცხოვრებელი ვაგონი, რომლის წარმოშობის, საკუთრების ან კანონიერი ფლობის თაობაზე რაიმე წერილობითი საბუთი არ ჰქონდა. აღნიშნული ვაგონი მის მიერ გამოყენებოდა კუსტარული წესით გასათბობი ღუმელების დასამზადებლად. საქართველოს რკინიგზის დეპარტამენტის მიწის ვაკისა და საკვლევსაძიებო სამუშაოების განყოფილების უფროსის 1998 წლის 21 დეკემბრის ¹808 წერილში, რომლის ადრესატიც იყო ნ. ლ., აღნიშნული იყო, რომ «მოცემული მიწის ნაკვეთი 2343 კმ. იმყოფებოდა რკინიგზის განთავსების ზოლში «. საქმის მასალებით დადგინდა, რომ წლების განმავლობაში სს «ა»-სა და ნ. ლ.-ს შორის მიმდინარეობდა სხვადასხვა სახის ქმედებების განხორციელება ხსენებული ჯიხურის გატანასთან დაკავშირებით. 2005 წლის 28 სექტემბრის ხელწერილით, სს «ა»-ს გენერალურ დირექტორსა და მოსარჩელე ნ. ლ.-ს შორის გაფორმდა შეთანხმება შემდეგზე, რომ ა. მ. (გენდირექტორი) დაეხმარებოდა ნ. ლ.-ს დანგრეული ვაგონის შეკეთებაში ან გაზშემდუღებელი აპარატით და მომსახურებით უსასყიდლოდ, ნ. ლ.-ის ქონებრივი მდგომარეობისა და ავადმყოფობის გამო.

რაც შეეხება ნ. ლ.-თვის მიყენებულ ზიანს და მის ოდენობას, მოცემულ შემთხვევაში, ამ საკითხის გარკვევისათვის აღნიშნული აუდიტორული დასკვნის მონაცემები, საფუძვლად მითითება შეუძლებელი იყო, ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება იმის შესახებ, თუ რა მდგომარეობაში იმყოფებოდა ვაგონი, მისი შემადგენელი ნაწილები სს «ა»-ის მიერ სხვა ადგილზე გადატანის დროისათვის და რას შეადგენდა მისი ღირებულება. შემდგომ რა მდგომარეობაში აღმოჩნდა გადატანისას და რას შეადგენდა მისი ღირებულება, ასევე რა მდგომარეობაში აღმოჩნდა იგი ნ. ლ.-ის მიერ გადაადგილებისას და რას შეადგენდა მისი ზიანი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობის სამართლებრივი შეფასება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე, 408-ე, 992-ე, 319-ე, 361-ე, 415-ე მუხლების მოთხოვნებიდან გამომდინარე, რაიონული სასამართლოს მიერ მართებულად იყო გაანალიზებული, შესაბამისად, მიღებული გადაწყვეტილება დასაბუთებული და კანონიერი იყო, რომლის შეცვლის ან გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა /იხ. ს.ფ. 73-80, ტ.II/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ლ.-მ და მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება უკანონო და დაუსაბუთებელია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, კერძოდ, მან არ გამოარკვია, ვის საკუთრებას წარმოადგენდა ზემოაღნიშნული ვაგონი და ჰქონდათ თუ არა მოპასუხეებს უფლება, ამ ტერიტორიიდან მოსარჩელის გაუფრთხილებლად გაეტანათ ვაგონი, რომელშიც ის ეწეოდა ინდივიდუალურ სამეწარმეო საქმიანობას. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არასწორად იყო მითითებული, რომ აღნიშნული მიწა ეკუთვნოდა სს «ა»-სს, რადგან იმ დროისათვის 2003 წლის 8 მაისის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემებით, მას ეკუთვნოდა მხოლოდ 670 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ნ. ლ.-ის ვაგონი კი არ შედიოდა მითითებულ ტერიტორიაში. მოცემულ გადაწყვეტილებაში ასევე არ იყო მსჯელობა მოსარჩელის მიერ დასახელებულ შრომის იარაღებზე, რომლებიც დაიკარგა ვაგონის გატანის დროს. სასამართლომ არ გაარკვია, ჰქონდა თუ არა ადგილი ვაგონის მეორედ გატანას და არც თავის გადაწყვეტილებაში არ იხსენიებს მას. კასატორის განმარტებით, ყველა მოპასუხე დაინტერესებული იყო მოცემული ვაგონის გატანით და უკანონო და ძალისმიერი მოქმედებით მიაღწიეს კიდეც თავის მიზანს. ამდენად, მისი აზრით, მიყენებული ზიანისათვის პასუხი უნდა ეგო ყველა მოპასუხეს.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დააკისრა აპელანტს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ვინაიდან მას ჰყავს ინვალიდი მეუღლე, აღარ ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას, ესაჭიროება მკურნალობისთვის დიდი თანხები და აქვს მძიმე მატერიალური მდგომარეობა.

სააპელაციო სასამართლოს ასევე უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 396-ე მუხლის «ვ» პუნქტი, რადგან მან ჩათვალა, რომ დარღვეული იყო განსჯადობის წესები, კერძოდ, ასკ-ის მე-2 მუხლის «გ» პუნქტი, ამდენად სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეუქმებინა ხარაგაულის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მით უფრო, რომ საქმე ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 172-ე მუხლი, რადგან ჯერ გასარკვევია ვაგონი ნამდვილად იდგა თუ არა სს «ა»-ის ტერიტორიაზე /იხ.ს.ფ. 179-190, ტII/.

საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ მოსაზრებაში მოწინააღმდეგე მხარემ ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ აღნიშნა, რომ საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარებოდა დასაშვებად ცნობას, რამდენადაც სახეზე არ იყო სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლოს 2009 წლის 20 იანვრის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. მუხლის «გ» პუნქტის საფუძველზე, ნ. ლ.-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად /პროცესუალური კასაცია/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ნ. ლ.-ის საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაირღვა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394 «ე» მუხლების მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს, განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ და გადაწყვეტილ იქნა საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

სსსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ნ. ლ.-ისა და მისი წარმომადგენლის მიერ წარმოდგენილია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასება უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც სასამართლომ უნდა გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არ ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევის საფუძველზე მოხდენილ შეფასებებს.

კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო სამართალურთიერთობაში დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხეებისათვის – ხარაგაულის რაიონის გამგეობის, სს «ა»-ის, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის დაბის ტერიტორიული ერთეულის, გ. თ.-ისა და რ. შ.-თვის სოლიდარულად ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 3340 ლარის ოდენობით. რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში /იხ.ს.ფ. 40/, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ იშუამდგომლა, რომ ის სადავო სამართალურთიერთობაში წარმოადგენდა არასათანადო მოპასუხეს, რაზეც რაიონულმა სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა, არ განიხილა და შეფასება არ მისცა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლო სსსკ-ის 377.1 მუხლის საფუძველზე ამოწმებს, რა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობას ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, ვალდებული იყო, შეემოწმებინა და ემსჯელა, თუ რამდენად სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა სადავო სამართალურთიერთობაში ხარაგაულის მუნიციპლაიტეტის გამგეობა, ასევე ყოფილი გამგებელი _ რ. შ.-ი და გ. თ.-ე, რაც არ განუხორციელებია.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპაუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს იმ გარემოებაზე, თუ რამდენად წარმოადგენს ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, ყოფილი გამგებელი _ რ. შ.-ი და გ. თ.-ე სადავო სამართალურთიეთობაში სათანადო მოპასუხეებს, რამდენადაც დავის საგანია ადმინისტრაციული ორგანოს, კერძო სამართლის იურიდიული პირის და ფიზიკური პირებისათვის სოლიდარულად ზიანის ანაზღაურების მოვალეობის დაკისრება, მაშინ, როცა საქმის მასალებით არ დასტურდება თუ რა ზიანი მიადგა კონკრეტულად მოსარჩელეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, ასევე ყოფილი გამგებლის _ რ. შ.-ის მიერ, ანუ სახეზე იყო თუ არა ადმინისტრაციული ორგანოსაგან მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი.

საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება სახელმწიფო სახსრებიდან ყველასათვის გარანტირებულია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავი ადგენს განსაკუთრებულ წესს მმართველობის სფეროში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულებითი ურთიერთობა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობაა, ამასთან, იგი განსხვავდება საჯარო სამართალში არსებული ვალდებულებისაგან, სამოქალაქო კოდექსის 317.1. მუხლი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე, დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარულია ვალდებულება, როდესაც რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შერულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილოება მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში, ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადად მოთხოვნის უფლება, რა დროსაც ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექსის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სუბიექტთა სოლიდარული ვალდებულება უმეტესად დამახასიათებელია სამოქალაქო ბრუნვისათვის, როდესაც ურთიერთობის ერთ მხარეზეა რამდენიმე მოვალე, ხოლო მეორე მხარეს კრედიტორი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ასევე უნდა იმსჯელოს, კონკრეტულ შემთხვევაში რამდენად არის სახეზე მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად პასუხისმგებლობის დაკირების წინაპირობები სახეზე.

სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით, იქედან გამომდინარე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო-პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული, /ასე, მაგალითად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 47-ე მუხლი/. ზოგადი კოდექსის 207.2. მუხლით კი ცალსახად განისაზღვრა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო.

ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შესაძლებელია წარმოიშვას არა მხოლოდ ხელშეკრულებიდან, არამედ კანონით გათვალისწინებული საფუძვლებითაც. სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, სახეზეა თუ არა ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ განხორციელებული მმართველობითი ღონისძიებების მოწესრიგებისას მოსარჩელზე ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი ადმინისტრაციულ ორგანოთა ქმედებასა ან უმოქმედობასა და მოსარჩელეზე მიყენებულ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი, რაც აუცილებელი პირობაა ზიანის განსაზღვრისას. შესაბამისად, რამდენად წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანო სადავო სამართალურთიერთობაში სათანადო მოპასუხეს, ხოლო იმ ვითარებაში, თუ ამგვარი საქმის განხილვისას არ დადასტურდა, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს თუ რამდენად წარმოადგენს განსჯად სასამართლოს, კერძოდ ექვემდებრება თუ არა საქმე ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განიხლვისას ასევე უნდა გამოარკვიოს, რამდენად წარმოადგენს ყოფილი გამგებელი რ. შ.-ი, სადავო სამართალურთიერთობაში სათანადო მოპასუხეს, ხოლო იმ პირობებში თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მოპასუხის რ. შ.-ის, როგორც გამგებლის თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში განხორციელებული მმართველობითი ღონისძიებათა შედეგად, სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავით განსაზღვრულ ადმინისტრაციულ ორგანოთა პასუხისმგებლობის განსაკუთრებული წესის მიხედვით; კანონმდებელი აღნიშნული თავის ნორმებით ადგენს პროცესუალურ სტანდარტს, დავაში სათანადო მოპასუხის განსაზღვრით, კერძოდ, ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო /ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.2 მუხლი/.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლო სსსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე უნდა გამოარკვიოს და დაადგინოს კონკრეტულ შემთხვევაში სარჩელი აღძრულია თუ არა სათანადო მოპასუხის _ ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ, შესაბამისი პირობების არარსებობისას სასამართლომ უნდა გამოიყენოს საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილება და ჩაატაროს შესაბამისი საპროცესო მოქმედებები არასათანადო მოპასუხის დადგენის და სათანადო მოპასუხით შეცვლის მიზნით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ასევე სრულიად გაურკვეველია მოპასუხის გ. თ.-ის სტატუსი სადავო სამართალურთიერთობაში, რამდენადაც საქმის მასალებით არ დგინდება და არც სასამართლოს გამოუკვლევია, სახეზეა თუ არა გ. თ.-ის მიერ დელიქტით მიყენებული ზიანის გამო ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობები, რამ განაპირობა მის მიმართ სარჩელის აღძვრა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, რასაც შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება უნდა მისცეს სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ზემომითითებული საპროცესო მოქმედებების შესრულების შემდეგ, ასევე უნდა იმსჯელოს თუ რამდენად არის სახეზე ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავა, რამდენადაც, სარჩელი ეფუძნება იმ ფაქტს, რომ მოპასუხეების (მათ შორის ადმინისტრაციული ორგანოს) მიერ უკანონოდ იქნა გატანილი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ვაგონის ჯიხური, რა დროსაც მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, თუმცა საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მოპასუხის ადმინისტრაციული ორგანოს ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ გამოცემულმა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტმა, მოქმედებამ ან უმოქმედობამ მიაყენა მოსარჩელეს ზიანი, ხოლო იმ პირობებში, თუ სასამართლო მტკიცებულებათა შეფასების და საპროცესო მოქმედებების შესრულების საფუძველზე დაადგენს, რომ ამგვარს ადგილი არ ჰქონდა, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.5 მუხლის მიხედვით ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარე თუ რამდენად არის სახეზე სამართლებრივი ურთიერთობასთან დაკავშირებული დავა.

აგრეთვე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დარღვეულია სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნები, რომლის მიხედვით სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემული საქმის განხილვისას სასამართლოს სრულყოფილად არ გამოუკვლევია საქმის მასალები, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები არ ჰპოვებს დადასტურებას შესაბამისი მტკიცებულებებით, საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს კი არ მიეცა ობიექტური შეფასება, შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნები სრულიად დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით.

სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე მთელი რიგი გარემოებები, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილებით და ოფიციალობის პრინციპის საფუძველზე მოიპოვოს მტკიცებულებები და სარწმუნოდ დაადგინოს გარემოებები, კერძოდ, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ვაგონის გადატანის დროს, ვის საკუთრებას წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებული იყო ვაგონი, ასევე შედის თუ არა სს «ა»-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთში, იმ მიწის ნაკვეთის ფართი, რომელზედაც იყო განთავსებული ვაგონი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მითითებული საპროცესო მოქმედებების შესრულების შედეგად უნდა ჩამოაყალიბოს დასკვნა საქმის სამოქალაქო თუ ადმინისტრაციულ კატეგორიას მიკუთვნების თაობაზე, შესაბამისად, უნდა იმსჯელოს სამართალწარმოების სახის განსაზღვრაზე, ვინაიდან ადმინისტრაციული სამართალწარმოებისას როცა სასამართლო არაგანსჯადი ხდება, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2 მუხლი სასამართლოს ავალდებულებს საქმე გადაუგზავნოს განსაჯად სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა, რაც იწვევს საპროცესო ნორმების იმგვარ დარღვევას, რომელიც სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური პროცესუალური საფუძველი ხდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე «ა» მუხლის თანახმად. ადმინისტრაციული სასამართლო განსხვავებით სამოქალაქო სასამართლოსაგან საქმის განსჯადობას ამოწმებს მოპასუხის მოთხოვნის გარეშეც, რამდენადაც როგორც აღინიშნა სასამართლო ნებისმიერ შემთხვევაში ვალდებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის თანახმად შეამოწმოს განიხილა თუ არა საქმე უფლებამოსილმა სასამართლომ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412-ე მუხლის მიხედვით ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების გამოკვლევის, ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის გარეშე შეუძლებელია საქმეზე კანონიერი გადაწყვეტილების დადგენა, რის გამოც საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, რომელმაც საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში ობიექტური გამოკვლევა-შეფასების საფუძველზე დავა გადაწყვიტოს კანონმდებლობის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 372-ე, 390-ე, 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. ლ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.